Σε χρειάζομαι επειδή σ’ αγαπώ ή Σ’ αγαπώ επειδή σε χρειάζομαι;

«Είναι η αγάπη τέχνη; Αν είναι, χρειάζεται γνώση και προσπάθεια. Ή μήπως η αγάπη είναι ένα ευχάριστο συναίσθημα που κατά σύμπτωση το γνωρίζει κανείς, το «συναντά» αν είναι τυχερός; Αναμφισβήτητα η πλειοψηφία των ανθρώπων πιστεύουν στη δεύτερη αντίληψη. 

Αυτή η αντίληψη – ότι τίποτε δεν είναι πιο εύκολο από το ν' αγαπάς – εξακολουθεί να είναι η πιο διαδεδομένη παρά την αφθονία των αποδείξεων για το αντίθετο. Σχεδόν καμία προσπάθεια, κανένα έργο δεν αρχίζει με τόσο μεγάλες ελπίδες και προσδοκίες όπως αρχίζει η αγάπη, κι ωστόσο τίποτε δεν αποτυχαίνει τόσο συχνά όσο αυτή. Αν αυτό συνέβαινε με οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα, οι άνθρωποι θα ήταν περισσότερο πρόθυμοι να εξετάσουν τους λόγους της αποτυχίας αυτής και να μάθουν πώς θα μπορούσαν να ενεργήσουν καλύτερα. Ή θα εγκατέλειπαν τη δραστηριότητα αυτή. Και αφού, στην περίπτωση της αγάπης, αυτό είναι αδύνατο, μόνο ένας δρόμος υπάρχει για το ξεπέρασμα της αποτυχίας: να εξετάσουμε τους λόγους της αποτυχίας αυτής και να προχωρήσουμε στην έρευνα της έννοιας της αγάπης. 

Το πρώτο βήμα είναι να καταλάβουμε ότι η αγάπη είναι μια τέχνη, ακριβώς όπως μια τέχνη είναι και η ίδια η ζωή. Αν θέλουμε να μάθουμε πώς ν' αγαπάμε, πρέπει να προχωρήσουμε με τον ίδιο τρόπο που προχωρούμε όταν θέλουμε να μάθουμε μια οποιαδήποτε άλλη τέχνη, π.χ. μουσική, ζωγραφική, ξυλουργική ή την επιστήμη της ιατρικής και της μηχανικής. 

Ποια είναι τα απαραίτητα στάδια στην εκμάθηση μιας οποιασδήποτε τέχνης; 

Η διαδικασία της εκμάθησης μιας τέχνης μπορεί να διαιρεθεί σε δυο μέρη: Το πρώτο είναι η εκμάθηση της θεωρίας και το δεύτερο η εκμάθηση της πρακτικής. Αν θέλω να μάθω την επιστήμη της ιατρικής, πρέπει πρώτ' απ' όλα να μάθω τα βασικά στοιχεία για το ανθρώπινο σώμα και για τις διάφορες αρρώστιες. Αλλά κι όταν αποκτήσω όλη αυτή τη γνώση, πάλι δε θα είμαι ικανός στην τέχνη της ιατρικής. Μόνο έπειτα από μακριά πρακτική εξάσκηση θα είμαι κύριος της τέχνης, μόνο όταν η θεωρητική γνώση και η πείρα της πρακτικής θα έχουν συγχωνευτεί σ' ένα πράγμα – στη διαίσθησή μου, που αποτελεί την ουσία της κατοχής μιας τέχνης. Αλλ' εκτός από τη γνώση της θεωρίας και της πρακτικής, ένας τρίτος παράγοντας είναι αναγκαίος για την κατάκτηση κάθε τέχνης – η υπέρτατη σημασία που δίνουμε στην τέχνη αυτή. Τίποτ' άλλο στον κόσμο δεν πρέπει να είναι πιο σημαντικό από την τέχνη που μας ενδιαφέρει. Αυτό ισχύει για τη μουσική, την ιατρική, την ξυλουργική – και για την αγάπη. Κι ίσως εδώ να βρίσκεται η απάντηση στο ερώτημα: γιατί οι άνθρωποι του πολιτισμού μας προσπαθούν τόσο σπάνια να μάθουν αυτή την τέχνη στο πείσμα των ολοφάνερων αποτυχιών τους; Παρόλο που η λαχτάρα γι' αγάπη είναι τόσο βαθιά ριζωμένη, σχεδόν όλα τ' άλλα φαίνονται να είναι πιο σημαντικά από την αγάπη: επιτυχία, γόητρο, χρήματα, δύναμη. Όλη μας σχεδόν η ενεργητικότητα χρησιμοποιείται για να μάθουμε πώς να πετύχουμε σ' αυτούς τους σκοπούς. Και σχεδόν καθόλου για να μάθουμε την τέχνη της αγάπης. 

Θα θεωρήσουμε λοιπόν αξιόλογα και θα μάθουμε μόνο εκείνα τα πράγματα που μπορούν να μας φέρουν χρήματα ή γόητρο; Και η αγάπη που πλουτίζει «μόνο» την ψυχή, αλλά δε φέρνει κανένα άλλο κέρδος, όπως το εννοούν σήμερα, είναι μια πολυτέλεια για την οποία δεν έχουμε το δικαίωμα να ξοδέψουμε αρκετή ενεργητικότητα; 

Ύπνος, άγχος, κατάθλιψη. Επίδραση & Διαταραχές στον εγκέφαλο

Είναι ο ύπνος απαραίτητος για την εύρυθμη λειτουργία του οργανισμού;

Ο ύπνος είναι μία μετάβαση στο ασυνείδητο χωρίς συνειδησιακή απώλεια. Προξενεί μία πτώση της συνείδησης, χωρίς να έχει καμία σχέση με το θάνατο. Ο ύπνος είναι μία νευροβιολογική εγκεφαλική δραστηριότητα. Αποτελείται από πολύπλοκες νευροβιολογικές εναλλαγές της εγκεφαλικής δραστηριότητας. Κάθε πλήρης κύκλος του ύπνου με τις πέντε φάσεις διαρκεί κατά μέσο όρο γύρω στα 90 λεπτά.

Εγρήγορση

Αντιδράσεις : Μάτια και μύες κάνουν διαρκώς μεγαλύτερες και πιο συνειδητές ή σπασμωδικές κινήσεις. Εγκεφαλικά κύματα: ο εγκέφαλος εκπέμπ ει τα χαρακτηριστικά κύματα α με συχνότητα 8-12 Ηz.

Φάση Ν1 Ελαφρύς ύπνος

Αντιδράσεις : οι μύες χαλαρώνουν, τα μάτια κινούνται αργά από εδώ και από εκεί. Σταματά σιγά σιγά η επαφή με το περιβάλλον .Ο άνθρωπος σ΄αυτό το στάδιο πιστεύει ότι είναι ξύπνιος.

Διάρκεια : Συνήθως μερικά λεπτά κάθε φορά. Η φάση αυτή αντιστοιχεί στο 5% της συνολικής διάρκειας του ύπνου.

Εγκεφαλικά κύματα: Ο εγκέφαλος εκπέμπει κύματα θήτα με συχνότητα 4-7 Ηz.

Φάση Ν2

Αντιδράσεις: Οι κινήσεις των ματιών σταματούν. Δεν υπάρχει καμία απολύτως συνείδηση του περιβάλλοντος. Οι μύες είναι σχεδόν εντελώς χαλαροί.

Διάρκεια: Κάθε φάση Ν2 διαρκεί 10-25 λεπτά και συνολικά αποτελεί το 50% του ύπνου.

Εγκεφαλικά κύματα: ο εγκέφαλος εκπέμπει κύματα βήτα με συχνότητα 12-16 Hz.

Φάση Ν3 Βαθύς ύπνος ή SWS

Αντιδράσεις: Καμία αντίδραση στο περιβάλλον. Πολύ δύσκολη η αφύπνιση. Τα μάτια και οι μύες είναι ήρεμοι. Στη φάση αυτή μπορεί να παρατηρηθεί υπνοβασία και τα παιδιά ίσως ουρήσουν στο κρεβάτι τους.

Διάρκεια: Η φάση αυτή διαρκεί το 1/4 του ύπνου.

Εγκεφαλικά κύματα: Καταγράφονται πολύ αργά και ισχυρά κύματα δέλτα σε συχνότητα 1-3 Hz.

Ύπνος REM (Rapid Eye Movement), ο ύπνος των ονείρων, ο παράδοξος ύπνος

Αντιδράσεις: ο εγκέφαλος είναι το ίδιο ενεργός όπως όταν είμαστε ξύπνιοι. Οι κινήσεις των ματιών είναι γρήγορες (REM). Η ικανότητα του σώματος να κινηθεί είναι πολύ περιορισμένη.

Διάρκεια: το 1/5 του ύπνου.

Εγκεφαλικά κύματα: Θυμίζουν τα χαρακτηριστικά κύματα που καταγράφονται σε κατάσταση εγρήγορσης και κατά τη φάση Ν1.

Στο στάδιο του παράδοξου ύπνου, παρατηρείται έντονη ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου και εμφανίζονται οι λεγόμενες ρίπες, που τις χαρακτηρίζει βραχεία διάρκεια και υψηλή συχνότητα. Ο άνθρωπος χρειάζεται μια σημαντική ποσότητα παράδοξου ύπνου, και αν τη στερηθεί, παρατηρείται αποδιοργάνωση και επιθετικότητα στη συμπεριφορά του.

