Ν. Λυγερός - Οι πνευματικές διαστάσεις της νοημοσύνης

Η διάλεξη του Νίκου Λυγερού με θέμα: "Οι πνευματικές διαστάσεις της νοημοσύνης". Συνεδριακός χώρος του KNOSSOS BEACH, Ηράκλειο. Τετάρτη 26 Ιουλίου 2017.

Μ. Δανέζης - Στο Δρόμο της Συνειδητότητας

Εδώ και πολλές δεκαετίες οδηγούμαστε στην κατάρρευση του Δυτικού πολιτισμού. Όλο αυτό που βιώνουμε δεν είναι το αίτιο αλλά το αποτέλεσμα της κατάρρευσης. Πίσω από τα γεγονότα που συμβαίνουν σήμερα κρύβονται απολίτιστοι άνθρωποι, άνθρωποι που μέσα τους έχει καταρρεύσει το νόημα του πολιτισμού όπως αναπτύχθηκε τον 16ο και 17ο αιώνα. Στην ουσία το πνεύμα του πολιτισμού μπορεί να αναθεωρηθεί με μία αλλαγή στην στάση του ατόμου. Να αλλάξουμε εμείς οι ίδιοι. Το υποκείμενο στον πολιτισμό είναι ο άνθρωπος. Στην ουσία το πνεύμα του πολιτισμού μπορεί να αλλάξει μόνο αν αλλάξει στάση το άτομο. 

Πολλοί μεγάλοι φιλόσοφοι μας λένε τον στόχο, δεν μας λένε τα βήματα για να φτάσουμε εκεί. 

Αν υποθέσουμε ότι είμαστε όλοι στο ίδιο στάδιο εξέλιξης, η σοφία δεν θα αποκτηθεί μόνο από την γνώση. Θα πρέπει να διαμορφώσουμε την ανθρώπινη συνείδηση. Για να καταφέρουμε να αποκτήσουμε συνείδηση χρειάζεται εκπαίδευση, και αυτή ακολουθεί κάποια βήματα. Πρώτα χρειάζεται να αποκτήσεις ατομική, κοινωνική και τέλος πλανητική συνείδηση. 

Όταν καταφέρεις να αποκτήσεις συνειδητότητα σε αυτά τα τρία μονοπάτια αρχίζεις να γίνεται ο Homo sapiens. Αρχίζει πραγματικά να υλοποιεί αυτό που λέμε σοφός άνθρωπος. Τότε μόνο είμαστε έτοιμοι να κάνουμε το μεγάλο βήμα προς την πλανητική συνειδητότητα. 

Για να φτάσουμε εκεί χρειαζόμαστε καινούργια εργαλεία. Την α-λήθεια (α-λήθη = να θυμηθώ πράγματα που έχω ξεχάσει). Η γνώση, είναι ένα σύνολο παρελθοντικών γεγονότων που έχουμε ξεχάσει. Ό,τι βλέπω γύρω μου είναι παρελθοντικές εικόνες. 

Η συνείδηση είναι ο χώρος που συγκεντρώνονται οι πληροφορίες, το λογισμικό του υπολογιστή μας. Η παιδεία είναι το πρόγραμμα του υπολογιστή που θα του πει πως θα χρησιμοποιήσει τις πληροφορίες. 

Η Α-λήθεια προσεγγίζεται μέσω της ανάπτυξης της Συνείδησης. Η λέξη αυτή δημιουργείται από δύο λέξεις οι οποίες εκφράζουν και το νόημά της. (Συν + Είδηση). Συν (όλοι μαζί ισότιμα) + Είδηση (κάτι που ήδη έχει συμβεί και το αγνοούσαμε). 

Η διαφορά μεταξύ Γνώσης και Συνείδησης: Η Γνώση και η Συνείδηση αναφέρονται σε παρελθοντικές ψεύτικες και πολλές φορές παραπλανητικές πληροφορίες οι οποίες δημιουργούνται μέσα στο πλαίσιο της εγκεφαλικής εικονικής πραγματικότητας. 

Η πλέον δύσκολη υπέρβαση που πρέπει να κάνει ένας άνθρωπος είναι να ξεπεράσει τον φόβο του να γνωρίσει τον εαυτό του και το πεπρωμένο του. Προστατεύουμε τον εαυτό μας και την ιδανική εικόνα του με διάφορες τεχνικές μέσω των οποίων αποφεύγουμε να συνειδητοποιήσουμε δυσάρεστες ή επικίνδυνες για μας αλήθειες. Εμείς δεν είμαστε εμείς, είμαστε η εικόνα που πουλάμε προς τα έξω.

Συνείδηση είναι ο Δρόμος προς την Αλήθεια, δεν είναι μια σταθερή και μη εξελίξιμη κατάσταση. Είναι μια εν εξελίξει διαδικασία και διαμορφώνεται όσο υπάρχει Νέα Γνώση.

Η κατανόηση των πραγματικών ψυχικών αναγκών μας, μας οδηγεί στην κατανόηση των πραγματικών υλικών αναγκών μας. Η μη εκπλήρωση των αναγκών μας δημιουργεί φόβους πλαστούς ή πραγματικούς. Ζούμε σε μια κοινωνία με 10 πραγματικές ανάγκες για να είμαστε ευτυχισμένοι και έχουμε φορτωθεί με 500 πλαστές ανάγκες.

Βήμα 1: Ατομική συνείδηση [Σωκράτης: <<Γνώθι σ΄ Ευατόν>>. Κατανόηση των εσωτερικών αναγκών μας. Κατανόηση της α-λήθειας που αναφέρεται σε εμάς τους ίδιους μέσω της θύμησης γεγονότων που μας αφορούν προσωπικά και η συσχετισλη τους με στόχο την εξαγωγή συμπερασμάτων. Αβραάμ Μάσλου (από το βιβλίο <<Ψυχολογία της ύπαρξης>>): Η πλέον δύσκολη υπέρβαση του μπορεί να κάνεις ένας άνθρωπος είναι να ξεπεράσει το φόνο να γνωρίσει τον εαυτό του, τα συναισθήματα, τις παρορμήσεις, τις αναμνήσεις, τις ικανότητες, τις δυνατότηες, το πεπρομένο του... Προστατεύουμαι τον ευατό μας και την ιδανική εικόνα του εαυτού μας με διάφορες τεχνικές μέσω των οποίων αποφεύγουμε να συνειδητοποιήσουμε δυσάρεστες ή επικίνδυνες για εμάς αλήθειες. Μονοπάτι: Η κατανόηση των πραγματικών ψυχικών αναγκών μας, οδηγεί στην κατανόηση των πραγματικών υλικών αναγκών μας. Η μη εκπλήρωση των αναγκών, πλαστών ή πραγματικών, δημιουργεί φόβους μη εκπλήρωσής τους. Όσο περισσότεροι φόβοι τόσο περισσότερο ο άνθρωπος γίνεται χειραγωγούμενος. Ελαχιστοποιώντας τις πλαστές ανάγκες μας, ελαχιστοποιούμε τους φόβους μας άρα γινόμαστε όλο και πιο ελεύθεροι. Επομένως, η κατάκτηση της Ατομικής συνείδησης σημαίνει κατάκτηση της Εσωτερικής Ελευθερίας.

Βήμα 2: Κοινωνική συνείδηση: Κατανόηση της σχέσης μεταξύ των προσωπικών ψυχικών αναγκών μας με εκείνες μιας όλο και περισσότερο διευρυνόμενης Κοινωνίας <<Ανθρώπων>>". Αλληλεγγύη: Η προσέγγιση της Κοινωνικής Συνείδησης οδηγεί στην κατανόηση της αξίας της Κοινωνικής Αλληλεγγύης με ανώτερη έκφραση της, την Κοινωνική και Προσωπική Αγάπη.

Βήμα 3: Πλανητική συνείδηση: Η Πλανητική Συνείδηση είναι η κατανόηση της σχέσης του <<Ανθρώπου>> με το <<Πλανητικό περιβάλλον του>> (Γη) και η προστασία του ως μέσο επιβίωσης του.

Πώς παρεκτρέπεται η σκέψη - 25 Λογικές πλάνες

Πώς παρεκτρέπεται η σκέψη - 25 λογικές πλάνες που μας οδηγούν στο να πιστεύουμε σε παράξενα πράγματα 

Το αξίωμα του Χιουμ 

Ο σκεπτικισμός χρωστά πολλά στον Σκωτσέζο φιλόσοφο Ντέιβιντ Χιουμ (David Hume. 1711-1776). του οποίου το έργο Έρευνα περί της ανθρώπινης νοήσεως (An Enquiry Concerning Human Understanding) αποτελεί κλασικό έργο σκεπτικιστικής ανάλυσης. Η εργασία αυτή πρωτοδημοσιευθηκε ανώνυμα στο Λονδίνο το 1739. με τον τίτλο Πραγματεία περί της φύσεως του ανθρώπου (A Treatise of Human Nature). Όπως περιγράφει ο ίδιος ο Χιουμ. «το έργο βγήκε θνησιγενές από το πιεστήριο, χωρίς να αποσπάσει τη διάκριση να προκαλέσει έστω και έναν ψίθυρο στους ζηλωτές». Ο Χιουμ θεώρησε υπεύθυνο για την αποτυχία του έργου του το ύφος γραφής και επεξεργάστηκε πάλι το κείμενο, καταλήγοντας πρώτα στη Σύνοψη πραγματείας περί της φύσεως του ανθρώπου (An Abstract of a Treatise of Human Nature), που δημοσιεύθηκε το 1740. και κατόπιν στα Φιλοσοφικά δοκίμια περί της ανθρώπινης νοήσεως (Philosophical Essays Concerning the Human Understanding), που δημοσιεύθηκε το 1748. To έργο εξακολούθησε να μη βρίσκει ανταπόκριση και έτσι, το 1758, ο Χιουμ εξέδωσε την τελική εκδοχή. με τίτλο Έρευνα περί της ανθρώπινης νοήσεως. που ανέφερα στην αρχή. η οποία σήμερα θεωρείται ως το σπουδαιότερο φιλοσοφικό έργο του. 

