Ένας για όλους και όλοι για έναν

Οι παραδοσιακοί τρόποι κατανόησης της ανθρώπινης συμπεριφοράς δεν είναι επαρκείς. Μια κλασική μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε για την κατανόηση της συλλογικής συμπεριφοράς εξετάζει τις επιλογές και τις ενέργειες των ατόμων. Για παράδειγμα, μπορούμε να δούμε τις αγορές, τις εκλογές ή τις εξεγέρσεις ως απλά παραπροϊόντα αποφάσεων των ατόμων να αγοράσουν και να πουλήσουν, να ψηφίσουν ή να εκφρά σουν την οργή τους. Το κλασικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης, το οποίο είναι γνωστό ως μεθοδολογικός ατομικισμός, είναι η αντίληψη του Άνταμ Σμιθ για την αγορά ως το απλό άθροισμα της προθυμίας των ατόμων να πουλήσουν ή να αγοράσουν αγαθά.

Μια άλλη κλασική μέθοδος για την κατανόηση της συλλογικής συμπεριφοράς απορρίπτει το άτομο και εστιάζει αποκλειστικά σε ομάδες, με βάση κατηγορίες όπως η τάξη ή η φυλή, οι οποίες αποτελούν φορείς συλλογικών ταυτοτήτων που κάνουν τα μέλη τους να δρουν συντονισμένα. Κάποιοι από τους υποστηρικτές αυτής της παράδοσης, όπως ο Καρλ Μαρξ, πιστεύουν ότι οι ομάδες έχουν τη δική τους «συνείδηση», η οποία τις διαποτίζει με μια αδιαίρετη προσωπικότητα, που δεν μπορεί να συναχθεί ή να κατανοηθεί με βάση τη δράση των ατόμων. Άλλοι έχουν εστιάσει στην πρωτοκαθεδρία της ομαδικής κουλτούρας. Για παράδειγμα, ο κοινωνιολόγος Emile Durkheim υποστήριξε ότι τα σχετικά σταθερά ποσοστά αυτοκτονίας μεταξύ των μελών διαφορετικών θρησκευτικών ομάδων δεν θα μπορούσαν να εξηγηθούν με βάση τις πράξεις των ατόμων, καθώς οι ομάδες αποτελούν μια ανθεκτική πραγματικότητα που διαρκεί περισσότερο από τη ζωή των μελών τους. Πώς γίνεται, αναρωτιόταν, τα άτομα να έρχονται και να παρέρχονται, αλλά τα ποσοστά αυτοκτονίας μεταξύ των Γάλλων προτεσταντών να παραμένουν σταθερά; Αυτή η προσέγγιση, γνωστή ως μεθοδολογικός ολισμός, βλέπει ότι τα κοινωνικά φαινόμενα τα διακρίνει η ολότητα, διάφορη των ατόμων, η οποία δεν μπορεί να κατανοηθεί απλώς μέσω της μελέτης των ατόμων.

Ο ατομικισμός και ο ολισμός διαφωτίζουν σημαντικές πτυχές της ανθρώπινης κατάστασης, αλλά παραβλέπουν ένα βασικό στοιχείο. Σε αντίθεση με αυτές τις δύο παραδόσεις, η επιστήμη των κοινωνικών δικτύων προσφέρει έναν εντελώς καινούργιο τρόπο κατανόησές της ανθρώπινης κοινωνίας, διότι η εν λόγω επιστήμη αφορά τόσο τα άτομα όσο και τις ομάδες, και μάλιστα*επικεντρώνεται στο πώς τα άτομα σχηματίζουν ομάδες. Οι διασυνδέσεις μεταξύ των ανθρώπων οδηγούν σε φαινόμενα που δεν υφίστανται στα άτομα και δεν μπορούν να αναχθούν στις μεμονωμένες επιθυμίες και συμπεριφορές τους. Ο ίδιος ο πολιτισμός, μάλιστα, είναι ένα τέτοιο φαινόμενο. Όταν χάνουμε τις συνδέσεις μας, χάνουμε τα πάντα.