Ο εγκέφαλος μας Βάζει για ύπνο και μας ξυπνά

Το βιολογικό μας ρολόι ελέγχει τις λειτουργίες του σώματος σε 24ωρη βάση και πληροφορεί τον εγκέφαλο τι ώρα είναι. Το βιολογικό μας ρολόι εδρεύει στον υποθάλαμο, ο οποίος βρίσκεται βαθιά μέσα στον εγκέφαλο, απ’ όπου εκπέμπει σήματα στον υπόλοιπο εγκέφαλο ότι «έφτασε η ώρα». Οι βιορυθμοί προγραμματίζουν το σώμα να ακολουθεί τον 24ωρο, κιρκαδιανό κύκλο, τον κύκλο του ύπνου και της εγρήγορσης. Το βιολογικό ρολόι μας οδηγεί στο κρεβάτι μια ορισμένη ώρα κάθε βράδυ , ενώ ταυτόχρονα ένα είδος εσωτερικού θερμοστάτη φροντίζει ώστε να αισθανόμαστε κούραση ύστερα από κάποιο διάστημα χωρίς ύπνο. Ορισμένα νευρικά κύτταρα του υποθαλάμου εκκρίνουν μεταξύ άλλων την ορμόνη υποκρετίνη (ορεξίνη), που είναι βασικό συστατικό του μηχανισμού εγρήγορσης του εγκεφάλου. Αντίθετος είναι ο ρόλος της αδενοσίνης, που μας στέλνει για ύπνο.

Ορμόνες και ύπνος

- Aδενοσίνη (υπνωτική ουσία)

- Υποκρετίνη (ορεξίνη) η ορμόνη της εγρήγορσης

06:00 Κατά τη διάρκεια του ύπνου , η συγκέντρωση της αδενοσίνης μειώνεται βαθμιαία. Ταυτόχρονα αρχίζει η παραγωγή της υποκρετίνης που είναι το βασικό συστατικό του μηχανισμού εγρήγορσης. Καταστέλλεται τελικά η δραστηριότητα του κέντρο ύπνου και ξυπνάμε κάθε πρωί.

12:00 Η υπνωτική ουσία αδενοσίνη που είχε συσσωρευτεί από την προηγούμενη έχει τώρα σχεδόν εξαντληθεί και η υποκρετίνη έχει φτάσει στο υψηλότερο επίπεδο. Το κέντρο εγρήγορσης είναι πολύ ενεργοποιημένο και παρακινεί τον εγκέφαλο να μεγιστοποιήσει τη λειτουργία του. Το αποτέλεσμα είναι να νιώθουμε γεμάτοι ζωή και ενέργεια.

18:00 Το απόγεμα αυξάνεται η συγκέντρωση της υπνωτικής αδενοσίνης , ενώ ταυτόχρονα μειώνεται η παραγωγή της υποκρετίνης. Το κέντρο εγρήγορσης αρχίζει σιγά σιγά να είναι λιγότερο ενεργό και αισθανόμαστε κουρασμένοι.

24:00 Η συγκέντρωση της αδενοσίνης έχει φτάσει στο ανώτατο επίπεδο. Το κέντρο ύπνου είναι πολύ ενεργό και αναχαιτίζει τη δραστηριότητα του κέντρου εγρήγορσης. Όταν η παραγωγή της υποκρετίνης φτάσει στο κατώτατο όριο, μας παίρνει ο ύπνος.

Διαταραχές του ύπνου

Οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει πολλά γονίδια και περιοχές του εγκεφάλου που επηρεάζουν σημαντικά τη δομή του ύπνου. Αν μεταλλαχθούν, πάθουν βλάβη ή αρρωστήσουν, διαταράσσουν σημαντικά τον ύπνο. Ο Ιταλός γιατρός Vetrugno (Πανεπιστήμιο της Μπολόνια,2009)ανέφερε το περιστατικό 2 ασθενών 50 ετών που παρουσίαζαν ατροφία πολλαπλών συστημάτων(MSA). Η ασθένεια προσβάλλει νευρώνες σε ορισμένα σημεία του εγκεφάλου, με αποτέλεσμα την εκφύλιση και τον κυτταρικό θάνατο. Στη συγκεκριμένη περίπτωση είχε πληγεί η ικανότητα του εγκεφάλου να ρυθμίζει την ισορροπία μεταξύ ύπνου και εγρήγορσης, με αποτέλεσμα οι δύο ασθενείς να μην μπορούν ποτέ να κοιμηθούν. Όταν ξάπλωναν τη νύχτα στο κρεβάτι, έπεφταν σε κατάσταση μεγάλης ανησυχίας, κατά την οποία τα εγκεφαλικά κύματα ελάχιστα θύμιζαν εκείνα που καταγράφονται σε υγιή άτομα κατά τις φάσεις του ύπνου.

Και στους 2 ασθενείς διαπιστώθηκε μόνο ο ελαφρύς ύπνος Ν1 και η φάση REΜ με πολύ βίαια όνειρα. Οι ασθενείς περπατούσαν ολόγυρα, έκαναν μεγάλες κινήσεις , μιλούσαν δυνατά και φώναζαν. Κατά το περίεργο αυτό στάδιο , που κάθε φορά διαρκούσε μόνο μερικά λεπτά, μεσολαβούσαν πολλές φορές μικρά διαστήματα όπου οι ασθενείς ήταν ξύπνιοι αλλά τους βασάνιζαν ισχυρές παραισθήσεις, βρίσκονταν σε κατάσταση σύγχυσης, χωρίς να μπορούν να προσανατολιστούν.

Με τη βοήθεια προηγμένης τεχνολογίας ο Vetrugno έδειξε ότι οι ασθενείς του είχαν βλάβη σε περιοχές του εγκεφαλικού στελέχους και του διάμεσου εγκεφάλου, που ρυθμίζουν το ρυθμό του 24ωρου.Αυτός ήταν ο λόγος της περίεργης συμπεριφοράς τους.

Πως αλλάζοντας την καθημερινότητα μου, αλλάζω τον κόσμο

Ως «μια οργανωμένη ομάδα ανθρώπων η οποία αποτελείται από δύο ειδών στοιχεία: τα ανθρώπινα όντα και τους δεσμούς μεταξύ τους» ορίζουν το κοινωνικό δίκτυο οι καθηγητές Ιατρικής Κοινωνιολογίας Νικόλας Χρηστάκης (Πανεπιστήμιο Γέιλ) και Τζέιμς Φάουλερ (Πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο) και δύο εκ των «πιο επιδραστικών ανθρώπων του 2010», σύμφωνα με το περιοδικό «Time», στο βιβλίο τους με τίτλο «Συνδεδεμένοι: Η εκπληκτική δύναμη των κοινωνικών δικτύων και πώς αυτά διαμορφώνουν τη ζωή μας» (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Κάτοπτρο).

Τα κοινωνικά δίκτυα διαπερνούν την κοινωνική και οικονομική μας ζωή. Διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη μετάδοση των πληροφοριών σχετικά με τις ευκαιρίες απασχόλησης, και είναι ζωτικής σημασίας για το εμπόριο πολλών αγαθών και υπηρεσιών. Αποτελούν τη βάση της εφαρμογής της αμοιβαίας ασφάλισης στις αναπτυσσόμενες χώρες. Τα κοινωνικά δίκτυα είναι επίσης σημαντικά για τον καθορισμό του τρόπου εξάπλωση ασθενειών, τα προϊόντα που αγοράζουμε, ποιες γλώσσες μιλάμε, πώς ψηφίζουμε, πόση εκπαίδευση αποκτούμε, την πιθανότητα επιτυχίας επαγγελματικά καθώς και κατά πόσον ή όχι αποφασίζουν κάποιοι να γίνουν εγκληματίες.

Η δικτυακή δομή μπορεί να παρατηρηθεί σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής. Για παράδειγμα, ο εγκέφαλος είναι ένα δίκτυο από νευρικά κύτταρα συνδεδεμένα με άξονες, και τα κύτταρα από μόνα τους είναι ένα δίκτυο μορίων συνδεδεμένα με βιοχημικές αντιδράσεις. Οι κοινωνίες, επίσης, είναι δίκτυα ανθρώπων συνδεδεμένοι με φιλίες, οικογενειακές σχέσεις και επαγγελματικούς δεσμούς. Σε μεγαλύτερη κλίμακα, διατροφικές αλυσίδες και οικοσυστήματα μπορούν να παρουσιαστούν σαν δίκτυα ειδών. Τα δίκτυα εισχωρούν ακόμα και στην τεχνολογία: το Διαδίκτυο, τα δυναμικά δίκτυα και τα συστήματα μεταφοράς δεν είναι παρά μόνο μερικά παραδείγματα. Ακόμα και η γλώσσα που χρησιμοποιούμε για να μεταφέρουμε τις σκέψεις μας στους άλλους, είναι ένα δίκτυο, φτιαγμένο από λέξεις συνδεδεμένες με συντακτικές σχέσεις.