Ο Χιουμ έκανε τη διάκριση μεταξύ «προύπάρχοντος σκεπτικισμού (antecedent skepticism) —π.χ. τη μέθοδο του Ντεκάρτ, η οποία αμφισβητε όλα όσα δεν στηρίζονται σε κάποιο «προϋπάρχον» αδιάψευστο κριτήριο που να δικαιώνει την αξιοπιστία τους— και «επακόλουθου σκεπτικισμού (consequent skepticism), τη μέθοδο που εφάρμοσε ο ίδιος ο Χιουμ. η οποία αναγνωρίζει τις «συνέπειες» των αισθητηριακών μας αντιλήψεων, που εν δεχομένως σφάλλουν, αλλά είναι δυνατόν να διορθωθούν δια της λογικής; «Ένας σοφός άνθρωπος φροντίζει η πεποίθησή του να είναι ευθέως ανάλο γη της τεκμηρίωσης». Δεν έχω βρει σκεπτικιστικό επίγραμμα καλύτερο απ αυτό. 

Ακόμα σημαντικότερη είναι η αψεγάδιαστη τελική ανάλυση του Χίου σχετικά με τους ισχυρισμούς περί θαυμάτων. 'Οταν πρέπει κανείς να αντίμετωπίσει έναν «πραγματικό πιστό», του οποίου ο φαινομενικά υπερφυσικός ή παραφυσικός ισχυρισμός δεν έχει καμιά προφανή εξήγηση, ο Χίου προσφέρει έναν κανόνα που ο ίδιος θεώρησε τόσο σημαντικό, ώστε έβαλε τα ίδια του τα λόγια σε εισαγωγικά και τα χαρακτήρισε ως αξίωμα: 

Το προφανές συμπέρασμα (και αυτό είναι ένα γενικό αξίωμα που αξίζει να το προσέξουμε) έγκειται στο ότι «Καμιά μαρτυρία δεν είναι αρκετή για να επαληθεύσει ένα θαύμα, παρά μόνον αν η μαρτυρία αυτή είναι τέτοια, ώστε το να ήταν εσφαλμένη θα αποτελούσε μεγαλύτερο θαύμα από εκείνο που επιχειρεί να θεμελιώσει». 

'Οταν κάποιος μου πει πως είδε έναν νεκρό να επανέρχεται στη ζωή. αμέσως αναρωτιέμαι τι είναι πιθανότερο, ο άνθρωπος αυτός να με εξαπατά, να αυταπατάται ή να έχει πράγματι συμβεί το γεγονός που αφηγείται; Ζυγίζω το ένα θαύμα με το άλλο και. ανάλογα με ποιο από τα δύο ενδεχόμενα βρίσκω να υπερτερεί, εκφράζω την άποψή μου. απορρίπτοντας πάντοτε το μεγαλύτερο θαύμα. Αν το ενδεχόμενο να είναι ψευδής η μαρτυρία θα αποτελούσε μεγαλύτερο θαύμα από το γεγονός που εξιστορείται, τότε και μόνον τότε θα πεισθώ [(1758) 1952, σ. 491]. 

Προβλήματα της επιστημονικής σκέψης 

1. H θεωρία επηρεάζει τις παρατηρήσεις 

Σχετικά με την ανθρώπινη αναζήτηση για την κατανόηση του φυσικού κόσμου, ο νομπελίστας φυσικός Βέρνερ Χάιζενμπεργκ (Werner Heisenberg) είχε πει: «Αυτό που παρατηρούμε δεν είναι η ίδια η φύση, αλλά η φύση υπό την επίδραση των μεθόδων της έρευνάς μας». Στην κβαντική μηχανική, η αντίληψη αυτή έχει σχηματοποιηθεί ως «ερμηνεία της σχολής της Κοπεγχάγης» σχετικά με την κβαντική δράση: «μια συνάρτηση πιθανότητας δεν απεικονίζει ένα συγκεκριμένο γεγονός, αλλά περιγράφει ένα συνεχές φάσμα πιθανών γεγονότων μέχρι τη στιγμή που μια μέτρηση διαταράσσει την απομόνωση του συστήματος και συντελείται ένα μοναδικό γεγονός» (Weaver 1987, σ. 412). Η ερμηνεία της σχολής της Κοπεγχάγης καταργεί τον έναν-προς-ένα συσχετισμό μεταξύ θεωρίας και πραγματικότητας. Η θεωρία εν μέρει κατασκευάζει την πραγματικότητα. Φυσικά, η πραγματικότητα υπάρχει ανεξάρτητα από τον παρατηρητή, αλλά οι αντιλήψεις μας για την πραγματικότητα επηρεάζονται από τις θεωρίες που πλαισιώνουν την εξέτασή της από εμάς. Έτσι λοιπόν, οι φιλόσοφοι αποκαλούν την επιστήμη φορτισμένη από πλευράς θεωρίας (theory laden).

Αν είμαι ό,τι έχω και αν ό,τι έχω έχει χαθεί, τότε ποιος είμαι;

Ανάλυση των 2 βασικών τρόπων ύπαρξης: του έχειν & του είναι. Προέλευση των Όρων έχω και είναι: 

Το έχω είναι μια απατηλά απλή έννοια. Κάθε άνθρωπος έχει κάτι: ένα σώμα, ρούχα, καταφύγιο - μέχρι το σημερινό άντρα ή γυναίκα που έχουν αυτοκίνητο, τηλεόραση, πλυντήριο κλπ. να ζεις χωρίς να έχεις τίποτα, είναι ουσιαστικά αδύνατο. Γιατί λοιπόν το έχειν αποτελεί πρόβλημα; Η γλωσσολογική ιστορία του ρήματος έχω αποδεικνύει ότι η λέξη αυτή είναι πραγματικά ένα πρόβλημα. Αυτοί που πιστεύουν ότι η κατοχή είναι η πιο φυσική ιδιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, μπορεί να εκπλαγούν αν μάθουν ότι πολλές γλώσσες δεν έχουν λέξη για το έχω. Στα εβραϊκά, για παράδειγμα, το έχω εκφράζεται έμμεσα με τη φράση jesh li («είναι για μένα»). Οι γλώσσες που εκφράζουν την κτήση μ' αυτό τον τρόπο κι όχι με το έχω κυριαρχούν. Είναι ενδιαφέρον να δούμε ότι κατά την εξέλιξη πολλών γλωσσών η φράση «είναι δικό μου» αντικαταστάθηκε αργότερα από το ρήμα έχω, αλλά, όπως αναφέρει ο Emile Benveniste, η εξέλιξη αυτή ουδέποτε συνέβηκε αντίστροφα. Το γεγονός αυτό υπονοεί ότι το ρήμα έχω εξελίχτηκε παράλληλα με την ανάπτυξη της ατομικής ιδιοκτησίας και είναι ανύπαρκτο σε κοινωνίες όπου κυριαρχεί η λειτουργική ιδιοκτησία, δηλαδή η κτήση πραγμάτων για συγκεκριμένη χρήση. Άλλες κοινωνιογλωσσολογίκες μελέτες μπορούν ν' αποδείξουν αν, και σε ποιο βαθμό, ευσταθεί αυτή ή υπόθεση. 

Η μελέτη του Benveniste ρίχνει καινούργιο φως στην έννοια του είμαι, σαν ρήματος με δική του αυτοτέλεια κι όχι σαν συνδετικού. Το είμαι στις ινδοευρωπαϊκές γλώσσες εκφράζεται με τη ρίζα es, που σημαίνει υπάρχω, υφίσταμαι μέσα στην πραγματικότητα». Η ύπαρξη και η πραγματικότητα προσδιορίζονται σαν κάτι το «αυθεντικό, το μόνιμο, το αληθινό». Το είμαι σημαίνει ετυμολογικά κάτι περισσότερο από μια δήλωση ταυτότητας ανάμεσα στο υποκείμενο και το κατηγορούμενο. Σημαίνει κάτι περισσότερο από ένα περιγραφικό όρο ενός φαινομένου. Δηλώνει την πραγματικότητα της ύπαρξης αυτού (άνθρωπου ή πράγματος) που είναι. Δηλώνει την αλήθεια και την αυθεντικότητα του/της/του. Όταν λέμε ότι κάποιος ή κάτι είναι, αναφερόμαστε στην ουσία του άνθρωπου ή του πράγματος και όχι στην εμφάνιση του/της/του. 