Η μελέτη των κοινωνικών δικτύων είναι στην πραγματικότητα μέρος ενός πολύ ευρύτερου προγράμματος συναρμολόγησης στη σύγχρονη επιστήμη. Κατά τους τελευταίους τέσσερις αιώνες, οι επιστήμονες, εμπνευσμένοι από τη φλόγα του αναγωγισμού και με μεγάλη επιτυχία, άρχισαν να εξετάζουν όλο και μικρότερα τμήματα της Φύσης για να κατανοήσουν το όλον. Έχουμε αποσυναρμολογήσει τη ζωή σε όργανα, σε κύτταρα, σε μόρια και, τέλος, σε γονίδια. Έχουμε αποσυναρμολογήσει την ύλη σε άτομα, σε πυρήνες, σε υποατομικά σωματίδια. Έχουμε εφεύρει από μικροσκόπια έως υπερεπιταχυ ντές σωματιδίων. Τώρα, όμως, ol επιστήμονες σε πολλούς τομείς προσπαθούν να επανασυναρμολογήσουν τα διαφορετικά τμήματα —πηγαίνοντας από τα μακρομόρια στα κύτταρα, από τους νευρώνες στον εγκέφαλο, από τα είδη στα οικοσυστήμα, τα, από τα θρεπτικά συστατικά στα τρόφιμα, από τους ανθρώπους στα δίκτυα. Εξάλλου, όλο και πιο συχνά οι επιστήμονες αντιλαμβάνονται συμβάντα όπως οι σεισμοί, οι δασικές πυρκαγιές, οι εξαφανίσεις ειδών, οι κλιματικές μεταβολές, οι επαναστάσεις και τα χρηματιστηριακά κραχ ως εκρήξεις δραστηριότητας σε ένα μεγαλύτερο σύστημα —οι οποίες μπορούν να κατανοηθούν μόνο εφόσον μελετηθούν στο πλαίσιο πολλών παραδειγμάτων του ίδιου φαινομένου. Στρέφουν την προσοχή τους στο πώς και στο γιατί τα διαφορετικά μέρη συνταιριάζουν και υπακούουν στους κανόνες που διέπουν τη διασύνδεση και τη συνοχή. Επομένως, η κατανόηση της δομής και της λειτουργίας των κοινωνικών δικτύων, καθώς και του φαινομένου της ανάδυσης —της εμφάνισης συλλογικών ιδιοτήτων που δεν μπορούν να βρεθούν στα μεμονωμένα μέλη—, αποτελεί στοιχείο αυτού του ευρύτερου επιστημονικού κινήματος.

Η καλύτερη κατανόηση των κοινωνικών δικτύων είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση νέων απειλών στον κόσμο μας. Οι αναταραχές των χρηματοοικονομικών αγορών μάς υπενθυμίζουν ότι η οικονομική δραστηριότητα γίνεται ολοένα και πιο παγκοσμιοποιημένη και διασυνδεδεμένη. Νέοι κίνδυνοί για τη δημόσια υγεία, όπως η εμφάνιση παθογόνων με αντοχή στα αντιβιοτικά και οι επιδημίες επικίνδυνων συμπεριφορών, μεγεθύνονται μέσω της μετάδοσης από άτομο σε άτομο. Οι πολιτικές καμπάνιες εκμεταλλεύονται όλο και περισσότερο τις νέες τεχνολογίες δικτύωσης, ενώ όλο και μεγαλύτερο μέρος της πολιτικής μας ζωής αναπτύσσεται σε έναν υπερσυνδεδεμένο κόσμο αλλά αυτές οι ίδιες τεχνολογίες χρησιμοποιούνται και από κάποιους εξτρεμιστές, οι οποίοι επιθυμούν να ξεκάνουν τον ίδιο τον κόσμο που μας επιτρέπει να συνδεόμαστε με τόση επιτυχία.