Νοιώθεις συμπτώματα κατάθλιψης; Ασχολήσου με τους άλλους

Της δρ Λίζα Βάρβογλη (Ψυχολόγος, Νευροψυχολόγος) Αναδημοσίευση από "ΤΟ ΒΗΜΑ science"

Γεννιόμαστε ή γινόμαστε αλτρουιστές; Ο αλτρουισμός κάνει καλό στην υγεία 

Ο άνθρωπος ίσως είναι βιολογικά προορισμένος να συνεργάζεται. H επιλογή της συνεργασίας και της αλτρουιστικής συμπεριφοράς ερεθίζει τα κέντρα της ευχαρίστησης στον εγκέφαλο. Αυτό το «νευρωνικό κύκλωμα» ανταμοιβής πιθανότατα αποτελεί τη βάση του αλτρουισμού. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή: στη σαβάνα της Πλειστοκαίνου εποχής οι άνθρωποι άρχισαν να ζουν σε ομάδες, διότι ήταν σχεδόν αδύνατο να ζήσουν μόνοι τους από πρακτική - και όχι από συναισθηματική - άποψη. 

H πρώτη πράξη αλτρουισμού. Σύμφωνα με τον Eccles, το πρώτο απτό δείγμα αλτρουιστικής πράξης έρχεται πριν από 60.000 χρόνια: βρέθηκε ο σκελετός ενός ανθρώπου Νεάντερταλ με εκ γενετής προβλήματα τέτοιου είδους, που δεν θα μπορούσε να επιβιώσει ως την ηλικία των 40 ετών αν δεν τον είχαν φροντίσει οι δικοί του άνθρωποι, π.χ. δίνοντάς του μασημένη τροφή. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με το δαρβινικό δόγμα της επιβίωσης του ισχυροτέρου. 

H βιολογική βάση του αλτρουισμού. H πρώτη ένδειξη ότι ο αλτρουισμός έχει βιολογική βάση βρέθηκε το 1984, σε πειράματα με πιθήκους που έμαθαν να τραβάνε δύο αλυσίδες: στη μία περίπτωση τραβώντας την αλυσίδα εξασφάλιζαν φαγητό, ενώ στη δεύτερη περίπτωση εξασφάλιζαν περισσότερο φαγητό αλλά ταυτόχρονα έβλεπαν ότι δινόταν ηλεκτροσόκ σε κάποιον άλλο πίθηκο. Πολύ σύντομα η πλειονότητα των πιθήκων του πειράματος προτιμούσε να τραβάει την αλυσίδα που δεν συνεπαγόταν ηλεκτροσόκ για τους άλλους, παρά το ότι σήμαινε λιγότερο φαγητό. Το συμπέρασμα; Τα άτομα στενοχωριούνται με τον πόνο του άλλου και προβαίνουν σε πράξεις για να τον σταματήσουν, ακόμη και αν οι ίδιοι χάνουν κάτι. 

Ο Giacomo Rizolatti του Πανεπιστημίου της Πάρμας στην Ιταλία και ο Marco Iacoboni, νευροψυχίατρος στο Πανεπιστήμιο του Λος Αντζελες εντόπισαν «νευρώνες-καθρέφτες» στον προκινητικό φλοιό του εγκεφάλου πιθήκων και ανθρώπων. Το χαρακτηριστικό αυτών των νευρώνων είναι ότι ενεργοποιούνται τόσο όταν το άτομο κάνει μια πράξη όσο και όταν παρακολουθεί τον πειραματιστή να προβαίνει στην ίδια πράξη. Οι επιστήμονες συμπέραναν ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι «καλωδιωμένος» να αντιλαμβάνεται τη συναισθηματική εμπειρία του άλλου και να κινητοποιείται για να κάνει κάτι. 

Με την τεχνική του f MRI βρέθηκε ότι υπάρχει μια βιολογικά προκαθορισμένη βάση για αλτρουιστική συμπεριφορά: συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου ενεργοποιούνται όταν τα εξεταζόμενα υποκείμενα έπαιζαν το παιχνίδι «δίλημμα του φυλακισμένου» και αποφάσιζαν να δείξουν εμπιστοσύνη και να συνεργαστούν μεταξύ τους, παρά να αλληλοπροδοθούν για άμεσο κέρδος, λένε ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Emory (η έρευνα δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση «Neuron»). H έρευνα αυτή για πρώτη φορά δείχνει ότι η συνεργασία και ο αλτρουισμός αποτελούν εσωτερική ανταμοιβή για τον εγκέφαλο, ακόμη και όταν υπάρχει εξωτερική πίεση για το αντίθετο, δηλώνει ο Δρ Berns. H βάση του αλτρουισμού είναι βιολογική: είτε γενετικά προγραμματισμένη είτε εξελισσόμενη μέσω της κοινωνικοποίησης στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Νίκος Λυγερός - Η Δύναμη της Αισιοδοξίας σε Περίοδο Κρίσης

Η διάλεξη του Νίκου Λυγερού με θέμα: "Η Δύναμη της Αισιοδοξίας σε Περίοδο Κρίσης". Συνεδριακό Κέντρο Εθνικής Ασφαλιστικής, Αθήνα. Πέμπτη 16 Οκτωβρίου 2014.

Άμα θέλετε να έχετε σχέση διάρκειας, πρώτα κοιτάξτε τα ελαττώματα

Όταν θέλετε μια διαχρονική σχέση ή θέλετε μια βραχύχρονη σχέση υπάρχει μια διαφορετική προσέγγιση. Όταν βλέπετε μια σχέση που κρατάει πολύ λίγο, συμφέρει να δείτε τα πλεονεκτήματα του άλλου ή της άλλης, γιατί θα έχετε τη μικρή απόλαυση, ούτως ή άλλως, άρα κοιτάξτε τα πλεονεκτήματα. Άμα θέλετε να έχετε μια σχέση διάρκειας, συμφέρει στρατηγικά, να κοιτάξετε τα ελαττώματα. Θα πείτε, γιατί; Γιατί θα πρέπει να δείτε, αν θα τα αντέχετε. Τώρα, αν αντέχετε τα ελαττώματα, τότε τα άλλα θα σας φανούν πλεονεκτήματα. Αν δεν τα αντέχετε, όσα πλεονεκτήματα και να υπάρχουν, μόλις υπάρχει ένα που δεν αντέχετε, ξαφνικά καταρρέει το σύστημα. Όταν έχουμε μία σχέση με έναν άνθρωπο κι έχει πεθάνει ο άλλος, το πρώτο πράγμα που μας λείπει είναι τα ελαττώματά του. Δεν θυμόμαστε αυτά που έκανε σωστά, θυμόμαστε αυτά που έκανε στραβά και τον χαρακτήριζαν. Αυτό μπορείτε να το νιώσετε με τους γονείς σας, με τους παππούδες. Ξέρετε ότι είχαν μερικά ελαττώματα, που σας εκνεύριζαν και τώρα δεν υπάρχει πια κανένας να κάνει αυτό το ελάττωμα. Αυτό σας λείπει. Φτιαχνόμαστε από τις σχέσεις μας με τους άλλους και είμαστε μια πολλαπλότητα. Για να πετύχουμε την ολότητα, είναι το πρόσωπο με τις σχέσεις. Άμα είναι μόνο οι σχέσεις, είναι πολλαπλότητα. Μετά εμείς στα μαθηματικά, χρησιμοποιούμε τους άτλαντες, δηλαδή, πως από μια πολλαπλότητα και μια περιοχή μπορούμε να περάσουμε στην άλλη.

Νίκος Λυγερός

Ν. Λυγερός: Το μίσος του μίσους

Το θέμα της αγάπης με το μίσος, θεωρούμε αρχικά, ότι είναι σημαντική η αγάπη. Άμα πούμε, έτσι ορθά - κοφτά, ότι είναι πιο σημαντικό το μίσος, θα ξαφνιαστείτε. Σημασία έχει το μίσος του μίσους. Υπάρχει η μνήμη, η οποία μπορεί να παράγει το «θυμάμαι» και μετά υπάρχει το «δεν ξεχνώ». Το «θυμάμαι» είναι παθητικό, που σημαίνει ότι μπορεί και να ξεχάσω. Το «δεν ξεχνώ», ενώ είναι αρνητικό, είναι ενεργητικό, δεν ξεχνώ, δεν μπορώ να ξεχάσω. Άμα το σκεφτείτε τώρα πώς περνάμε από την μνήμη στο «θυμάμαι», μετά στο «δεν ξεχνώ», τότε θα καταλάβετε ότι το «δεν ξεχνώ» μας οδηγεί στην αλήθεια. Γιατί η αλήθεια είναι η μη λήθη. Δεν οδηγεί η μνήμη στην αλήθεια, είναι η μη λήθη που οδηγεί στην αλήθεια. Έχει ενδιαφέρον, λοιπόν, πώς δημιουργήθηκε αυτή η έννοια. Το ανάλογο σε σχέση με αυτό, κάντε τώρα μια μεταφορά δομής, σκεφτείτε την έννοια της αγάπης που θεωρείτε ότι είναι απλώς θετική, όπως είναι η μνήμη, και ρωτάμε τώρα «τι μπορεί να είναι ακόμα πιο σημαντικό»; Σκεφτείτε ότι μπορεί - και αυτό είναι που μας διδάσκει και η εκκλησία - όχι μόνο η αγάπη να είναι σημαντική, είναι το μη μίσος.

Κοινωνική αλήθεια

Ν. Λυγερός - Ενάντια στο χάρο

Ενάντια στο χάρο 

παλεύει η ανάγκη 

την ώρα που κοιτάζεις 

μόνο την τύχη 

και την ευτυχία σου 

ενώ ξέρεις 

κατά βάθος 

ότι δεν έχουν 

καμιά αξία 

απλώς θέλεις 

αυτό το ψέμα 

για να ζήσεις 

με την δικαιολογία 

ότι αναζητούσες 

τουλάχιστον κάτι 

όσο πέθαινες 

με τον πιο αργό τρόπο 

που σου έδινε 

η κοινωνία σου 

η γαμημένη 

με τα όνειρα 

που δεν μπόρεσες 

να υλοποιήσεις. 