Η προκαταρκτική έρευνα της έννοιας των ρημάτων έχω και είμαι οδηγεί στα ακόλουθα συμπεράσματα: 

• (1) Όταν χρησιμοποιώ τα ρήματα είμαι ή έχω, δεν αναφέρομαι σε συγκεκριμένες ιδιότητες ενός υποκειμένου, όπως δείχνουν οι φράσεις: «έχω αυτοκίνητο» ή «είμαι λευκός» ή «είμαι ευτυχισμένος». Αναφέρομαι σε δύο βασικούς τρόπους ύπαρξης, σε δύο διαφορετικές στάσεις απέναντι στον ίδιο τον εαυτό μου και τον κόσμο, σε δύο διαφορετικά είδη χαρακτηροδομής. Η υπεροχή του ενός από τους δύο τρόπους καθορίζει την ολότητα της σκέψης, του συναισθήματος και της δράσης του άνθρωπου. 
• (2) Όταν το έχειν καθορίζει τον τρόπο ύπαρξης μου, η σχέση μου με τον υπόλοιπο κόσμο είναι κτητική. Θέλω δηλαδή να κάνω τον καθένα, το καθετί, ακόμα και τον εαυτό μου, ιδιοκτησία μου. 
• (3) Όσο άφορα το είναι σαν τρόπο ύπαρξης, εδώ πρέπει να ξεχωρίσουμε δύο κατηγορίες. Η μία είναι αντίθετη στο έχειν, όπως αναφέρει ο Du Marais, και δηλώνει ζωντάνια και αυθεντική σχέση με τον κόσμο. Η άλλη είναι αντίθετη στο φαίνεσθαι και αναφέρεται στην αληθινή φύση και την αληθινή πραγματικότητα ενός άνθρωπου ή πράγματος, σε αντίθεση με μια απατηλή εμφάνιση, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω στην ετυμολογία του είμαι (Benveniste). 

(Απόσπασμα)

Συγγραφέας: Erich Fromm

Βιβλίο: Να Έχεις ή να Είσαι;

Κεφάλαιο: Ι - Μια Πρώτη Ματιά

Παράγραφος: Προέλευση των Όρων

Έχεις / Είσαι - Κατοχή και Κατανάλωση

Κεφάλαιο: Ι - Μια Πρώτη Ματιά

Παράγραφος: Κατοχή και Κατανάλωση

Πριν συζητήσουμε μερικά απλά παραδείγματα των δύο τρόπων ύπαρξης, με βάση το έχειν και με βάση το είναι, πρέπει ν' αναφερθούμε σε μια άλλη μορφή εκδήλωσης του έχειν: την ενσωμάτωση. Η ενσωμάτωση ενός πράγματος τρώγοντας το ή πίνοντας το αποτελεί έναν αρχαϊκό τρόπο απόκτησης του. Σε κάποια στιγμή της ανάπτυξης του, το νήπιο εκδηλώνει την τάση να βάζει στο στόμα του τα πράγματα που θέλει. Αυτός είναι ο νηπιακός τρόπος απόκτησης πραγμάτων, όταν η σωματική ανάπτυξη του παιδιού δεν του επιτρέπει ακόμα να ελέγχει διαφορετικά την ιδιοκτησία του. 

Βρίσκουμε επίσης την ίδια σχέση ενσωμάτωσης και κτήσης σε πολλές μορφές κανιβαλισμού. Για παράδειγμα: τρώγοντας κάποιον άλλο άνθρωπο, αποκτώ τη δύναμη του (έτσι ο κανιβαλισμός μπορεί να θεωρηθεί το μαγικό ισοδύναμο της απόκτησης σκλάβων, φιλοσοφία του δικού μας πολιτισμού). Τρώγοντας την καρδιά ενός γενναίου άντρα, αποκτώ το θάρρος του. Τρώγοντας ένα ιερό ζώο, αποκτώ τη θεϊκή ουσία που συμβολίζει το ζώο.

Πλαστές ανάγκες, φόβος, χειραγώγηση και ο δρόμος της συνειδητότητας

«Να ελαχιστοποιήσουμε τις πλαστές μας ανάγκες, όχι τις ανάγκες που είναι πραγματικές. Αυτό που πρυτανεύει στη συγκρότηση ενός πολιτισμού, είναι οι ανάγκες των ανθρώπων. Οι ανάγκες, η μη εκπλήρωση μάλλον των αναγκών, δημιουργεί φόβους. Όσο περισσότερους φόβους έχει ένας άνθρωπος, τόσο λιγότερο ελεύθερος και τόσο πιο εύκολα χειραγωγούμενος είναι. 

Γι' αυτό, αυτό το σύστημα το οποίο θέλουμε να αλλάξουμε ειρηνικά, μας δημιουργεί συνεχώς πλαστές ανάγκες, όλο και μεγαλύτερες ανάγκες. Όσο γιγαντώνονται οι ανάγκες μας, γιγαντώνονται και οι φόβοι της μη εκπλήρωσης αυτών των αναγκών. Κι όσο αυξάνονται οι φόβοι μας τόσο λιγότερο ελεύθεροι και πιο εύκολα χειραγωγούμενοι είμαστε. 

Τι κάνουμε πρώτα. Αποποιούμαστε τις πλαστές ανάγκες μας, αυτές οι οποίες δεν μας κάνουν περισσότερο ευτυχισμένους, αλλά απλώς τις έχουμε συνηθίσει. Έχοντας λιγότερες ανάγκες, έχουμε λιγότερους φόβους και, συνεπώς, γινόμαστε περισσότερο ελεύθεροι και λιγότερο χειραγωγούμενοι. Η πνευματικότητα, έχει ως σκοπό να αποκαλύπτει ποιες από τις ανάγκες του ανθρώπου είναι αναγκαίες και ποιες είναι πλαστές. 

Μέσω του δρόμου της συνειδητότητας ζητάς την αλήθεια. Η λέξη αλήθεια όμως αποτελείται από δύο συνθετικά το στερητικό α και την λέξη λήθη. Δηλαδή αναζητάμε μέσω αυτού του δρόμου όχι νέα γνώση, αλλά να θυμηθούμε κάτι που γνωρίζαμε και έχουμε ξεχάσει. 

Εκπαίδευση ημισφαιρίων-ανάπτυξη δημιουργικότητας στην εκπαίδευση

Η επεξεργασία των πληροφοριών από τα εγκεφαλικά ημισφαίρια

Λίγο πολύ, όλοι λειτουργούμε ως ένα βαθμό, άλλοτε με το δεξί και άλλοτε με το αριστερό ημισφαίριο, όμως χρησιμοποιούμε το ένα ημισφαίριο περισσότερο από το άλλο. Για παράδειγμα, μπορεί να έχουμε κυρίαρχο το δεξί ημισφαίριο γεγονός που σημαίνει ότι είναι αυτό που προτιμάμε περισσότερο ή ότι είναι το δυνατότερο από τα δύο ημισφαίρια. Είναι δηλαδή αυτό που επεξεργάζεται συχνότερα τις περισσότερες από τις πληροφορίες που δεχόμαστε.

Αυτό όμως δεν αποκλείει τη χρήση και του αριστερού ημισφαιρίου. Μπορεί για παράδειγμα να χρησιμοποιούμε το δεξί ημισφαίριο για το εξήντα τοις εκατό των περιπτώσεων και το αριστερό για το υπόλοιπο σαράντα. Επομένως κυρίαρχο ημισφαίριο είναι αυτό που επεξεργάζεται με μεγαλύτερη ευχέρεια τα διάφορα ερεθίσματα.

Η εκπαίδευση των ημισφαιρίων και η ανάπτυξη της δημιουργικότητας

Τα δυο ημισφαίρια δέχονται, οργανώνουν και επεξεργάζονται την πληροφορία κατά διαφορετικούς τρόπους. Το αριστερό ημισφαίριο που ονομάζεται και «κυρίαρχο» επεξεργάζεται τις πληροφορίες κατά τρόπο αναλυτικό-γραμμικό (π.χ.εκτελεί μαθηματικές πράξεις). Το δεξί ημισφαίριο επεξεργάζεται συνήθως γεωμετρικά σχήματα, εικόνες και μουσικούς ήχους κατά τρόπο συνθετικό- ολιστικό δηλ. τα μέρη αποκτούν νόημα μέσα από τη σχέση τους με τα άλλα μέρη.

Οι στρατηγικές μάθησης στο σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα αναφέρονται κατά κανόνα (αν όχι κατ’ αποκλειστικότητα) στο αριστερό ομιλούν ημισφαίριο. Το σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα δυσχεραίνει τη μάθηση σε παιδιά με κυρίαρχο το δεξί ημισφαίριο. Υπάρχει όμως συνείδηση και πέρα από τη λεκτική- αναλυτική σκέψη όπως π.χ. στους αθλητές, χορευτές, ζωγράφους και στην εκμάθηση του σκι, του ποδηλάτου κ.α.

Εdwards: Η ικανότητα ενός ατόμου να ζωγραφίζει, ελέγχεται από τον τρόπο επεξεργασίας της οπτικής πληροφορίας. Ο κοινός τρόπος επεξεργασίας των οπτικών πληροφοριών, είναι ο λεκτικός-συμβολικός τρόπος χαρακτηριστικός της λειτουργίας του αριστερού ημισφαιρίου. Ο τρόπος που απαιτείται στο σχέδιο είναι ο συνθετικός -ολιστικός με ευαισθητοποιημένη την αντίληψη του χώρου, χαρακτηριστικός τρόπος λειτουργίας του δεξιού ημισφαιρίου. Σχεδιασμός με το δεξί ημισφαίριο σημαίνει ότι συνδέει κανείς τον εαυτό του με το ουσιαστικό περιεχόμενο του σχεδίου χωρίς να παρεμβάλλει λέξεις.