Όλες αυτές οι προκλήσεις απαιτούν να αναγνωρίσουμε ότι, μολονότι τα ανθρώπινα όντα έχουν μεγάλη δύναμη ως άτομα, θα πρέπει να ενεργήσουμε συλλογικά για να επιτύχουμε όσα δεν μπορούμε να καταφέρουμε μόνοι μας. Το έχουμε κάνει στο παρελθόν —δαμάζοντας τεράστια ποτάμια, χτίζοντας μεγάλες πόλεις, δημιουργώντας βιβλιοθήκες γνώσης και στέλνοντας ανθρώπους στο Διάστημα. Όλα αυτά τα κάναμε χωρίς καν να γνωρίζουμε όλους όσοι εργάστηκαν για την επιτυχία κάθε σχεδίου. Το θαύμα των κοινωνικών δικτύων στον σύγχρονο κόσμο είναι ότι μας ενώνουν με άλλους ανθρώπους και μας δίνουν την ευκαιρία να συνεργαστούμε σε μια κλίμακα πολύ ευρύτερη απ’ ό,τι έχουμε βιώσει στο αρχαίο παρελθόν μας.

Αλλά, σε ένα πιο ανθρώπινο επίπεδο, τα κοινωνικά δίκτυα επηρεάζουν κάθε πτυχή της ζωής μας. Γεγονότα που συμβαίνουν σε μακρινά άτομα μπορούν να καθορίσουν τη δική μας ζωή, το πώς σκεφτόμαστε, το τι επιθυμούμε, το αν θα αρρωστήσουμε ή το αν θα πεθάνουμε. Σε μια κοινωνική αλυσιδωτή αντίδραση, αντιδρούμε σε μακρινά γεγονότα, συχνά χωρίς να το συνειδητοποιούμε.

Ενσωματωμένοι σε κοινωνικά δίκτυα,και επηρεασμένοι από τους άλλους με τους οποίους συνδεόμαστε, χάνουμε αναγκαστικά ένα μέρος της ατομικότητάς μας. Η εστίαση στις δι κτυακές συνδέσεις μειώνει τη σημασία των ατόμων υπέρ της κατανόησης των συμπεριφορών των ομάδων. Επιπλέον, τα δίκτυα επηρεάζουν πολλές συμπεριφορές και αποτελέσματα που έχουν ηθικές προεκτάσεις. Αν η επίδειξη συμπάθειας και η χρήση ναρκωτικών είναι φαινόμενα μεταδοτικά, τότε μήπως αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να αναδιαρθρώσουμε τα δικά μας κοινωνικά δίκτυα προς την κατεύθυνση της καλοσύνης και της εγκράτειας; Αν αντιγράφουμε ασυνείδητα τις καλές πράξεις των άλλων με τους οποίους συνδεόμαστε, τότε κατά πόσον αξίζουμε τον έπαινο για αυτές; Και, αν υιοθετούμε τις κακές συνήθειες ή σκέψεις εκείνων με τους οποίους συνδεόμαστε στενά ή χαλαρά, κατά πόσον ευθυνόμαστε; Κατά πόσον ευθύ νονται οι άλλοι; Αν τα κοινωνικά δίκτυα θέτουν περιορισμούς στην πληροφόρηση και στις απόψεις μας, πόσο ελεύθεροι είμαστε στις επιλογές μας;