"Ζούμε σε μία κοινωνία όπου η απόκρυψη, η μεταμφίεση, η παραπλάνηση, η προσποίηση και το ψέμα είναι συνήθη, που δεν έχει καν νόημα να τα εντοπίζουμε. Και γι’ αυτόν το λόγο, εκ των πραγμάτων θεωρούμε ότι η αλήθεια είναι τόσο σπάνια. Σιγά-σιγά η εικονική πραγματικότητα τρώει μερίδια της πραγματικότητας και αυτό μας κάνει να αναρωτηθούμε κατά πόσο η πραγματικότητα δεν είναι παρά μία ψευδαίσθηση εφόσον το φαίνομαι είναι τόσο ανατρεπτικό μέσα στο είναι. Όπως δεν έχουμε όλοι πρόσβαση στη μεταμόρφωση, προσπαθούμε μέσω της μεταμφίεσης να επιδείξουμε τον εαυτό μας. Το πρόβλημα είναι αν το κάνουμε πραγματικά για τους άλλους, ή αν και πάλι ο σκοπός μας είναι στην τελική ανάλυση να πείσουμε τον ίδιο τον εαυτό μας." Ν. Λυγερός - Τα φαινόμενα δεν απατούν http://gerasimos-politis.blogspot.gr/2012/04/ta-fainomena-den-apatoun.html  

Ν. Λυγερός - Τα ψέματα της κοινωνίας 

Μαθητής: Γιατί υπάρχουν τα ψέματα; 

Δάσκαλος: Διότι δίνουν περισσότερα περιθώρια. 

Μαθητής: Είναι ισχυρότερα από την αλήθεια; 

Δάσκαλος: Όχι αλλά είναι ευρύτερα. 

Μαθητής: Πώς γίνεται αυτό; 

Δάσκαλος: Η αλήθεια έχει βάθος και... 

Μαθητής: Και; 

Δάσκαλος: Είναι μοναδική. Ενώ το ψέμα είναι μια πολλαπλότητα. 

Μαθητής: Γι’ αυτό το λόγο το επιλέγει η κοινωνία; 

Δάσκαλος: Δεν μπορεί να ζήσει με την αλήθεια. 

Μαθητής: Η μάζα χρειάζεται το ψέμα αλλιώς δεν αντέχει τον εαυτό της. 

Δάσκαλος: Ποιος τον αντέχει; 

Μαθητής: Οι άνθρωποι; 

Δάσκαλος: Όχι. 

Μαθητής: Οι δάσκαλοι; 

Δάσκαλος: Οι δάσκαλοι δεν έχουν εαυτό! 

Μαθητής: Ποιος είναι ο εαυτός τους; 

Δάσκαλος: Οι άλλοι. 

Μαθητής: Πώς είναι δυνατόν; 

Δάσκαλος: Μέσω της ανθρωπότητας. 

Μαθητής: Γι’ αυτό τους μισεί η κοινωνία; 

Δάσκαλος: Στην κοινωνία δεν υπάρχουν οι άλλοι. 

Μαθητής: Τότε ποιος υπάρχει; 

Δάσκαλος: Οι ίδιοι, διότι πιστεύουν ότι οι άλλοι είναι η κόλαση! 

Ν. Λυγερός - Νοητικά βλέμματα

Ποιος νομίζεις ότι είναι ο άλλος; 

Ένας άλλος ένας; 

Ή το δύο; 

Κι αν δεν είναι παρά ο άλλος σου εαυτός; 

Το σκέφτηκες; 

Το φαντάστηκες τουλάχιστον; 

Ή περιμένεις την κοινωνία; 

Ποιος θα σου πει την αλήθεια; 

Ο εαυτός σου ή ο άλλος; 

Γιατί παραμένεις σιωπηλός; 

Μήπως είσαι και εσύ ένας άλλος; 

Μήπως δεν είσαι τίποτα άλλο; 

Τώρα ξέρεις για μένα τουλάχιστον; 

Ή ακόμα μιλάς με τον καθρέφτη; 

"...Ξέρετε, ζούμε σε κοινωνίες που ζουν μέσα στα όνειρά τους. Όταν η κοινωνία δεν το καταλαβαίνει, τους φτιάχνουν και μία Ονειρούπολη. Όταν η κοινωνία ζει μέσα στην Ονειρούπολη βρίσκει ότι η κοινωνία είναι σκληρή. Όταν η κοινωνία είναι σκληρή, γίνεται θέαμα. Όταν είναι θέαμα, γίνεται ψεύτικη. Όταν γίνεται ψεύτικη, γίνεται θέατρο. Άρα εγώ αποφάσισα να αρχίσω κατ' ευθείαν με την αλήθεια του θεάτρου, που ομολογεί σε όλους ότι είναι θέατρο.Δεν είμαστε στον χώρο του ονείρου, αλλά στον χώρο του οράματος. Στην ουσία, αν το σκεφτείτε καλά, όταν σας προτείνουν να ονειρεύεστε, στην πραγματικότητα σας προτείνουν να κοιμάστε. Γιατί μόνο όταν κοιμάστε ονειρεύεστε. Άρα θα ήταν καλό όταν σας πουλάν όνειρα, να μην ξεχνάτε ότι σας πουλάν ύπνο. Και όπως ξέρετε, η λέξη έξυπνος σημαίνει αυτόν που βγαίνει από τον ύπνο. Κατά συνέπεια είναι λίγο δύσκολο να ονειρευτεί." Ν. Λυγερός - Ο άνθρωπος χωρίς όνειρα http://gerasimos-politis.blogspot.gr/2012/10/nikos-lygeros-o-anthrwpos-xwris-oneira.html

Άνθρωπος - άτομο | Μακρόκοσμος - μικρόκοσμος και ευτυχία

Να είναι η κοινωνία πιο ανθρώπινη και όχι η ανθρωπιά κοινωνική.

Τόσο απλά.

Άλλο να είσαι ευγενικός κι άλλο ευγενής. Αυτή η διαφορά κάνει τη διαφορά.

Είναι μερικοί που χαίρονται να βοηθούν, είναι μερικοί για τους οποίους είναι αγγαρεία να βοηθούν. Αυτός που χαίρεται, χαίρεται από τη χαρά του άλλου. Όταν παράγεις ένα έργο το οποίο χαροποιεί τον άλλον, τότε σε ενισχύει και σε κάνει πιο ισχυρό. Γιατί αυτό που δεν λέμε στον εθελοντισμό είναι ότι πολύ συχνά βλέπουμε ανθρώπους στο πλαίσιο του εθελοντισμού που έχουν μια πολύ καλή ψυχολογία, ενώ φαίνεται να ασχολούνται με πράγματα πάρα πολύ δύσκολα - ενώ άλλοι έχουν τα προβλήματα της πολυτέλειας, επειδή δεν ασχολούνται με τίποτα τα δύσκολο.

Ευτυχισμένος ποιος από τους δυο είναι;

Ο δεύτερος.

Ο πρώτος δεν ασχολείται με την ευτυχία ούτε με τη δυστυχία, ασχολείται με την ανάγκη, ασχολείται με το να βοηθήσει τον άλλον.

Ο δεύτερος ασχολείται με τον εαυτό του. Άρα είναι κάποτε ευτυχισμένος, κάποτε δυστυχισμένος -ανάλογα κατά πόσο ο μακρόκοσμός ασχολείται με τον μικρόκοσμό του. Αυτός ο μικρόκοσμος δεν είναι ο κόσμος.

Έτσι, στο επίπεδο το ανθρώπινο, άνθρωπος είναι αυτός που έχει μικρόκοσμο τον μακρόκοσμο. Ενώ το κοινωνικό άτομο είναι το ακριβώς αντίθετο, αυτός που έχει τον μακρόκοσμο για μικρόκοσμο.

Στρες, άγχος και αυτογνωσία

της Ιωάννας Χ. Τσαγκαράκη.

Η έννοια του στρες έχει δεχτεί πολλές ερμηνείες (Γεωργογιάννης Π. κ.ά τόμ.9, 2009, σ.22837). Σε όλες όμως το κοινό είναι η μεταβολή της κατάστασης ενός οργανισμού που προκαλείται από παράγοντες ψυχολογικούς, κοινωνικούς, πολιτισμικούς ή/και από το φυσικό του περιβάλλον. Αν αυτή η μεταβολή παραταθεί, προκαλούνται βλάβες στον οργανισμό και διαταραχές της ψυχικής του ισορροπίας.

Για να μην υπάρχει καμμία σύγχυση ως προς τους όρους stress και άγχος (Γεωργογιάννης ό.π. σ.17889), επειδή συχνά ταυτίζονται στην καθημερινή επικοινωνία, θα πρέπει να τους διακρίνουμε. Το άγχος αφορά σε συναισθηματικές καταστάσεις τέτοιας έντασης, που φτάνουν σε απόγνωση το άτομο, από την εντύπωση ενός μεγάλου κινδύνου λιγότερο ή περισσότερο πραγματικού, φυσικού ή ψυχικού. Δηλαδή το άγχος προέρχεται από εσωτερικές συγκρούσεις λόγω εσωτερικών ασυμφωνιών. Ενώ το στρες αναφέρεται κυρίως σε φορτίσεις από εξωτερικά αίτια, όπως είναι οι ανάγκες της σύγχρονης ζωής, οι επαγγελματικές συνθήκες, η ανεργία η οικονομική κρίση, η ηλικία, οι παντός είδους εξετάσεις υγείας, επαγγέλματος, σπουδών, το άγχος αναφέρεται σε εσωτερικά αίτια. Και τα δύο αποτελούν ασταθή χαρακτηριστικά του ανθρώπου.