«Δυσκαλλιτεχνία»: Το φαινόμενο όπου τα παιδιά ζωγραφίζουν σαν παιδιά και οι ενήλικοι επίσης σαν παιδιά. Αποδίδεται στην παντελή έλλειψη εκπαίδευσης του δεξιού ημισφαιρίου με το τρέχον εκπαιδευτικό σύστημα. Δεν έχουμε μάθει να σχεδιάζουμε, γιατί δεν έχουμε μάθει να «βλέπουμε» το πραγματικό αντικείμενο, αλλά τη μεταφρασμένη οπτική αντίληψη σε «λέξεις-σύμβολα».

Ένας καλλιτέχνης απενεργοποιεί τη λεκτική ταξινόμηση τύπου αριστερού ημισφαιρίου και δραστηριοποιεί την ολιστική αντίληψη εικόνας τύπου δεξιού ημισφαιρίου, έτσι ώστε να βλέπει την εικόνα «όπως είναι» κι όχι όπως τη φαντάζεται δια μέσου λέξεων και συμβόλων. Η δημιουργικότητα λοιπόν του καλλιτέχνη βασίζεται σύμφωνα με την Edwards σε λειτουργίες του δεξιού / μη λεκτικού ημισφαιρίου.

Τα δημιουργικά άτομα που φαίνεται να βασίζονται στις λειτουργίες του δεξιού ημισφαιρίου, βρίσκονται σε μειονεκτική θέση μέσα στο σημερινό σχολείο, γιατί ενώ το παιδί αυτό έχει μεγάλες δυνατότητες, εφευρετικότητα και πρωτοτυπία και θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα δυναμικό παραγωγικό άτομο, βρίσκεται συνήθως στο περιθώριο της σχολικής ζωής καθώς το εκπαιδευτικό σύστημα δε του δίνει τις ευκαιρίες ανάδειξης των δυνατοτήτων του.

Έχει διαπιστωθεί ότι περί την Δ’ τάξη του δημοτικού σχολείου τα παιδιά παρουσιάζουν μια αισθητή κάμψη στις δημιουργικές τους ικανότητες. Ενώ στις προηγούμενες ηλικίες υπάρχει μια αυξανόμενη πρωτοτυπία στις συλλήψεις και δράσεις του παιδιού, περί το 9ο έτος παρατηρείται μια απότομη πτώση. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να αποδοθεί κυρίως στη διαδικασία της κοινωνικοποίησης και της συμμόρφωσης προς ορισμένα πρότυπα - στερεότυπα συμπεριφοράς που η σχολική ζωή επιβάλλει στο παιδί τόσο στον τρόπο του σκέπτεσθαι όσο και στις καθημερινές εκδηλώσεις (Παρασκευόπουλος, 1985).

Barbara Vitale (παιδαγωγός): Τα παιδιά που λειτουργούν σχεδόν πάντα με το δεξί ημισφαίριο, συχνά αποτυγχάνουν στο σχολείο, γεγονός που οφείλεται στη μεθοδολογία μάθησης που χρησιμοποιείται σήμερα και στηρίζεται σε λειτουργίες του αριστερού ημισφαιρίου. Τα παιδιά με κυρίαρχο το δεξί ημισφαίριο συχνά έχουν καλές επιδόσεις στον αθλητισμό ή σε κάποια καλλιτεχνική δραστηριότητα.

Τα παιδιά που λειτουργούν σχεδόν πάντα με το δεξί ημισφαίριο:

• Μαθαίνουν ακολουθώντας πορεία από το ολικό στο μερικό.
• Συχνά δε μπορούν να βάλουν σε τάξη τις σκέψεις τους
• Χρειάζονται άμεση επαφή με το νέο ερέθισμα για να το συνειδητοποιήσουν, ενώ το σύμβολο δεν επαρκεί.
• Συμπεριφέρονται συχνά παρορμητικά.
• Δεν είναι ιδιαίτερα ομιλητικά και συχνά εκφράζονται περιφραστικά.
• Δεν συνειδητοποιούν τα χρονικά όρια.
• Ονειροπολούν και παίρνουν στα σοβαρά παράλογους συλλογισμούς άλλων.
• Μετρούν με τα δάκτυλα.
• Βρίσκονται σε διαρκή κίνηση και μοιάζουν υπερκινητικά .
• Στέκουν όρθια ή πρέπει να κινούνται για να μάθουν.

Πολλά από αυτά τα άτομα είναι συχνά αριστερόχειρα και για να διευκολυνθούν στην μάθηση χρειάζονται στρατηγικές που να εμπλέκουν τόσο το αριστερό όσο και το δεξί ημισφαίριο, με λεκτικά, οπτικά, ακουστικά, απτικά, κιναισθητικά, γευστικά και οσφρητικά πρότυπα.

Η Vitale (1982) έχει προτείνει μεθόδους εκμάθησης λέξεων από παιδιά με δεξί κυρίαρχο ημισφαίριο:

Υπάρχει ελευθερία της βούλησης;

Θέσεις και ερωτήματα ως προς τον τρόπο που βουλεύεται και δρα ο ανθρώπινος νους 

 του Ηλία Κούβελα, Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Πάτρας

Το πρώτο ερώτημα το οποίο θεωρώ ότι πρέπει να τεθεί σε αυτό το αφιέρωμα είναι τι εννοούμε με τον όρο «ελευθερία της βούλησης». Σύμφωνα με τους φιλοσόφους, ελευθερία της βούλησης είναι η ικανότητα του υποκειμένου να πράττει με δική του απόφαση, κάτω από τον δικό του έλεγχο, χωρίς εξωτερικούς εξαναγκασμούς. Παρ’ όλα τα ενδεχόμενα ερωτήματα που μπορεί να έχει κανείς ως προς το τι είναι «υποκείμενο», «πράξη», «απόφαση» ή «εγώ», θεωρώ ότι ο ορισμός αυτός είναι ικανοποιητικός και μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τη συνέχεια της συζήτησης.

Στο ερώτημα λοιπόν εάν υπάρχει ελευθερία της βούλησης πολλοί απαντούν καταφατικά. Θεωρούν ότι ο καθένας έχει απόλυτο έλεγχο των πράξεών του και είναι υπεύθυνος για αυτές. Είναι προφανές ότι όσοι πιστεύουν τα παραπάνω θεωρούν πως έχουν απόλυτο έλεγχο και των επιθυμιών που κατευθύνουν τις πράξεις τους. Η στάση αυτή προφανώς απλοποιεί τα πράγματα και ως προς την ατομική ευθύνη του καθενός για τις πράξεις του και στο προσωπικό επίπεδο και ως προς τις σχέσεις του με την κοινωνία και ως προς τις συνέπειες σε θέματα δικαίου.

«Έχω απόλυτη επίγνωση των κινήτρων μου και είμαι απόλυτα υπεύθυνος για τις πράξεις μου. Είναι όλα συνειδητά» υποστήριζε ο αείμνηστος, βραβευμένος με βραβείο Νομπέλ, γάλλος μοριακός βιολόγος Jacques Μonod, γόνος αυστηρής οικογένειας Ουγενότων. «Jacques, ας πούμε απλά ότι όλα όσα είπε ο Freud ισχύουν για μένα και όχι για σένα» του απάντησε κάποτε ο επίσης βραβευμένος με βραβείο Νομπέλ αμερικανός νευροβιολόγος Gerald Εdelman. «Ακριβώς, αγαπητέ μου φίλε» απάντησε ο Μonod.

Ο διάλογος αυτός μεταξύ δύο κορυφαίων επιστημόνων αναδεικνύει την πολυπλοκότητα του προβλήματος. Υποθέτω ότι και όσοι υποστηρίζουν τον απόλυτο έλεγχο των επιθυμιών και των πράξεών τους αντιλαμβάνονται τον νου του ανθρώπου να βουλεύεται και να δρα με τρόπο ανεξάρτητο από τον φυσικό κόσμο και το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο ζει και αναπτύσσεται το υποκείμενο. Άποψη προφανώς μεταφυσική. Αν όμως ο νους του ανθρώπου δεν είναι κάτι που βρίσκεται έξω από τον φυσικό κόσμο αλλά αποτελεί μέρος της βιολογικής ζωής, τότε θα μπορούσε να πει κανείς ότι ο νους του ανθρώπου είναι ιδιότητα ή χαρακτηριστικό του υλικού σύμπαντος στο οποίο ζούμε και εκφράζεται με τις λειτουργίες του εγκεφάλου. Έτσι το θέμα της ελευθερίας της βούλησης αποκτά άλλες δια στάσεις και γίνεται ένα εξαιρετικά πολύπλοκο πρόβλημα και στο θεωρητικό αλλά και στο πρακτικό επίπεδο.

Όπως έχω γράψει σε προηγούμενο κείμενό μου, η αρχιτεκτονική του εγκεφάλου τροποποιείται από την εμπειρία και αυτού του είδους τροποποιήσεις συμμετέχουν στη βιολογική έκφραση της ατομικότητας. Η δομή του εγκεφάλου του ανθρώπου, παρ’ όλο ότι περιορίζεται από το γενετικό υλικό, βρίσκεται υπό συνεχή αναμόρφωση υπό την επίδραση της εμπειρίας και από τη λειτουργία του ίδιου του εγκεφάλου.