Η αναγνώριση αυτής της απώλειας αυτοκατεύθυνσης μπορεί να θεωρηθεί σκανδαλώδης. Ωστόσο, η εκπληκτική δύναμη των κοινωνικών δικτύων δεν είναι απλώς η επίδραση των άλλων σε εμάς. Είναι και η δική μας επίδραση στους άλλους. Δεν χρειάζεται να είστε σούπερ σταρ. Το μόνο που έχετε να κάνετε είναι να συνδεθείτε. Η καθολικότητα της ανθρώπινης σύνδεσης σημαίνει ότι ο καθένας από εμάς έχει πολύ μεγαλύτερη επιρροή στους άλλους από όσο μπορούμε να αντιληφθούμε. Όταν φροντίζουμε καλύτερα τον εαυτό μας, αυτό επηρεάζει και πολλούς άλλους συνανθρώπους μας. Όταν από συνήθεια κάνουμε τυχαίες πράξεις καλοσύνης, αυτές μπορούν να εξαπλωθούν σε δεκάδες ή, ακόμη, και σε εκατοντάδες άλλους ανθρώπους. Και με κάθε καλή πράξη συμβάλλουμε στη συντήρηση του ίδιου του δικτύου που μας συντηρεί.

Η μεγάλη πρόκληση του 2ΐου αιώνα —η κατανόηση του πώς η ολότητα της ανθρωπότητας είναι μεγαλύτερη από το άθροισμα των μερών της— μόλις έχει αρχίσει. Σαν ένα παιδί που ξυπνά, ο ανθρώπινος υπεροργανισμός αρχίζει να αποκτά αυτεπίγνωση, και αυτό σίγουρα θα μας βοηθήσει να επιτύχουμε τους στόχους μας. Αλλά το μεγαλύτερο δώρο της αυτεπίγνωσης αυτής θα είναι η άκρατη χαρά της αυτογνωσίας και η συνειδητοποίηση του ότι, για να μάθουμε πραγματικά ποιοι είμαστε, θα πρέπει πρώτα να μάθουμε πώς και γιατί όλοι μας είμαστε συνδεδεμένοι.

Ο Προκρούστης και η θεά Δίκη (Ισότητα - Δικαιοσύνη)

Η έννοια τής ισότητας δεν εχει «άντίκρυσμα» στη Φύση. Δέν ύπάρχει κανένα είδος ζώων πού τά άτομά του νά παρουσιάζουν μεταξύ τους ίσο σωματικό μέγεθος, ισες πνευματικές δυνάμεις, ίσες φυσικές δυνάμεις, ιση διάρκεια ζωής, ιση γονιμότητα, ιση δραστηριότητα κλπ. Αντίθετα ή άνισότητα κυριαρχεί παντού στή Φύση. Διαφορά στο σώμα, στην ευφυΐα, στή δύναμη, στό χρόνο ζωής, στην Ικανότητα αναπαραγωγής, στήν δράση. Διαφορά μεταξύ ειδών, διαφορά μεταξύ άτόμων του αύτου είδους, διαφορά μεταξύ φύλων, διαφορά μεταξύ ήλικιών, διαφορά μεταξύ όμάδων, διαφορά μεταξύ μελών τής ιδιας όμάδας. Ή Μητέρα Φύση, ό Κοσμογονικός Νόμος, άρνεϊται νά ίσοπεδώση τά παιδιά του και έπιμένει νά τούς μοιράζη άνισα τις Ικανότητες καί δυνατότητες.

Αντίθετα, ή ίδέα τής δικαιοσύνης είναι διάχυτη σ’ ολη τή Φύση, άποτελει νόμο τής Φύσεως. Ό ίκανός έπιβάλλεται του άνίκανου. Ό δραστήριος του νωθρού. Ό ευφυής του βλακός. Ό ισχυρός του άσθενους. Ό υγιής του άρρωστου. Ή Φύση απαγορεύει την άναξιοκρατία, άποτρέπει τήν επιβολή τών άχρηστων έπί τών άξιων, των άσήμαντων έπί τών εξοχων, τών άτελών έπΐ τών άνεπτυγμένων. Ή Φύση άποτρέπει τήν άδικία καί έπιβάλλοντας υποχρεωτικά τόν άνταγώνισμό μεταξύ των οντων, συνάγει την αδέκαστη κρίση της απονέμοντας ο,τι άναλογεί έπΐ δικαίους καί ο,τι άναλογεί έπΐ άδικους.