Έρευνες δείχνουν ότι τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας είναι αναμφισβήτητα σημαντικός παράγοντας διαφοροποίησης του στρες. Και επειδή αυτό που μπορούμε να ελέγξουμε και να αλλάξουμε είναι κυρίως ο εαυτός μας, υπάρχουν στο internet εκτιμήσεις του άγχους, με αυτοαξιολόγησή του και μετρήσεις της ευαισθησίας του ατόμου στο άγχος. Έτσι γρήγορα και αξιόπιστα μπορεί κανείς να πληρο φορηθεί, αν βρίσκεται σε κατάσταση έντονου ή όχι άγχους και να λάβει αντίστοιχα μέτρα αντιμετώπισής του, όπως είναι η συζήτηση με το περιβάλλον του οικογενεια κόφιλικό, η απασχόλησή του με την τηλεόραση, το διάβασμα, τη γυμναστική ή η παροχή βοήθειας από ειδικό, ώστε να διατηρήσει το άτομο την σωματική και την ψυχική του υγεία.

Δυστυχώς το θέμα δεν είναι light. Αν ήταν, μερικές απλές συμβουλέςσυντα γές, θα ήταν αρκετές, για να καταναλώνονται ελάχιστα ψυχοφάρμακα, για να είναι ελάχιστα τα διαζύγια, για να είναι ελάχιστες οι αυτοκτονίες, για να είναι άριστες οι διαπροσωπικές σχέσεις των ανθρώπων και για να είμαστε έτσι απλά, όλοι ευχαριστημένοι και ευτυχισμένοι. Αν και υπάρχουν πάρα πολλοί ειδικοί της ψυχικής υγείας , αυτό είναι υπαρκτό;

Και η αυτογνωσία αλλά και οι επιτυχημένες ανθρώπινες σχέσεις (προσωπικές και εργασιακές) περνούν μέσα από μια διαδικασία μάθησης. Αν ανακαλύψουμε τις δυνατότητες και τις δυνάμεις μας, αν αποκτήσουμε καλές διαπροσωπικές σχέσεις, εκτιμάμε τον εαυτό μας πολύ περισσότερο. Η αυτογνωσία είναι μια λέξη, που όλοι αν και ακούμε ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, για τους περισσότερους είναι μια ασαφής, θεωρητική έννοια, που δεν είναι εύκολο να την συνδέσουμε με την καθημερινή μας ζωή (Βασιλειάδης, Γρ. Ψυχοθεραπεία 18/10/2005). Αυτογνωσία είναι η εμπειρική γνώση και η συνειδητή πρόσβαση σε άγνωστες μέχρι χθες περιοχές της σκέψης, των συναισθημάτων και της συμπεριφοράς μας.

Δεν μπορεί κανείς μόνος του να το πετύχει αυτό με μικρή προσπάθεια, χωρίς οδηγούς και κυρίως χωρίς ισχυρή επιθυμία, πρόθεση και σκληρή δουλειά με τον εαυ το του. Αντίθετα είναι μια βιωματική διαδικασία, που συνήθως απαιτεί ισχυρή επιθυμία να γνωρίσουμε καλύτερα και βαθύτερα τον «πυρήνα» του εαυτού μας, την πολυπλοκότητά του, τις αστείρευτες δυνάμεις του και τις αφανείς αδυναμίες του.

Η αυτογνωσία είναι στην πραγματικότητα μια εκπαίδευση σε έναν καινούργιο τρόπο σκέψης, εμπειρίας και δράσης. Μια βιωματική εμπειρία εξερεύνησης των τεράστιων πνευματικών και συναισθηματικών δυνατοτήτων που όλοι έχουμε. Ο δρόμος προς την αυτογνωσία προϋποθέτει αυτοπαρατήρηση, δηλαδή να στρέψουμε την προσοχή μας σε σκέψεις, συναισθήματα και επιθυμίες μας και στη συνέχεια καταγραφή τους μέσα από τις σχέσεις μας με τους άλλους ανθρώπους.

Η όλο και μεγαλύτερη απόκτηση συνειδητότητας αποκτάται όσο περισσότερο στρέφουμε την προσοχή μας στις καθημερινές μας ανάγκες και την ευχαρίστηση ή δυσαρέσκεια που βιώνουμε μέσω των σημαντικών ή ασήμαντων επιλογών μας. Μαθαίνοντας λοιπόν να παρατηρούμε τις ανάγκες και τις επιθυμίες μας, ερχόμαστε σε επαφή με τη βούληση της ψυχής μας, τον ανώτερο εαυτό μας, που πάντα γνωρίζει τι χρειαζόμαστε για να είμαστε χαρούμενοι και υγιείς.

Σε αντίθετη περίπτωση, αν δηλαδή αγνοούμε τα «μηνύματα» που μας στέλνει η ψυχή μας, τότε αρχίζουν να εμφανίζονται ψυχοσωματικές ενοχλήσεις, που γίνονται εντονότερες, αν συνεχίζουμε να τα αγνοούμε, επηρεάζοντας αρνητικά την υγεία και την ψυχική μας διάθεση.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην ίαση της ψυχοσωματικής μας οντότητας, με την αποδοχή του αληθινού μας Εαυτού και τη συνειδητή απόφασή μας να συμπορευτούμε με τις πραγματικές του επιδιώξεις και επιθυμίες, χωρίς βέβαια να αποκλείεται και η αυτοίαση, μέσα από την ατομική δυναμική προσπάθεια και απόφαση για την επίτευξη αυτού του σκοπού.

Είναι καλό να θυμόμαστε ότι στη ζωή δεν έρχονται πάντα τα πράγματα όπως τα περιμένουμε και υπάρχουν πολλοί λόγοι για να μην καταφέρουμε κάτι που θέλουμε, όσο και αν προσπαθήσουμε. Εμπόδια υπάρχουν πολλά και αν δεν εκτιμάμε τον εαυτό μας, βάζουμε από μόνοι μας ακόμα ένα... Εξάλλου η πολύ χαμηλή ή η πολύ υψηλή αυτοπεποίθηση, λένε οι ειδικοί, πολλές φορές δεν ανταποκρίνεται σε ρεαλιστικά κριτήρια και μπορεί να είναι επιζήμια για τον ίδιο μας τον εαυτό, ή και για τους άλλους.

Είναι αξιόπιστη η άποψη του πλήθους;

Μολονότι το πλήθος συχνά είναι σοφό, μπορεί κάποιες φορές να κάνει και μεγάλα λάθη στη λήψη αποφάσεων. Η διαφορά μεταξύ αυτών των δύο άκρων (για παράδειγμα, μεταξύ μιας ομαλής εκλογή και μιας οργισμένης εξέγερσης) έχει μεγάλη σχέση με τη διαδρομή της ροής πληροφορίας μέσα στα δίκτυα. Το κατά πόσον ομάδες ανθρώπων μπορούν να φθάσουν σε μια σωστή απόφαση για κάτι (την αξία ενός προϊόντος, τον αριθμό των φασολιών που περιέχονται σε ένα βάζο, το βάρος ενός μοσχαριού) εξαρτάται από το αν οι προβλέψεις γίνονται ταυτόχρονα ή ακολουθιακά. Αν μια ομάδα ανθρώπων αποφασίζει για την τιμή ενός αγαθού με τα μέλη της να κάνουν ανεξάρτητες εκτιμήσεις, τότε η μέση εκτίμησή τους είναι πιθανότατα ένας καλός δείκτης της αγοραίας αξίας του προϊόντος. Ωστόσο, αν αυτοί κάνουν τις εκτιμήσεις τους ο ένας μετά τον άλλο γνωρίζοντας τις εκτιμήσεις όσων προηγήθηκαν (όπως στο παιχνίδι του «χαλασμένου τηλεφώνου») -αν η πληροφορία μεταφέρεται από τον καθένα στον επόμενο-, τότε μπορεί να φθάσουν οι τυφλοί να οδηγούν τους τυφλούς. Μόλις ένας κρίσιμος αριθμός ατόμων οδηγηθεί σε μια απόφαση, οι υπόλοιποι απλώς ακολουθούν, σκεπτόμενοι ότι δε είναι δυνατόν όλοι οι άλλοι να κάνουν λάθος . Επομένως, το αν η σοφία του πλήθους είναι αξιόπιστη εξαρτάται από το αν τα άτομα αλληλεπιδρούν ταυτόχρονα και ανεξάρτητα ή ακολουθιακά και σε αλληλοσύνδεση.