Μπορεί να υποστηριχθεί το παράδοξο ότι ένα χαρακτηριστικό της εξέλιξης του ανθρώπου είναι η επιλογή γονιδίων που μας επιτρέπει να ξεφεύγουμε από αυτά υπό την έννοια ότι προσδίδουν στον εγκέφαλο τη δυνατότητα να υφίσταται σημαντικές πλαστικές αλλαγές και κατά συνέπεια το ίδιο συμβαίνει και με τη συμπεριφορά του κάθε ατόμου. Επομένως η δομή του εγκεφάλου είναι αποτέλεσμα της προσωπικής μας ιστορίας και ο νους μας δεν προσδιορίζεται από ανελαστικά νευρωνικά κυκλώματα.

Αντιθέτως ο νους μας είναι ένα φαινόμενο ιστορικό, πολιτικό ή κοινωνικό. Με άλλα λόγια, υποστηρίζω έναν ιστορικό-κοινωνικό ντετερμινισμό, στο πλαίσιο βέβαια ενός βιολογικού-εξελικτικού ντετερμινισμού. Ενός αλληλεπιδρώντος ντετερμινισμού, για να αντιγράψω την καρτεσιανή ορολογία. Πόση ελευθερία στη βούληση μας επιτρέπει αυτός ο ντετερμινισμός; Αναμφισβήτητα πολύ μεγαλύτερη από έναν μονοδιάστατο βιολογικό ντετερμινισμό. Ερμηνεύει την υπό χαοτική μορφή έκφραση της συμπεριφοράς του ανθρώπου και δεν απαλλάσσει τα άτομα από την ευθύνη τους απέναντι στον νόμο. Η Νευροεπιστήμη δεν έχει ανακαλύψει ούτε θα ανακαλύψει στον εγκέφαλο το αντίστοιχο της υπευθυνότητας. Η υπευθυνότητα είναι μια ηθική αξία για την οποία αποφασίζει η κοινωνία και όχι η νευροεπιστήμη. Με το σύντομο αυτό εισαγωγικό κείμενο προσπάθησα να θέσω μερικά ερωτήματα και να εκφράσω κάποιες δικές μου θέσεις για το θέμα της «ελευθερίας της βούλησης».

Μαύρη σοκολάτα και πράσινο τσάι ενισχύουν τις νοητικές λειτουργίες

Ενεργειακή «ένεση» προσφέρει ο συνδυασμός των δύο, σύμφωνα με νέα μελέτη. Ευεργετική είναι για τη συγκέντρωση και την καρδιά η μαύρη σοκολάτα εμπλουτισμένη με το αμινοξύ του πράσινου τσαγιού L-θεανίνη, κατά τους ειδικούς.

Ένα κομματάκι μαύρη σοκολάτα με... πράσινο τσάι θα μπορούσε να μας προσφέρει την τονωτική «ένεση» ενέργειας που αναζητούμε κυρίως κατά τις απογευματινές ώρες, υποστηρίζουν αμερικανοί επιστήμονες.

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Βόρειας Αριζόνας, με τη βοήθεια ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος (EEG), εξέτασαν την εγκεφαλική δραστηριότητα συνολικά 122 ατόμων ηλικίας 18-25 ετών, που είχαν καταναλώσει σοκολάτα με διαφορετικά επίπεδα ως προς την περιεκτικότητά της σε κακάο.

Αρχικά είδαν ότι όσοι είχαν καταναλώσει μαύρη σοκολάτα με 60% κακάο εμφάνιζαν υψηλότερα επίπεδα εγρήγορσης και συγκέντρωσης, όπως επίσης και αυξημένη αρτηριακή πίεση, συγκριτικά με τους υπόλοιπους που είχαν καταναλώσει άλλα είδη σοκολάτας.

Στη συνέχεια, δοκιμάζοντας διάφορους συνδυασμούς, διαπίστωσαν ότι την αρτηριακή πίεση «έριχνε» ο συνδυασμός της μαύρης σοκολάτας και της L-θεανίνης - ένα αμινοξύ που συναντάται σε υψηλή περιεκτικότητα στο πράσινο τσάι.

Μαυροπράσινη ενέργεια

«Τα ευρήματα αυτά είναι πραγματικά εντυπωσιακά. Η μαύρη σοκολάτα φάνηκε να ενεργοποιεί τον εγκέφαλο με έναν πραγματικά μοναδικό τρόπο» εξηγεί ο επικεφαλής της μελέτης και καθηγητής Ψυχολογίας Λάρι Στίβενς. «Η κατανάλωσή της ενισχύει τη δυνατότητα της συγκέντρωσης και της προσοχής μας. Πολλοί από εμάς, και κυρίως οι μαθητές και οι φοιτητές, νιώθουμε λίγο "θολωμένοι" λίγο μετά το μεσημέρι. Καταναλώνοντας μαύρη σοκολάτα με υψηλή περιεκτικότητα σε κακάο θα μπορούσαμε να βελτιώσουμε την προσοχή μας».

Η καλή μαύρη σοκολάτα ξεκινάει από 70%-72% και πάνω (έως και 99%)

«Από την άλλη πλευρά, η L-θεανίνη είναι πραγματικά φοβερή καθώς μειώνει τα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης και οδηγεί στην παραγωγή των λεγόμενων κυμάτων άλφα, φέρνοντας τον εγκέφαλο σε κατάσταση ηρεμίας» προσθέτει ο ειδικός.

Οι ερευνητές σκέφτηκαν ότι αν η σοκολάτα αυξάνει την αρτηριακή πίεση και η L-θεανίνη τη μειώνει, τότε ενδεχομένως ο συνδυασμός των δύο να μπορούσε να οδηγήσει στη δημιουργία ενός νέου προϊόντος που να προστατεύει την καρδιά και ταυτόχρονα να ενισχύει τα επίπεδα της προσοχής, χωρίς να οδηγεί σε υπερένταση.

Οπως αναφέρουν με δημοσίευσή τους στο επιστημονικό έντυπο «NeuroRegulation», πρόκειται για την πρώτη μελέτη η οποία εξετάζει την επίδραση της σοκολάτας στη συγκέντρωση όσων την καταναλώνουν. Της Βενιού Ειρήνη, TO BHMA Science.

Η μαύρη σοκολάτα «ξανανιώνει» τον εγκέφαλο

Οι αντιοξειδωτικές ουσίες που περιέχει το κακάο μπορεί να βελτιώσουν τις νοητικές λειτουργίες που φθίνουν με το πέρασμα του χρόνου.

Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Nature Neuroscience», 37 εθελοντές ηλικίας 50 έως 69 ετών έπιναν καθημερινά επί τρεις μήνες ένα μείγμα που περιείχε μεγάλες ή μικρές ποσότητες φλαβανολών του κακάου.

Οσοι έπιναν το ρόφημα με τις άφθονες φλαβανόλες απέδιδαν έως την ολοκλήρωση της μελέτης πολύ καλύτερα σε τεστ μνήμης από ό,τι οι συνομήλικοί τους που κατανάλωναν το ρόφημα με τη μικρή περιεκτικότητα σε αυτές τις αντιοξειδωτικές ουσίες.

Στην πραγματικότητα, η βελτίωση μνήμης των εθελοντών που έπιναν άφθονες φλαβονόλες ήταν τέτοια ώστε οι νοητικές λειτουργίες τους «ξανάνιωσαν» και έγιναν όμοιες με αυτές που είχαν στα 30 ή στα 40 τους, είπε ο επικεφαλής ερευνητής δρ Σκοτ Α. Σμαλ, καθηγητής Νευρολογίας και διευθυντής του Κέντρου Ερευνας Νόσου Αλτσχάιμερ στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, στη Νέα Υόρκη.

Σε σύγκριση εξάλλου με τους λοιπούς εθελοντές, είχαν 25% καλύτερες επιδόσεις στα τεστ μνήμης, πρόσθεσε. Τα νέα ευρήματα υποστηρίζουν εκείνα προγενέστερων μελετών που έχουν συσχετίσει τις φλαβονόλες του κακάου, ιδίως την επικατεχίνη, με βελτιώσεις στην κυκλοφορία του αίματος, στην υγεία της καρδιάς και στη μνήμη.

Εκτός από τη βελτίωση στα τεστ μνήμης, οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης καλύτερη λειτουργία μιας περιοχής του εγκεφάλου που λέγεται οδοντωτή έλικα και παίζει ρόλο στην πρόσφατη μνήμη (π.χ. πού παρκάραμε το αυτοκίνητο) και στην αναγνώριση προσώπων.

«Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι οι βελτιώσεις αυτές παρατηρήθηκαν μέσα σε μόλις τρεις μήνες και μάλιστα σε ένα τμήμα του εγκεφάλου που ξέρουμε ότι σχετίζεται με την ηλικιακή εκφύλιση της μνήμης» δήλωσε ο ειδικός σε θέματα νόσου Αλτσχάιμερ δρ Στίβεν Ντεκόσκι, καθηγητής Ιατρικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνιας, ο οποίος δεν συμμετείχε στη νέα μελέτη. Αντιθέτως, δεν υπήρξε αυξημένη δραστηριότητα σε ένα άλλο τμήμα του εγκεφάλου, τον ενδορρινικό φλοιό, η λειτουργία του οποίου είναι γνωστό ότι διαταράσσεται στη νόσο Αλτσχάιμερ. Το εύρημα αυτό ενισχύει την άποψη ότι η ηλικιακή εκφύλιση της μνήμης είναι διαφορετική από τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Τι να προσέξετε. Παρά τα ενθαρρυντικά νέα ευρήματα, μη βιαστείτε να φάτε όποια σοκολάτα βρείτε μπροστά σας. Για να καταναλώσετε τις ποσότητες των φλαβανοειδών και ιδίως της επικατεχίνης που χρησιμοποιήθηκε στη μελέτη, πρέπει καθημερινά να τρώτε τουλάχιστον 300 γραμμάρια μαύρη σοκολάτα με υψηλή περιεκτικότητα σε στερεά ή να πίνετε 100 γραμμάρια σκόνη κακάο (αυτή για γλυκά, χωρίς προσθήκη ζάχαρης). Γενικά, όσο πιο ακατέργαστη είναι η σοκολάτα τόσο περισσότερες ωφέλιμες αντιοξειδωτικές ουσίες περιέχει – συνεπώς η λευκή σοκολάτα και η σοκολάτα γάλακτος δεν ενδείκνυνται για την προστασία της μνήμης.

Μην ξεχνάτε, τέλος, ότι η σοκολάτα περιέχει πολλά λίπη και θερμίδες, συνεπώς υπάρχει κίνδυνος παχυσαρκίας και διαταραχής στα λιπίδια του αίματος που είναι γνωστό ότι πλήττουν τη μνήμη. Πηγή: ΤΑ ΝΕΑ Ένθετο Υγεία

Το πράσινο τσάι βελτιώνει τη μνήμη

Αν χρειάζεστε κάτι που θα τονώσει το μυαλό σας, ίσως πρέπει να βάλετε το πράσινο τσάι στη ζωή σας. Μία νέα, μικρή μελέτη αποκαλύπτει ότι μπορεί να βελτιώσει τη μνήμη και τις νοητικές λειτουργίες - τουλάχιστον των ανδρών.

Επιστήμονες από την Ελβετία χώρισαν 12 υγιείς άνδρες σε δύο ομάδες. Οι μισοί έπιναν ένα ρόφημα με εκχύλισμα πράσινου τσαγιού, ενώ οι υπόλοιποι ένα ρόφημα που περιείχε μία ανενεργό ουσία.

Οι ερευνητές, αξιολόγησαν τις επιδράσεις του εκχυλίσματος στον εγκέφαλο των εθελοντών τους, υποβάλλοντάς τους σε λειτουργικές μαγνητικές τομογραφίες (fMRI) εγκεφάλου εν όσω συμπλήρωναν κάποια τεστ μνήμης και νοητικών λειτουργιών.

Σε σύγκριση με εκείνους που είχαν πιει την ανενεργό ουσία, όσοι είχαν πιει το εκχύλισμα του πράσινου τσαγιού παρουσίαζαν μεγαλύτερη ενεργοποίηση στον ραχιοπλευρικό προμετωπιαίο φλοιό – μία περιοχή του εγκεφάλου η οποία σχετίζεται με την λειτουργική (ενεργό) μνήμη, την οποία χρειαζόμαστε για να επιλύουμε προβλήματα και να εστιάζουμε την προσοχή μας.

Τεστ ευφυίας με σχήματα IQ 137

Το τεστ IQ Domino D-48 iqtest μετρά τη γενική νοημοσύνη (παράγοντα/factor g του Spearman) αξιολογώντας τις λειτουργίες της αφαιρετικότητας και της κατανόησης των σχέσεων. Το τεστ αποτελείται από 44 ερωτήματα. Σε κάθε ερώτημα σας δίνονται μια σειρά από ντόμινο ταξινομημένα σύμφωνα με κάποιο λογικό κανόνα που πρέπει να ανακαλύψετε για να συμπληρώσετε το ντόμινο που λείπει. Η διάρκεια του τεστ είναι 25 λεπτά και το μέγιστο σκορ που μπορεί να επιτευχθεί είναι 137 iq στην κλίμακα Stanford-Binet, αποτέλεσμα που αντιστοιχεί στο 1% του πληθυσμού. Οι ερωτήσεις γίνονται προοδευτικά πιο δύσκολες. Αν για κάποιο λόγο σας δυσκολέψει κάποια ερώτηση παραπάνω, προχωρήστε στην επόμενη και την εξετάζετε στο τέλος. Ακολουθούν σύντομες πληροφορίες περί της θεωρίας της νοημοσύνης και στη συνέχεια ακολουθούν 4 λυμένα παραδείγματα και ο τρόπος με τον οποίον θα δώσετε τις απαντήσεις.

Η έννοια της νοημοσύνης έχει οριστεί με πολλούς τρόπους από τους ειδικούς και αποτελεί ίσος το πιο αμφιλεγόμενο θέμα της ψυχολογίας. Ο κυριότερος λόγος των διαφορετικών απόψεων και εκτιμήσεων είναι πολιτικοκοινωνικός όπως φαίνεται στο απόσπασμα: «Η νοημοσύνη δεν είναι μόνο ένα θέμα ακαδημαϊκό, αλλά ένα θέμα με βαθιές πολιτικές συνέπειες όσον αφορά στο αν αποκτάται με τη μάθηση και την εμπειρία ή αν είναι μια μόνιμη κατάσταση που κληρονομείται» (Πολυχρονοπούλου, 2001).

Οι σχετικές θεωρίες με τη φύση της νοημοσύνης ταξινομούνται σε δύο κατηγορίες:

• α) Τις μονοπαραγοντικές. σύμφωνα με τις οποίες η νοημοσύνη απαρτίζεται από ένα παράγοντα (g) που καθορίζει όλες τις λειτουργίες της. Υποστηρίζουν την άποψη πως ο παράγοντας αυτός είναι κυρίως κληρονομικός, μετρήσιμος και επομένως η νοημοσύνη είναι μια γενική αδιαφοροποΐητη πνευματική ικανότητα, ανεξάρτητη των σχολικών ή περιβαλλοντικών γνώσεων.

• β) Τις πολυπαραγοντικές θεωρίες (Guilford. 1967; Spearman. 1904: Sternberg. 1985; Tliurstone. 1938; Vemon. 1963, 1969) που θεωρούν την νοημοσύνη ως αποτέλεσμα περισσότερων παραγόντων και ο καθένας από αυτούς επηρεάζει διαφορετικές λειτουργίες (Gardner. 1983.1999; Maranon & Pueyo. 2000).

Πρώτος ο Βρετανός ψυχολόγος Spearman (1904) πρότεινε τη θεωρία των δύο παραγόντων. Ο ένας παράγοντας είναι ο γενικός (g=general). ο οποίος υπεισέρχεται σε όλα τα είδη νοητικής ενέργειας και τα άτομα τον έχουν σε διαφορετικό βαθμό. Υπάρχουν και πολλοί ειδικοί νοητικοΐ παράγοντες (si, s2 , s 3 ,...) οι οποίοι είναι διαφορετικοί για κάθε είδους νοητική ενέργεια. Όλες οι νοηπκές διεργασίες βασίζονται και σε έναν ειδικό για κάθε ένα παράγοντα (s=special) που σχετίζεται με συγκεκριμένο έργο. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, σε κάθε δραστηριότητα, θεωρητική ή πρακτική υπεισέρχονται δύο παράγοντες: ο γενικός g και ο ειδικός s. Όσο πιο σύνθετο είναι το έργο που πρέπει το άτομο να χειριστεί τόσο σημαντικότερος είναι ο ρόλος του παράγοντα (g). Ο γενικός παράγοντας (g) είναι κληρονομικός ενώ οι ειδικοί παράγοντες (s) είναι μάλλον επίκτητοι.

Ένας άλλος θεωρητικός, o Thurstone (1938, 1947), χρησιμοποιώντας την ειδική στατιστική μέθοδο της «ανάλυσης παραγόντων», απομόνωσε εφτά (7) πρωτογενείς νοητικούς παράγοντες. Επομένως δεν υπάρχει ένας γενικός νοητικός παράγοντας αλλά επτά (primary mental abilities) πρωταρχικοί παράγοντες (γλωσσική ευχέρεια, γλωσσική κατανόηση, αριθμητική ικανότητα, αντίληψη χώρου, μηχανική μνήμη, ταχύτητα επεξεργασίας, επαγωγική σκέψη). Μια νοητική δραστηριότητα είναι αποτέλεσμα συνδυασμού πρωτογενών παραγόντων. Τόσο η θεωρία των δύο παραγόντων του Spearman όσο και η θεωρία των επτά παραγόντων του Thurstone. αποτέλεσαν τις βασικές κατευθύνσεις στην έρευνα της νοημοσύνης και πολλά τεστ νοημοσύνης έχουν' βασιστεί σε αυτές.