Ή έννοια τής ισότητας είναι άπόλυτα άσυμβίβαστη πρός τήν ιδέα τής δικαιοσύνης. Και άντίστροφα. Όπου υπάρχει δικαιοσύνη δέν υπάρχει ισότητα. Και οπου υπάρχει ‘Ισότητα δέν υπάρχει δικαιοσύνη. Δεν νοείται συνύπαρξη των δύο αυτών έννοιών. Ή μία καταργεί, άνατρέπει τήν άλλη. Όταν κυρίαρχη η δικαιοσύνη, οί φυσικά καί ηθικά κατώτεροι όδηγουνται άπό τούς φυσικά καί ήθικά άνώτερους, ή μοίρα τών πρώτων καθορίζεται άπό τούς δεύτερους, κάθε έξίσωση μεταξύ τους είναι άιδιανόητη καί άνεπίτρεπτη, ή έξομοίωση συνεπάγεται τήν άδικία. Και οταν κυρίαρχη ή ισότητα, δέν υπάρχει διάκριση μεταξύ δικαίων και άδίκων, ό ρόλος τών ήθικά καί φυσικά κατώτερων είναι ό ίδιος με τον ρόλο τών άνώτερων, ή μοίρα τών εξοχων, τών άξιων, τών τίμιων, τών έκλεκτών είναι κοινή μέ τή μοίρα τών άναξιων, τών άτιμων, τών άσήμαντων.

Ή έννοια τής ίσότητας δέν είναι ίδέα, δηλαδή άπόλυτη όντότητα, καί δέν παίρνει ύπ’ οψη της ποιοτικές έννοιες, οπως του ήθους, του άτόμου κλπ. Στηρίζεται στήν άριθμητική έξομοίωση τών άτόμων, στήν μετατροπή τους σέ «μονάδες» άπολύτως ίσες καί όμοιες μεταξύ τους. Καταργεί τήν αυτοδυναμία και αυτοτέλεια τών άτόμων. Πρόκειται δηλαδή γιά τεχτητή κατάσταση τήν όποια καθορίζει τό ποσόν, οχι τό ποιόν καί ή άξία. Στήν τεχνητή κατάσταση τής ίσότητας ή συνείδηση του άτόμου είναι άνύπαρκτη. Γι’ αύτό και ή ισότητα είναι ποιοτικά ούδέτερη δογματική αρχή, κανόνας πού εκμηδενίζει αυθαίρετα τήν έννοια τής άξίας και θεσμοθετεί τήν τεχνητή έννοια του άριθμου, τής πλειοψηφίας.

Ή δικαιοσύνη άντίθετα άδιαφορεΐ τελείως γιά τό ποσόν καί συναρτάται τελείως πρός τό ποιόν, δέν ένδιαφέρεται γιά τόν άριθμό, τήν πλειοψηφία, άλλά γιά τήν ποιότητα, τήν άξία. Κύρια προϋπόθεση τής δικαιοσύνης είναι ή αύτοτέλεια, ή αύτοδυναμία του άτόμου, καί επομένως ή ήθική του συνείδηση. Τό σύνολο —δηλαδή ό άριθμός— δέν παίζει κανένα ρόλο. Γι’αυτό καί ή δικαιοσύνη δέν είναι κανόνας, δεν είναι τεχνητά καθορισμένο μέτρο, άλλά ήθικο - πνευματική όντότητα, μ’ άλλα λόγια ιδέα.