Οι κοινωνιολόγοι και φυσικοί Matthew Salganik, Peter Dodds και Duncan Watts μελέτησαν αυτό το πρόβλημα χρησιμοποιώντας μια διαδικτυακή αγορά μουσικής. Σχεδίασαν ένα πείραμα δημιουργώντας μια ιστοσελίδα που περιείχε σαράντα οκτώ τραγούδια, τα οποία μπορούσε κανείς να κατεβάσει δωρεάν. Την ιστοσελίδα επισκέφτηκαν 14.341 άτομα. Ωστόσο, οι επισκέπτες βίωναν διαφορετικούς «κόσμους», οι οποίοι είχαν διαμορφωθεί από τις ενέργειες των προηγούμενων χρηστών. Οι επισκέπτες μπορούσαν να κατεβάσουν τραγούδια συγκροτημάτων τα οποία δεν γνώριζαν, να τα ακούσουν και να αξιολογήσουν την ποιότητά τους. Στον έναν «κόσμο», οι επισκέπτες μπορούσαν να δουν πώς είχαν βαθμολογήσει τα τραγούδια οι προηγούμενοι επισκέπτες, ενώ στον άλλο όχι. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι, όταν οι βαθμολογίες ήταν ορατές, η αξιολόγηση του πρώτου ατόμου επηρέαζε ολόκληρη την πορεία βαθμολόγησης του συγκεκριμένου τραγουδιού. Με άλλα λόγια, οι μουσικές προτιμήσεις είναι μεταδοτικές. Μια μικρή αλλαγή στη σειρά των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων, όταν ο κόσμος κάνει πολιτισμικές επιλογές, μπορεί να μετατρέψει ένα μέτριο τραγούδι σε επιτυχία ή έναν ασήμαντο τραγουδιστή- σε είδωλο.

Αυτό το πείραμα καταδεικνύει τη σημασία της εξάρτησης «από τη διαδρομή», η οποία προκύπτει όταν οι άνθρωποι λαμβάνουν αποφάσεις με ακολουθιακό τρόπο. Δεν υπάρχει καμία σωστή ή αληθινή αξία για τα συγκεκριμένα τραγούδια. Η αξία και η ποιότητα κάθε τραγουδιού εξαρτώνται από μια ιδιότυπη και ουσιαστικά τυχαία διαδικασία, η οποία σχετίζεται με μια συγκεκριμένη ακολουθία ατόμων που λαμβάνουν αποφάσεις. Λόγω της τάσης μας να θέλουμε ό,η θέλουν οι άλλοι και να βλέπουμε τις επιλογές των άλλων ως έναν αποτελεσματικό τρόπο κατανόησης του κόσμου, τα κοινωνικά μας δίκτυα μπορούν να μεγεθύνουν κάτι το οποίο ξεκινά ως μια τυχαία παραλλαγή. Και αυτές οι μικρές παραλλαγές μπορούν ορισμένες φορές να προκαλέσουν μεγάλες διαφορές στη δυνατότητά μας να συνεργαστούμε για την επίλυση προβλημάτων.

Η Γενιά του Εγώ

[Spinney Laura] Όταν ήταν παιδιά τους έλεγαν ότι είναι οι καλύτεροι. Σήμερα παίρνουν αντικαταθλιπτικά γιατί αισθάνονται ότι δεν ανταποκρίνονται στην εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους. Ποιoς φταίει;

Ο εγωκεντρισμός και οι υπερβολικά υψηλές προσδοκίες που χαρακτηρίζουν τη Γενιά του Εγώ ίσως έχουν σημαντικό μερίδιο ευθύνης για τις δυσκολίες που συναντούν οι σημερινοί νέοι στις σχέσεις τους

Εδώ και μερικές δεκαετίες τα παιδιά του δυτικού κόσμου μεγαλώνουν με κανακέματα και επαίνους και διαρκείς τονωτικές ενέσεις του Εγώ τους σε μια καλών προθέσεων προσπάθεια ενίσχυσης της αυτοεκτίμησής τους. Πού οδήγησε αυτό; Στην εμφάνιση μιας γενιάς που αν και επισήμως ονομάζεται Γενιά Υ (ως διάδοχος της Γενιάς Χ), τώρα διεκδικεί τον καθόλου κολακευτικό τίτλο της «Γενιάς του Εγώ». Οι εκπρόσωποί της εμφανίζονται εγωκεντρικοί και νάρκισσοι, έχουν υπερτιμημένη άποψη για τον εαυτό τους και διακατέχονται από υπερβολικά υψηλές και έξω από τις δυνατότητές τους προσδοκίες, με αποτέλεσμα να «λυγίζουν» ευκολότερα κάτω από τις δυσκολίες της πραγματικής ζωής και να ρέπουν περισσότερο προς την κατάθλιψη. Το να σπεύσουμε να τους κατηγορήσουμε είναι εύκολο. Είναι όμως πολύ πιο εποικοδομητικό να κάνουμε μια γερή κριτική και να αναθεωρήσουμε τον τρόπο που έχουμε υιοθετήσει ως «καλύτερο» για την ανατροφή των παιδιών μας. Οι ειδικοί έχουν ήδη μπει στη διαδικασία και οι προτάσεις τους είναι πραγματικά ενδιαφέρουσες.

«Τους νέους σήμερα συνεχίζουν να τους παραχαϊδεύουν για πολύ καιρό, ενώ θα έπρεπε πολύ νωρίτερα να έχουν αρχίσει να μαθαίνουν ότι δεν είναι τέλειοι». Αυτό ήταν το συμπέρασμα του HS, ενός μπλόγκερ που σχολίαζε ένα άρθρο των «New York Times» το οποίο οίκτιρε την κατάσταση της σημερινής νεολαίας. Το πρόβλημα με τα παιδιά, συνέχιζε, είναι ότι έχουν μια «παραφουσκωμένη» άποψη για τον εαυτό τους επειδή έχουν μεγαλώσει έτσι ώστε να πιστεύουν πως καθετί που κάνουν είναι αξιόλογο και σημαντικό. Δεν επρόκειτο για κάποιον γερογκρινιάρη αλλά για έναν νεαρό που έγραφε για την ίδια του τη γενιά, εκείνους που γεννήθηκαν ανάμεσα στο 1980 και στο 2000 και έχουν ονομαστεί Γενιά Υ ή Γενιά του Εγώ.

Οπως καταλαβαίνει κανείς από το όνομά της, η Γενιά του Εγώ έχει προσελκύσει ήδη τα πυρά. Οι εκπρόσωποί της κατηγορούνται ότι είναι κακομαθημένοι, αλαζονικοί και νάρκισσοι, ότι έχουν μια αδικαιολόγητη αίσθηση πως δικαιωματικά όλα τους ανήκουν. Οι καθηγητές παραπονούνται ότι οι σημερινοί φοιτητές απαιτούν μόνιμη προσοχή. Οι εργοδότες δυσκολεύονται να καταπιούν τα υπερδιογκωμένα εγώ των νεαρών υπαλλήλων τους, ενώ οι ψυχοθεραπευτές λένε ότι βλέπουν μια νέα γενιά ασθενών οι οποίοι έχουν κατάθλιψη επειδή δεν μπορούν να φθάσουν στο ύψος των υπερβολικών προσδοκιών τους. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι το φταίξιμο βρίσκεται στους γονείς, στους δασκάλους και στους άλλους ενηλίκους οι οποίοι υπερέβαλαν στο να μεγεθύνουν την άποψη που έχουν τα παιδιά για τον εαυτό τους από τα πρώτα τους χρόνια.

Οι κατηγορίες αυτές δεν βαρύνουν μόνο τη Γενιά Υ αλλά και μια ολόκληρη φιλοσοφία για την ανατροφή των παιδιών, η οποία ξεκίνησε τη δεκαετία του 1980 και εξακολουθεί να ισχύει ακόμη. Αν είναι βάσιμες, θα πρέπει να αναθεωρήσουμε την άποψη ότι η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης των παιδιών είναι ο καλύτερος τρόπος για να εξασφαλίσουμε το ότι θα εκμεταλλευθούν στο έπακρο τις δυνατότητές τους. Τι λένε λοιπόν τα στοιχεία; Είναι η σημερινή νεολαία πραγματικά πιο εγωιστική από τις παλαιότερες γενιές; Αν είναι έτσι, αποτελεί αυτό πρόβλημα; Και αν η σύγχρονη δυτική κουλτούρα της οικοδόμησης αυτοεκτίμησης είναι ένοχη, τι μπορούμε να κάνουμε γι' αυτό;

Παραφουσκωμένο Εγώ

Ενας από τους πλέον ένθερμους επικριτές της σημερινής νεολαίας είναι η Τζιν Τουένγκι, ψυχολόγος στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο της Καλιφόρνιας και συγγραφέας τού «Generation Me». Για να βρούμε αποδεικτικά στοιχεία υπέρ του υπερδιογκωμένου Εγώ της Γενιάς Υ αρκεί, όπως λέει, να κοιτάξουμε την ετήσια μελέτη των αμερικανών πρωτοετών φοιτητών που περιλαμβάνει 9 εκατ. φοιτητές κολεγίου. Αποκαλύπτει ότι το 52% των συμμετεχόντων του 2009 θεωρούσε πως είχε επίπεδα κοινωνικής αυτοπεποίθησης υψηλότερα από εκείνα του μέσου γενικού πληθυσμού σε σχέση με το 30% των φοιτητών που δήλωνε το ίδιο στη μελέτη του 1966. Οι σημερινοί φοιτητές επίσης αξιολογούν τη νοητική τους αυτοπεποίθηση, τις δεξιότητές τους στο να μιλούν δημόσια καθώς και τις ηγετικές τους ικανότητες περίπου κατά 50% υψηλότερα από ό,τι οι ομόλογοί τους του 1966.