Ο Αμερικανός ψυχολόγος Guilford (1967) διατύπωσε μια από τις πληρέστερες πολυπαραγοντικές θεωρίες για τη νοημοσύνη. Πρότεινε ένα τρισδιάστατο θεωρητικό πρότυπο για τα δομικά στοιχεία της νοημοσύνης και κατέληξε σε ένα σχήμα με μορφή κύβου με τρεις διαστάσεις. Η πρώτη διάσταση σχετίζεται με τις διεργασίες (αξιολόγηση, αποκλΐνουσα νόηση, συγκλΐνουσα νόηση, σύλληψη, μνήμη), η δεύτερη με το περιεχόμενο (μορφολογικό. σημασιολογικό, συμβολικό, συμπεριφοράς) και η τρίτη με τα αποτελέσματα (ενότητες, τάξεις, σχέσεις, συστήματα, μετασχηματισμοί, πορίσματα) που προκύπτουν από την προσπάθεια. [Απόσπασμα από τη Διπλωματική εργασία, Μαγγίνα Ιωάννη, Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, 2016]

Εξυπνότερα τα δίγλωσσα παιδιά;

Η ταυτόχρονη εκμάθηση γλωσσών ενισχύει την εγκεφαλική τους ανάπτυξη σύμφωνα με νέα αμερικανική μελέτη. Προτού καν μιλήσουν, τα παιδιά ηλικίας 11 μηνών που μεγαλώνουν σε δίγλωσσο περιβάλλον εμφανίζουν ενισχυμένη εγκεφαλική ανάπτυξη. Της Ειρήνη Βενιού, ΤΟ ΒΗΜΑ Science.

Ενισχυμένη εγκεφαλική ανάπτυξη εμφανίζουν τα παιδιά που μεγαλώνουν σε δίγλωσσο περιβάλλον προτού καν μιλήσουν, επισημαίνουν οι ειδικοί του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, στο Σιάτλ. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι το γεγονός ότι τα παιδιά αυτά μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον στο οποίο ακούνε περισσότερες από μια γλώσσες καθημερινά, τονώνει τόσο την ικανότητά τους να επιλύουν προβλήματα, όσο και την μνήμη τους ήδη από πολύ μικρή ηλικία.

Προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει ότι η εκμάθηση πολλών γλωσσών από μικρή ηλικία βοηθά τα παιδιά να αναπτυχθούν σε ενήλικες με ιδιαίτερα εκλεπτυσμένες γνωστικές ικανότητες.

Δυο γλώσσες, ενισχυμένος εγκέφαλος

Τα τελευταία ευρήματα των αμερικανών επιστημόνων δείχνουν ότι η ενισχυμένη εγκεφαλική ανάπτυξη ξεκινάει στην ηλικία των 11 μηνών, όταν το παιδί αρχίζει να λέει τις πρώτες του λεξούλες. Σε πείραμα που πραγματοποίησαν είδαν ότι οι περιοχές του εγκεφάλου οι οποίες συνδέονται με τις εκτελεστικές λειτουργίες (προμετωπιαίος και κογχομετωπιαίος φλοιός) ήταν πιο ανεπτυγμένες στα παιδιά που προέρχονταν από δίγλωσση οικογένεια, συγκριτικά με τα υπόλοιπα. Κάτι τέτοιο, σύμφωνα με τους ίδιους, θα μπορούσε να μεταφραστεί σε ικανότητες ταχύτερης εκμάθησης, επίλυσης προβλημάτων, καλύτερης μνήμης κ.ά.

Όπως εξηγούν οι ειδικοί με δημοσίευσή τους στο επιστημονικό έντυπο «Developmental Science», στις δοκιμές έλαβαν μέρος 16 παιδάκια ηλικίας 11 μηνών από τα οποία τα μισά προέρχονταν από δίγλωσσες οικογένειες και τα υπόλοιπα από μονόγλωσσο περιβάλλον. Με τη βοήθεια ειδικών συσκευών οι ερευνητές κατέγραψαν τις μαγνητικές αλλαγές που παρατηρούνταν στους νευρώνες του εγκεφάλου των παιδιών, κατά τη διάρκεια μιας 18λεπτης ακρόασης διαφόρων ομιλιών. Φάνηκε λοιπόν, ότι τα δίγλωσσα παιδιά εμφάνιζαν έντονη εγκεφαλική δραστηριότητα στις περιοχές του προμετωπιαίου και του κογχομετωπιαίου φλοιού οι οποίες σχετίζονται με τις εκτελεστικές λειτουργίες.

«Από τα αποτελέσματα αυτά φάνηκε ότι ακόμη προτού ξεκινήσουν να μιλούν, τα παιδιά τα οποία μεγαλώνουν σε δίγλωσσο περιβάλλον εξασκούν ικανότητες οι οποίες συνδέονται με τις εκτελεστικές λειτουργίες» εξηγεί η επικεφαλής της μελέτης δρ Νάγια Φεργιάν Ραμίρεζ. «Κάτι τέτοιο υποδεικνύει ότι η ταυτόχρονη εκμάθηση δυο γλωσσών δεν διαμορφώνει απλά τον λόγο του παιδιού αλλά και τις γνωστικές του επιδόσεις γενικότερα».

Οι πολλές ξένες γλώσσες ακονίζουν το μυαλό

Νέα μελέτη δείχνει ότι όσο περισσότερες γλώσσες μαθαίνουμε τόσο αυξάνεται η πλαστικότητα του εγκεφάλου. Όσο περισσότερες ξένες γλώσσες μαθαίνουμε τόσο εξασκούμε τον εγκέφαλό μας αυξάνοντας την πλαστικότητά του. Της Θεοδώρα Τσώλη, ΤΟ ΒΗΜΑ Science

Όσο περισσότερες ξένες γλώσσες μαθαίνουμε τόσο αυξάνεται η πλαστικότητα του εγκεφάλου καθώς και η ικανότητά του να κωδικοποιεί πληροφορίες. Αυτό ανακάλυψαν ερευνητές της Ανώτερης Σχολής Οικονομικών (ΗSE) του Εθνικού Ερευνητικού Πανεπιστημίου στη Μόσχα της Ρωσίας σε συνεργασία με συναδέλφους τους του Πανεπιστήμιου του Ελσίνκι, όπως ανέφεραν στην επιθεώρηση «Scientific Reports».

Σύμφωνα με τη μελέτη, η νευροφυσιολογική μηχανική της γλώσσας και η κατάκτηση του λόγου δεν έχουν εξερευνηθεί επαρκώς από τους επιστήμονες σε σύγκριση με άλλες λειτουργίες του εγκεφάλου. Ο λόγος που δεν έχει δοθεί η κατάλληλη προσοχή είναι πρακτικός: δεν υπάρχει η δυνατότητα να διερευνηθεί η γλωσσική λειτουργία σε πειραματόζωα.

Η μελέτη

Οι ερευνητές αποφάσισαν λοιπόν να διεξαγάγουν πειράματα σε ανθρώπους (προφανώς το μοναδικό μοντέλο στο οποίο μπορεί να μελετηθεί αποτελεσματικά η λειτουργία της γλώσσας) στους οποίους η ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου κατεγράφη μέσω ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος.

Συμμετείχαν 22 φοιτητές (10 αγόρια και 12 κορίτσια) με μέσο όρο ηλικίας τα 24 έτη. Οι επιστήμονες τοποθέτησαν ηλεκτρόδια στο κεφάλι των εθελοντών και στη συνέχεια τους έβαλαν να ακούσουν ηχογραφήσεις διαφορετικών λέξεων στη μητρική τους γλώσσα καθώς και σε ξένες γλώσσες (τόσο γνωστές όσο και παντελώς άγνωστες σε εκείνους).

Καθώς οι συμμετέχοντες άκουγαν γνωστές αλλά και άγνωστες λέξεις, οι ειδικοί κατέγραφαν τη δραστηριότητα του εγκεφάλου τους. Επικεντρώθηκαν κυρίως στην ταχύτητα με την οποία ο εγκέφαλος επαναπροσάρμοζε τη δραστηριότητά του για να επεξεργαστεί τις άγνωστες λέξεις. Στη συνέχεια οι πληροφορίες που συνελέγησαν σχετικά με τη νευροφυσιολογία του εγκεφάλου των εθελοντών συγκρίθηκαν με το γλωσσικό υπόβαθρό τους: πόσες γλώσσες γνώριζε ο καθένας, σε ποια ηλικία είχε ξεκινήσει η εκμάθηση της κάθε γλώσσας κ.λπ.

«Γλωσσική» αλλαγή στη φυσιολογία του εγκεφάλου

Όπως προέκυψε, η ικανότητα του εγκεφάλου να επεξεργάζεται γρήγορα πληροφορίες εξαρτάται από τις «γλωσσικές αναμνήσεις» του καθενός. Το πείραμα συγκεκριμένα έδειξε ότι η ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου των εθελοντών που ήδη γνώριζαν κάποιες ξένες γλώσσες ήταν μεγαλύτερη.

Όπως σχολίασε ο κύριος συγγραφέας της μελέτης Γιούρι Στίροφ, ερευνητής του Κέντρου για τη Γνώση και τη Λήψη Αποφάσεων της HSE, όσο περισσότερες ξένες γλώσσες γνώριζε ένα άτομο, τόσο ταχύτερα σχηματιζόταν το νευρωνικό δίκτυο που κωδικοποιεί τις πληροφορίες για τις νέες λέξεις. Τελικώς λοιπόν φάνηκε ότι οι νέες αυτές πληροφορίες αλλάζουν τη φυσιολογία του εγκεφάλου, αφού η καινούργια γνώση με την οποία «φορτώνουμε» τον σκληρό δίσκο που κρύβεται μέσα στο κεφάλι μας αυξάνει την πλαστικότητά του. Και μάλιστα περισσότερες τέτοιες νέες πληροφορίες μεταφράζονται και σε μεγαλύτερη πλαστικότητα.