Έξ άλλου ή έννοια τής ισότητας είναι άπόλυτα άσυμβίβαστη πρός την 'Ελευθερία. Μέ την ισότητα καθορίζεται συμβατικά ένα μέτρο κοινό γιά ολους, μέ τό όποιο πρέπει νά ισωθούν ολοι, άνεξάρτητα άπό τις φυσικές «διαστάσεις» του καθενός. Πρέπει δηλαδή ό μεγαλύτερος άπό τό κοινό μέτρο τής Ισότητας νά «συμπτυχθή» καί ό μικρότερος νά «τεντωθή», γιά νά τό φθάσουν. ’Αλλά οταν έγώ πρέπει νά γίνω οσο έσύ καί οταν έσύ πρέπει νά γίνης οσο έγώ, χάνουμε και οί δύο τον έαυτό μας. Μ’ άλλα λόγια πρέπει νά θυσιασθή ή αυτοτέλεια του άτόμου —και συνεπώς πρέπει νά καταστραφουν οί προϋποθέσεις έλευθερώσεώς του— στό βωμό ένός αυθαίρετα προκαθορισμένου μέτρου, ξένου πρός τη φύση του, πρέπει τό άτομο νά άπαρνηθή τις φυσικές του ιδιότητες καί δυνατότητες καί νά εύθυγραιμμισθή μέ τις ιδιότητες καί τις δυνατότητες ένός κανόνος πού άλλοι, οχι αυτός, καθορίζουν —και μ’ αύτό τόν τρόπο ύποβάλλεται σέ τεχνητό έξαναγκασμό. Άλλά ό έξαναγκασμός άκριβώς άποτελεί τό στοιχείο άποτροπής τής έλευθερώσεώς, άτομικής, πολιτικής, κοινωνικοοικονομικής καί ηθικής.

Αντίθετα, ή δικαιοσύνη άποτελεί προϋπόθεση τής έλευθερώσεως, δπως και ή έλευθέρωση άποτελεί προϋπόθεση τής δικαιοσύνης. Τό άτομο δέν ύπόκειται σέ ίσοπέδωση, οί ιδιότητες, δυνατότητες καί «διαστάσεις» του άναπτύσσονται καί όλοκληρώνονται φυσικά, χωρίς περιορισμούς, χωρίς έξαναγκασμό. Ό άνθρωπος μέσω τής δικαιοσύνης έναρμονίζεται πρός τόν Κοσμογονικό Νόμο. Ό μεγάλος, ό αυτοδύναμος καί αύτοτελής, δέν έπηρεάζεται άπό τις διαστάσεις του μικρού, και ό μικρός δέν έξαναγκάζεται νά ισωθή μέ τις διαστάσεις τού μεγάλου. Και οί δύο υπάρχουν, οπως ή Μητέρα Φύση τό θέλησε, και οχι οπως έξαναγκαστικοι παράγοντες ορίζουν. Καί είναι έλεύθεροι νά άναπτύξουν τις πνευματικές καί φυσικές δυνατότητες καί «διαστάσεις» τους χωρίς κανένα άνθρώπινο περιορισμό. Ή δικαιοσύνη είναι έγνυητής τής άτομικής, πολιτικής, κοινωνικοοικονομικής καί ηθικής έλευθερώσεώς.

Ντεκάρτ: Λόγος περί της μεθόδου - Οι κύριοι κανόνες τής Μεθόδου

Ένα χειμώνα, ο Ντεκάρτ, απομονωμένος σ’ ένα χωριό στη Γερμανία, κι απορροφημένος από τους στοχασμούς του, σκέφτηκε πρώτα πως, όπου κι αν κοιτάξει κανείς, βλέπει πως μόνα τα έργα που έγιναν από ένα μόνο άνθρωπο — είτε πόλεις, είτε νομοθεσίες, είτε κι επιστήμες — μπορούν να ικανοποιήσουν απόλυτα το πνεύμα {§ 16). Έπρεπε λοιπόν να παρατήσει κι αυτός όλα όσα τού είχαν διδάξει ώς τότε, και που, καθώς είχαν γίνει από πολλούς, είταν συχνά αντιφατικά ή παράταιρα, για να τ’ αντικαταστήσει όλα με τις αλήθειες που θα τις παραδεχόταν μονάχο το δικό του λογικό (§ 17).