Η υπερβολική σημασία της αυτοεκτίμησης για τη Γενιά Υ σκιαγραφήθηκε σε ένα πείραμα το 2010. Μια ομάδα με επικεφαλής τον Μπραντ Μπούσμαν του Πολιτειακού Πανεπιστημίου του Οχάιο στο Κολόμπους διαπίστωσε ότι οι φοιτητές έδιναν στην ενίσχυση της αυτοεκτίμησής τους - π.χ., το να πάρουν μεγαλύτερο βαθμό ή να δεχθούν μια φιλοφρόνηση - μεγαλύτερη αξία από ό,τι στις ανταμοιβές που κινητοποιούν την ανθρωπότητα από τις απαρχές της ύπαρξής της, όπως το να φάει κάποιος το αγαπημένο του φαγητό ή το να επιδοθεί σε σεξουαλική δραστηριότητα. Οι φοιτητές επίσης αξιολογούσαν αυτή την επιβράβευση υψηλότερα από το να κερδίσουν χρήματα, να πιουν αλκοόλ ή να δουν τον καλύτερό τους φίλο. Διερευνώντας περισσότερο οι επιστήμονες ζήτησαν από τους φοιτητές να αξιολογήσουν το πόσο ήθελαν καθεμιά από αυτές τις ανταμοιβές καθώς και την ευχαρίστηση που λάμβαναν από αυτές. Το να θέλει κάποιος κάτι περισσότερο από ό,τι του αρέσει θεωρείται ένδειξη εθισμού. Σε όλες τις περιπτώσεις η ανταμοιβή «τούς άρεσε» περισσότερο από ό,τι «την ήθελαν», αλλά η διαφορά ανάμεσα στα δύο ήταν μικρότερη σε ανταμοιβές που πρόσφεραν ενίσχυση της αυτοπεποίθησης.

Γεγονός ή προκατάληψη;

Η εικόνα δεν είναι ωστόσο τόσο απλή. Ο Μαρκ Λίρι, κοινωνικός ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο Ντιουκ του Ντάραμ της Βόρειας Καρολίνας, προειδοποιεί ότι τα ανώτερα εκπαιδευτικά ιδρύματα δεν είναι τόσο ελιτίστικα όσο ήταν τη δεκαετία του 1960 και άρα το δημογραφικό προφίλ των φοιτητών έχει αλλάξει καθιστώντας τις παλαιότερες και τις σημερινές ομάδες φοιτητών μη απόλυτα συγκρίσιμες. «Δεν γνωρίζουμε αν αυτή είναι μια πραγματική αλλαγή ή αν έχει να κάνει με μια αλλαγή των ανθρώπων που εξετάζονται» λέει.

Πράγματι, η Κάλι Τρεζνιέφσκι του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Ντέιβις ανέλυσε μια μελέτη 400.000 μαθητών γυμνασίου που διεξάγεται τα τελευταία 30 χρόνια, από το 1976, και δεν βρήκε στοιχεία για αύξηση του εγωισμού σε αυτή την ελαφρώς νεαρότερη ομάδα. «Οι βαθμολογίες στην αυτοεκτίμησση δεν έχουν αλλάξει καθόλου» λέει. Υποπτεύεται ότι ορισμένοι ψυχολόγοι, κυρίως μιας μεγαλύτερης ηλικίας, διακατέχονται από μια πανάρχαια προκατάληψη. «Επικρίνουμε την επόμενη γενιά. Αυτό ακριβώς κάνουμε» τονίζει. Είναι πιθανόν, υποστηρίζει, όλοι και όχι μόνο η Γενιά Υ, να έχουμε σταδιακά γίνει πιο εγωκεντρικοί - καθώς όμως τα στοιχεία είναι περιορισμένα στις άλλες ηλικιακές ομάδες, είναι δύσκολο να εξετάσει αυτή την ιδέα της.

Η «Γενναιόδωρη Γενιά»;

Ακόμη πιο επιφυλακτικός είναι ο Τζέφρι Αρνέτ, ψυχολόγος ο οποίος μελετά την εφηβεία στο Πανεπιστήμιο Κλαρκ της Μασαχουσέτης. Επισημαίνει ότι σήμερα οι νέοι προσφέρουν εθελοντική δουλειά σε φιλανθρωπικά έργα σε μεγαλύτερους αριθμούς από ποτέ και ότι ενδιαφέρονται περισσότερο για τις κοινωνικές ανισότητες από ό,τι ενδιαφέρονταν οι γονείς τους. Φθάνει μάλιστα ως το σημείο να ονομάζει τη Γενιά Υ «Γενναιόδωρη Γενιά».

Παρ' όλα αυτά, οι περισσότεροι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι έχει σημειωθεί μια πραγματική αύξηση της αυτοεκτίμησης - τουλάχιστον στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου το φαινόμενο έχει μελετηθεί περισσότερο. Το ερώτημα του αν αυτό αποτελεί πρόβλημα παραμένει ανοιχτό. Οταν ο αμερικανός ψυχολόγος Γουίλιαμ Τζέιμς επινόησε τον όρο «αυτοεκτίμηση» τη δεκαετία του 1890, τον είχε προσδιορίσει ως τον λόγο των επιτυχιών ενός ατόμου προς τις «φιλοδοξίες» ή τους στόχους του. Με άλλα λόγια, η αυτοεκτίμηση είναι ένα υποκειμενικό μέτρο της αξίας του καθενός που αυξάνεται καθώς επιτυγχάνει τους στόχους του. Αυτό ταιριάζει με τον ορισμό που δίνει το λεξικό: «Ο σεβασμός ή η ευνοϊκή άποψη κάποιου για τον εαυτό του». Τι το κακό μπορεί να υπάρχει σε αυτό;

Ματαιοδοξία και ναρκισσισμός

Στις ημέρες μας, παρ' όλα αυτά, η αυτοεκτίμηση έχει αποκτήσει ένα δεύτερο νόημα: «Μια αδικαιολόγητα καλή γνώμη κάποιου για τον εαυτό του, ματαιοδοξία». Αυτός είναι ο ορισμός που ταιριάζει καλύτερα στη Γενιά Υ, σύμφωνα με την κυρία Τουένγκι. Και αυτή είναι η πηγή του προβλήματος. Κατ' αρχάς, τα παραφουσκωμένα εγώ δημιουργούν σε πολλά νεαρά άτομα μη ρεαλιστικές προσδοκίες και η ανικανότητά τους να τις εκπληρώσουν μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη. Δεν είναι σύμπτωση, λέει, ότι το αμερικανικό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών στην Ατλάντα της Τζόρτζια ανέφερε τον περασμένο Οκτώβριο πως ένας στους εννέα Αμερικανούς άνω των 12 ετών παίρνει αυτή τη στιγμή αντικαταθλιπτικά - αριθμός τετραπλάσιος από το αντίστοιχο ποσοστό στα τέλη της δεκαετίας του 1980.

Η κυρία Τουένγκι βλέπει ένα άλλο δείγμα επικίνδυνα διογκωμένης αυτοεκτίμησης στα αυξανόμενα επίπεδα του ναρκισσισμού. Διαπίστωσε ότι διπλάσιοι φοιτητές είχαν υψηλά επίπεδα ναρκισσισμού το 2006 σε σχέση με τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Οι νάρκισσοι τείνουν να μην ανέχονται την κριτική και έχουν ροπή προς την εξαπάτηση και την επιθετικότητα. «Αυτοί είναι οι άνθρωποι που έρχονται στο γραφείο σου και κάνουν ολόκληρο καβγά για έναν βαθμό» λέει. Επίσης ανησυχούν περισσότερο για την εξωτερική τους εμφάνιση και, όπως τονίζει, οι Αμερικανοί καταφεύγουν στην πλαστική χειρουργική σε μεγαλύτερους αριθμούς από ποτέ. Στο τελευταίο της βιβλίο, «The Narcissism Epidemic», το οποίο έχει γράψει μαζί με τον Γ. Κιθ Κάμπελ (Free Press, 2009), αφηγείται ανέκδοτα για ανθρώπους που προσέλαβαν δήθεν παπαράτσι για να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι είναι διάσημοι ή αγόρασαν τεράστια σπίτια με δάνεια ως απόδειξη του αμερικανικού παραφουσκωμένου εγώ.

Εγώ και στη... μουσική

«Το έχουμε παρακάνει με τον ατομισμό» λέει η κυρία Τουένγκι και αυτό αντανακλάται και στην ποπ κουλτούρα. Μαζί με τον ψυχολόγο Νέιθαν Ντε Βαλ και άλλους ερευνητές κατέγραψαν μια αύξηση της χρήσης της λέξης «εγώ» στους στίχους των αμερικανικών ποπ επιτυχιών από το 1980 ως το 2007. Ταυτοχρόνως η συχνότητα λέξεων που σχετίζονται με άλλους ανθρώπους, με την κοινωνική αλληλεπίδραση και τα θετικά συναισθήματα έχει μειωθεί. Η κυρία Τουένγκι θεωρεί υπεύθυνους τέσσερις παράγοντες: τις αλλαγές στη συμπεριφορά των γονέων, τη λατρεία της διασημότητας, το Διαδίκτυο και τον εύκολο δανεισμό. «Ολοι αυτοί οι παράγοντες επιτρέπουν στους ανθρώπους να έχουν μια διογκωμένη αίσθηση του εαυτού τους, στην οποία το φαίνεσθαι της επίδοσης είναι πιο σημαντικό από αυτή καθαυτή την επίδοση» λέει.