Προς διάγνωση και θεραπεία προβλημάτων

Οι ερευνητές πιστεύουν πως η κατανόηση σχετικά με το πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος προκειμένου να κατακτήσει μια νέα γλώσσα είναι ζωτικής σημασίας στη διάγνωση γλωσσικών προβλημάτων που εμφανίζονται μετά από ατυχήματα, εγκεφαλικά επεισόδια και άλλες σχετικές καταστάσεις - και τελικώς στη θεραπεία τους. Επιπλέον, όσο βαθύτερα κατανοούμε τις αρχές της δημιουργίας και της ενίσχυσης των νευρωνικών δικτύων θα είμαστε σε θέση να δαμάσουμε αυτούς τους μηχανισμούς και να βελτιώσουμε τη διαδικασία της μάθησης.

8 τρόποι για να «ανοίξετε» και να βελτιώσετε το μυαλό σας

Υπάρχει τρόπος να γίνετε πιο έξυπνοι; Αν ακολουθήσετε τις συμβουλές της επιστήμης, μπορείτε να επεκτείνετε και να εκμεταλλευθείτε στο έπακρο τις δυνατότητες του εγκεφάλου σας.

της Williams Caroline, ΤΟ ΒΗΜΑ Science

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι το πιο σύνθετο σύστημα επεξεργασίας πληροφοριών που γνωρίζουμε. Είναι σχεδιασμένος έτσι ώστε να διαθέτει ένα σωρό χρήσιμα χαρακτηριστικά, ταυτοχρόνως όμως παρουσιάζει πολλά ελαττώματα και αδυναμίες. Το πρόβλημα είναι ότι δεν συνοδεύεται από οδηγίες χρήσεως. Πρέπει να ανακαλύψουμε τις «πίστες» μόνοι μας. Αν ωστόσο υπάρχουν κάποιοι που ξέρουν κάτι παραπάνω για το μυαλό μας, αυτοί είναι οι νευροεπιστήμονες και οι ψυχολόγοι. Στις επόμενες σελίδες ορισμένοι από τους καλύτερους ειδικούς εξηγούν πώς ο ανθρώπινος εγκέφαλος εκτελεί τις σημαντικότερες βασικές λειτουργίες του, ενώ παράλληλα αποκαλύπτουν τους τρόπους με τους οποίους μπορούμε να τον κάνουμε να λειτουργήσει στο «μάξιμουμ». Δείτε πώς μπορείτε να βελτιώσετε την προσοχή και τη μνήμη σας, πώς μπορείτε να γίνετε περισσότερο ορθολογικοί αλλά και δημιουργικοί, πώς θα αποκτήσετε τη δύναμη της μάθησης και της γνώσης, πώς θα αυξήσετε το IQ σας, καθώς και ποιες είναι οι καλύτερες ώρες κατά τη διάρκεια της ημέρας για να βάλετε το μυαλό σας να δουλέψει.

1. Πώς να ενισχύσετε την προσοχή σας

Όλα σχεδόν τα χρήσιμα χαρακτηριστικά του εγκεφάλου μας ξεκινούν με την προσοχή. Η προσοχή καθορίζει αυτά για τα οποία έχουμε συνείδηση ανά πάσα στιγμή, επομένως ο έλεγχός της είναι μάλλον το σημαντικότερο πράγμα που έχει να κάνει ο εγκέφαλος.

Για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε το τι συμβαίνει στον κόσμο γύρω μας πρέπει να φιλτράρουμε και να διώξουμε σχεδόν τα πάντα εστιάζοντας αποκλειστικά και μόνο σε όσα είναι σχετικά. Επιπλέον η εστιασμένη προσοχή είναι ουσιαστική για να μάθουμε ή να απομνημονεύσουμε. Είναι λοιπόν επόμενο ότι, αν κάποιος μπορεί να ενισχύσει την ικανότητά του να προσέχει, μπορεί να βελτιωθεί σχεδόν στα πάντα.

Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος έχει δύο συστήματα προσοχής. Το ένα, το «από κάτω προς τα πάνω» σύστημα, στρέφει αυτόματα την αντίληψη προς δυνητικά σημαντικές πληροφορίες όπως τα κινούμενα αντικείμενα, οι ξαφνικοί θόρυβοι ή αισθήματα της αφής. Το σύστημα αυτό είναι γρήγορο, ασυνείδητο και πάντα σε λειτουργία (τουλάχιστον όταν είμαστε ξύπνιοι).

Το άλλο, το «από πάνω προς τα κάτω» σύστημα, είναι η εκούσια, εστιασμένη προσοχή η οποία «ζουμάρει» σε οτιδήποτε θέλουμε να σκεφθούμε και, ευελπιστούμε, μένει σε αυτό όσο χρειάζεται για να γίνει αυτή η δουλειά. Αυτό είναι το είδος προσοχής που είναι χρήσιμο για να εκτελέσουμε έργα τα οποία απαιτούν συγκέντρωση.

Δυστυχώς η απόσπαση της προσοχής επέρχεται τόσο ως «ελάττωμα» όσο και ως εγγενές χαρακτηριστικό του σχεδιασμού. Η από πάνω προς τα κάτω προσοχή απαιτεί προσπάθεια, οπότε είναι επιρρεπής στον κίνδυνο να χάσει την εστίασή της ή να τη διακόψει απότομα το από κάτω προς τα πάνω σύστημα.

Το καλό νέο είναι ότι μπορούμε να «πειράξουμε» τις ρυθμίσεις της προσοχής μας ώστε να παραμένουμε περισσότερο συγκεντρωμένοι. Εκτός από το να μειώσουμε τους από κάτω προς τα πάνω περισπασμούς καταργώντας π.χ. τις ειδοποιήσεις του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή βάζοντας το κινητό μας στο αθόρυβο, η Νίλι Λέιβι, γνωσιακή νευροεπιστήμονας στο University College του Λονδίνου, προτείνει να δώσουμε στον εγκέφαλό μας περισσότερη «δουλειά».

Οι έρευνες της κυρίας Λέιβι έχουν δείξει ότι ο καλύτερος έλεγχος τής από πάνω προς τα κάτω προσοχής δεν επιτυγχάνεται με τη μείωση του αριθμού των εισερχόμενων πληροφοριών αλλά με την αύξησή τους. Η θεωρία του φορτίου που έχει αναπτύξει υποστηρίζει ότι από τη στιγμή που ο εγκέφαλος φθάνει το όριό του στην αισθητηριακή επεξεργασία δεν μπορεί πλέον να «συλλάβει» τίποτε, συμπεριλαμβανομένων των περισπασμών.

Αυτό φαίνεται να λειτουργεί τόσο όσον αφορά τους περισπασμούς όσο και το «ταξιδι» του μυαλού σε ονειροπολήσεις, λέει. Στην πραγματική ζωή προτείνει να δοκιμάσουμε να προσθέσουμε οπτικές «πινελιές» σε ένα έργο που έχουμε να εκτελέσουμε ώστε να το κάνουμε να τραβά περισσότερο την προσοχή μας, χωρίς όμως να το κάνουμε περισσότερο δύσκολο: π.χ., να βάλουμε ένα χρωματιστό πλαίσιο γύρω από ένα λευκό έγγραφο και να τονίσουμε με μοβ το κομμάτι του στο οποίο εργαζόμαστε. Οπως προσθέτει, το ίδιο αποτέλεσμα επιτυγχάνεται με όλες τις αισθήσεις, οπότε το να επιλέξουμε να εργαστούμε σε ένα σημείο στο οποίο υπάρχει λίγος θόρυβος «υποβάθρου» μπορεί επίσης να μας βοηθήσει.

Σύμφωνα με άλλες ενδείξεις, κάτι άλλο το οποίο μπορεί να βοηθήσει είναι η γνωστική εξάσκηση. Ερευνητές που εργάζονται με άτομα με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής - Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) και τραύματα στον εγκέφαλο έχουν διαπιστώσει ότι η γνωστική εξάσκηση σε συνδυασμό με μη επεμβατική μαγνητική διέγερση του εγκεφάλου μπορεί να βελτιώσει την εστίαση σε ένα έργο το οποίο απαιτεί παρατεταμένη προσοχή.

Ευρύτερες μελέτες διεξάγονται αυτή τη στιγμή επάνω σε αυτό το θέμα και τα πρώτα αποτελέσματα φαίνεται να δείχνουν ότι το σωστό είδος εξάσκησης του εγκεφάλου μπορεί να βοηθήσει σε γενικές γραμμές οποιονδήποτε.

Εν αναμονή των τελικών συμπερασμάτων η καλύτερη επιλογή είναι να μάθουμε να χαλαρώνουμε αλλά με τον σωστό τρόπο. Εχει διαπιστωθεί ότι σε όσους ασχολούνται χρόνια με τον διαλογισμό τα τμήματα του εγκεφάλου που σχετίζονται με την προσοχή είναι πιο πυκνά, ενώ άλλες μελέτες έχουν δείξει ότι οι επιδόσεις στα τεστ προσοχής βελτιώνονται ύστερα από ένα σύντομο «μάθημα» διαλογισμού. Το να μάθουμε να συγκεντρωνόμαστε καλύτερα ίσως λοιπόν να είναι τόσο απλό όσο το να μάθουμε να κάνουμε τον χρόνο να σταματάει και να συγκεντρωνόμαστε σε όχι και κάτι το ιδιαίτερο.