Αλλά, βέβαια, τονίζει ο Ντεκάρτ, δεν σκοπεύει να ρυθμίσει ούτε τις διδασκαλίες τών σχολών, ούτε προπάντων να θίξει την κοινωνική τάξη — αυτό θα είταν τρέλλα : Άλλοι είναι αρμόδιοι να το κάνουν αυτό χωρίς κίνδυνο ανεπανόρθωτης ζημίας. Ο Ντεκάρτ σκοπεύει να μεταρρυθμίσει αποκλειστικά τον εαυτό του, τη σκέψη του, και θα διηγηθεί με τί τρόπο μπόρεσε να το πραγματοποιήσει μόνος του. Αλλά, προσθέτει πως είναι λίγοι όσοι θα μπορέσουν να τον μιμηθούν (§§ 18 - 20).

Ο Ντεκάρτ θεωρεί πως, απ’ όσα διδάχτηκε, μονάχα η Λογική, η Γεωμετρική ανάλυση κι η Άλγεβρα θα μπορούσαν να είναι χρήσιμες. Αλλά ο τρόπος με τον οποίο τις έχουν συγκροτήσει, τις έχει αχρηστέψει. Χρειάστηκε λοιπόν ν’ αναζητήσει μια δική του μέθοδο, που να έχει τα πλεονεκτήματα, όχι όμως και τα ελαττώματα των τριών αυτών κλάδων. Κι επειδή οι καλύτερες νομοθεσίες είναι οι πιο σύντομες, ο Ντεκάρτ τη διατυπώνει στους ακόλουθους τέσσερις κύριους κανόνες (§ 21) :

1. Να μη δέχεται τίποτα για αληθινό, ενόσο δεν είναι απολύτως βέβαιος, ν’ αποφύγει προσεχτικά κάθε βιασύνη και προκατάληψη, και να παρα δέχεται μονάχα ό,τι παρουσιάζεται στο μυαλό του τόσο καθαρά και διακριτά, ώστε να μην έχει κανένα λόγο ν’ αμφιβάλλει γι αυτό (§ 22).

2. Να διαιρεί το κάθε πρόβλημα σε όσα τμήματα είναι ανάγκη για να λυθεί καλύτερα (§ 23).

3. Να διευθύνει τις σκέψεις του με τάξη, αρχίζοντας από τα απλούστερα και ανεβαίνοντας προς τα συνθετότερα. Να υποθέτει πως υπάρχει πάντα μια τάξη ανάμεσα και σε κείνα ακόμα που δεν προπορεύονται φυσικά το ένα από το άλλο (§ 24).

4. Να κάνει πάντα απαριθμήσεις τόσο πλήρεις, κι ανασκοπήσεις τόσο γενικές, ώστε να είναι βέβαιος πως δεν παραλείπει τίποτα (§ 25).

Ο Ντεκάρτ χρησιμοποίησε τους κανόνες αυτούς, αρχίζοντας από τα μαθηματικά, που είναι το απλούστερο απ’ όλα τα θέματα. Παρατήρησε την ενότητα που υπάρχει ανάμεσα στις διάφορες μαθηματικές επιστήμες, γιατί όλες τους εξετάζουν τις σχέσεις και τους λόγους που διέπουν τα αντικείμενά τους. Αποφάσισε λοιπόν ν’ ασχοληθεί μονάχα μ’ αυτές τις σχέσεις ή τους λόγους γενικά. Κι ύστερα, καινοτομώντας, σκέφτηκε να εφαρμόσει στη Γεω¬μετρία τον αλγεβρικό λογισμό, αντικαθιστώντας τα σχήματα με αλγεβρι¬κούς τύπους. Έτσι, ιδρύοντας την Αναλυτική Γεωμετρία, κατόρθωσε να λύσει προβλήματα που τα είχαν ώς τότε θεο^ρήσει άλυτα (§ 26 - 27). Τότε, του ήλθε η σκέψη να εφαρμόσει την ίδια μέθοδο και στη φιλοσοφία και τις άλλες επιστήμες. Θεωρώντας όμως πως είταν ακόμα πολύ νέος για να το καταφέρει, ανάβαλε για αργότερα την εκτέλεση αυτού τού σχεδίου {§ 28).