Αλλοι κατηγορούν το κίνημα της αυτοεκτίμησης που ξεκίνησε στην Καλιφόρνια τη δεκαετία του 1980. Δυστυχώς, λέει ο κ. Λίρι, το κίνημα γεννήθηκε από μια παρανόηση. Μελέτες είχαν δείξει έναν συσχετισμό ανάμεσα στην υψηλή αυτοεκτίμηση και στις θετικές εξελίξεις στη ζωή. «Ο κόσμος βιάστηκε να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η αυτοεκτίμηση ήταν η αιτία αυτών των άλλων πραγμάτων αλλά δεν είναι» λέει. Υστερα από τρεις δεκαετίες και πολλά προγράμματα ενίσχυσης της αυτοεκτίμησης επικρατεί η άποψη ότι ο καλύτερος τρόπος να αναθρέψει κάποιος τα παιδιά του είναι να οικοδομήσει την αυτοεκτίμησή τους μέσα από συνεχείς επαίνους και θετικές αναδράσεις. Τα στοιχεία είναι όμως είναι ασαφή, στην καλύτερη περίπτωση.

Μειωμένη αντοχή στις δυσκολίες

Το 2003 μια ομάδα με επικεφαλής τον Ρόι Μπαουμάιστερ του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Φλόριδας στο Ταλαχάσι διεξήγαγε μια μετα-ανάλυση των προηγούμενων ερευνών. Η εικόνα που αναδείχθηκε ήταν σύνθετη. Διαπίστωσαν ότι η υψηλή αυτοεκτίμηση σχετιζόταν γενικά με πιο χαρούμενη διάθεση και ανάληψη πρωτοβουλίας, ενώ η χαμηλή αυτοεκτίμηση συνδεόταν με κατάθλιψη. Παρ' όλα αυτά, αντίθετα με το αναμενόμενο, τα άτομα με υψηλή αυτοεκτίμηση καταθλίβονταν περισσότερο σε στιγμές στρες, ενώ εκείνα που είχαν χαμηλή αυτοεκτίμηση έδειχναν μεγαλύτερη αντοχή όταν έρχονταν αντιμέτωπα με τα σκαμπανεβάσματα της ζωής. Φάνηκε επίσης ότι η προσπάθεια ενίσχυσης της αυτοεκτίμησης των μαθητών δεν βελτίωνε τις επιδόσεις τους στα μαθήματα και μπορούσε μερικές φορές να είναι αντιπαραγωγική. Η υψηλή αυτοεκτίμηση φάνηκε να προστατεύει τα κορίτσια από τα νταηλίκια, δεν εμπόδιζε όμως τα παιδιά να καπνίσουν, να πιουν, να πάρουν ναρκωτικά ή να κάνουν σεξ - αντιθέτως, τα ωθούσε στο να δοκιμάσουν αυτά τα πράγματα. Οι καλές επιδόσεις στην εργασία σχετίζονταν μερικές φορές με την υψηλή αυτοεκτίμηση, ο συσχετισμός όμως ήταν ευμετάβλητος και η σχέση της αιτιότητας ασαφής. Η αυτοεκτίμηση δεν μπορούσε να προβλέψει ούτε την ποιότητα ούτε τη διάρκεια των σχέσεων. Η γενική εικόνα ήταν τόσο συγκεχυμένη ώστε ο κ. Μπαουμάιστερ και η ομάδα του θεώρησαν ότι δεν μπορούν να εγκρίνουν προγράμματα για την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης.

Σήμερα οι ψυχολόγοι συμφωνούν στο ότι η υψηλή αυτοεκτίμηση αποτελεί συχνότερα τη συνέπεια θετικών γεγονότων στη ζωή παρά την αιτία τους - ένα μήνυμα το οποίο ακόμη δεν έχει περάσει σε γονείς και δασκάλους. Ο κ. Λίρι φθάνει ως το σημείο να διαβεβαιώνει ότι η αυτοεκτίμηση που ενισχύεται με τεχνητό τρόπο, χωρίς αναφορά σε επιτεύγματα, δεν έχει καμία εγγενή αξία. Εν τω μεταξύ ο εκπαιδευτικός ψυχολόγος Χέρμπερτ Μαρς του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης υποστηρίζει ότι θα πρέπει να σκεφτόμαστε την αυτοεκτίμηση ως ένα τμήμα της ευρύτερης έννοιας ενός πράγματος που ονομάζεται αυτοαντίληψη και το οποίο περιλαμβάνει επίσης τις απόψεις που έχει κάποιος για την εθνοτική και μορφωτική του ταυτότητα, καθώς και για το φύλο του. Πιστεύει ότι η καλή αυτοαντίληψη και η υψηλή εκπαιδευτική απόδοση αποτελούν την αιτία και το αποτέλεσμα η μια της άλλης. «Αυτό είναι που κάνει τόσο δύσκολη τη δουλειά των δασκάλων» λέει. «Δεν πρέπει μόνο να διδάξουν δεξιότητες, πρέπει επίσης να οικοδομήσουν την πίστη των παιδιών στον εαυτό τους και μετά να συνδέσουν αυτά τα δύο».

Πιο σημαντικός ο αυτοέλεγχος

Ο κ. Μπαουμάιστερ υποστηρίζει ότι, αντί να «χτίζουμε» το εγώ των παιδιών, θα πρέπει να οικοδομήσουμε τον αυτοέλεγχό τους. Στο καινούργιο βιβλίο του «Willpower: Rediscovering Our Greatest Strength» (Allen Lane, 2012) παρουσιάζει στοιχεία υπέρ του ότι η δύναμη της θέλησης και όχι η αυτοεκτίμηση είναι το απαραίτητο συστατικό για μια επιτυχημένη ζωή. Υποστηρίζει ότι τα παιδιά θα πρέπει να μάθουν να ελέγχουν τις παρορμήσεις τους και να επιμένουν σε δύσκολα έργα ώστε να μπορέσουν να επιτύχουν τους στόχους τους, κάτι το οποίο θα ενισχύσει με φυσικό τρόπο την αυτοεκτίμησή τους. Οι γονείς και οι δάσκαλοι μπορούν να βοηθήσουν στην ανάπτυξη της αυτοπειθαρχίας ενθαρρύνοντας τα παιδιά να αποκτήσουν καλές συνήθειες. Και αντί να τους παρέχουν διαρκή και επομένως ανούσιο έπαινο, θα πρέπει να ενθαρρύνουν τα πραγματικά επιτεύγματα. Αν η προσέγγιση του κ. Μπαουμάιστερ φαίνεται υπερβολικά αυστηρή, ο κ. Λίρι είναι πιο πραγματιστής. Το μήνυμα που θα πρέπει να στέλνουν οι γονείς στα παιδιά τους, λέει, είναι ότι τα αγαπούν ακόμη και αν δεν είναι τέλεια και ότι μπορούν να βελτιωθούν. «Δώστε τους ειλικρινή πληροφόρηση» επισημαίνει. «Και πάνω από όλα, μη λέτε στο παιδί σας ότι είναι το καλύτερο παιδί του κόσμου γιατί κανένα δεν είναι».

Στροφή προς τους άλλους

Η υπερβολική αυτοεκτίμηση μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα, το ίδιο όμως ισχύει και για τη χαμηλή αυτοεκτίμηση. Στην εφηβεία τα παιδιά γίνονται ευάλωτα καθώς ο «συμπαγής» εγωκεντρισμός που έχουν στα πρώτα τους χρόνια αρχίζει γρήγορα να αποκτά ρωγμές. Στα κορίτσια η πτώση της αυτοεκτίμησης είναι μεγαλύτερη από ό,τι στα αγόρια, και στα δυο φύλα όμως η αλλαγή είναι μόνιμη. Επίσης σε αυτές τις ηλικίες η αυτοεκτίμηση μπορεί να είναι υψηλή αλλά ταυτόχρονα ασταθής, να καταποντίζεται με την πρώτη κριτική.

Οι γονείς φυσικά θέλουν να προστατεύσουν το παιδί τους σε αυτή την κρίσιμη ηλικία, όμως το να το στολίζουν με αβάσιμους επαίνους δεν είναι η λύση. Μια καλύτερη τακτική είναι να ενθαρρύνουν τα παιδιά να σκέφτονται τους άλλους. Μια από τις πολλές μελέτες που δείχνουν προς αυτή την κατεύθυνση έγινε από την Τζένιφερ Κρόκερ και την Εϊμι Κανεβέλο του Πολιτειακού Πανεπιστημίου του Οχάιο στο Κολόμπους, σε περίπου 200 ζεύγη φοιτητών. Διαπίστωσαν ότι όσοι προσπάθησαν να ενισχύσουν την αυτοεκτίμησή τους βάζοντας τον ή την συγκάτοικό τους να τους αναγνωρίσει τα καλά σημεία τους απέτυχαν: τόσο η αυτοεκτίμηση των ίδιων όσο και η γνώμη των συγκατοίκων τους για εκείνους μειώθηκαν μέσα στους τρεις μήνες που διήρκεσε το πείραμα. «Εκείνο που πραγματικά λειτούργησε ήταν το να δείχνουν έμπρακτα ότι ενδιαφέρονται πραγματικά για τον συγκάτοικό τους» λέει η κυρία Κρόκερ.