Οι κύριοι κανόνες τής Μεθόδου - [Δεύτερος  Μέρος ( § 16 — 28)]

§ 16. —Είμουν τότε στη Γερμανία, όπου με είχε καλέσει η ευκαιρία τών πολέμων που δεν έχουν ακόμα τελειώσει εκεί πέρα, και καθώς γυρνούσα στον στρατό από τη στέψη τού αυτοκράτορα, η αρχή τού χειμώνα με σταμάτησε σ’ ένα χειμαδιό όπου, μη βρίσκοντας καμιά συντροφιά που να με διασκεδάζει, και μη έχοντας εξάλλου ευτυχώς ούτε φροντίδες, ούτε πάθη που να με ταράζουν, έμενα όλη τη μέρα μονάχος, κλεισμένος σ’ ένα δωμάτιο με θερμάστρα, όπου είχα όλο τον καιρό να καταγίνομαι με τις σκέψεις μου : Μια από τις προχτές είταν πως μου ήλθε να προσέξω πως συχνά δεν υπάρχει στα έργα τα συνθεμένα από πολλά κομμάτια και φτιαγμένα από χέρια διάφορων μαστόρων όση τελειότητα υπάρχει σε κείνα που τα δούλεψε ένας μονάχα. Έτσι, βλέπουμε πως τα χτίρια που τα ανάλαβε και τ’ αποτελείωσε ένας μόνο αρχιτέκτονας, είναι συνήθως ωραιότερα, κι έχουν καλύτερη διάταξη από κείνα που πολλοί προσπάθησαν να τα μπαλώσουν, χρησιμοποιώντας παλιά ντουβάρια που είχαν χτιστεί για άλλους σκοπούς. Έτσι κι οι αρχαίες εκείνες πολιτείες, που στην αρχή δεν είταν παρά χωριά και που με το πέρασμα του καιρού έγιναν μεγαλουπόλεις, είναι συνήθως τόσο ακανόνιστες, αν συγκριθούν με τις συμμετρικές οχυρές πόλεις που ένας μηχανικός τις χαράζει σε κάμπο όπως του αρέσει, ώστε, όσο κι αν, παρατηρώντας τα χτίριά τους, το καθένα χωριστά, βρίσκετε συχνά σ' αυτά ίση, ή και περισσότερη τέχνη παρά στα χτίρια τών άλλων, ωστόσο, βλέποντας πώς είναι αραδιασμένα, εδώ ένα μεγάλο, εκεί ένα μικρό, και πώς κάνουν τους δρόμους καμπύλους κι ακανόνιστους, θα λέγατε πως τα τοποθέτησε έτσι η τύχη μάλλον παρά η θέληση ανθρώπων που χρησιμοποίησαν το λογικό τους. Κι αν πάρετε υπόψη πως υπάρχουν ωστόσο ανέκαθεν υπάλληλοι επιφορτισμένοι να επιβλέπουν τα ιδιωτικά χτίρια, για να τα κάνουν να χρησιμεύουν στον κοινό εξωραϊσμό, θα καταλάβετε καλά πως είναι δύσκολο να φτιάσει κανένας πολύ τέλεια πράματα δουλεύοντας αποκλειστικά πάνω σε ξένα έργα. Έτσι, φαντάστηκα πως οι λαοί που, όντας άλλοτε μισοάγριοι, κι έχοντας πολιτιστεί αγάλι-αγάλι, έκαναν τους νόμους τους μονάχα ενόσο τους εξανάγκαζε σ’ αυτό η ενόχληση των εγκλημάτων και των φιλονεικιών, δεν μπορούν να είναι πολιτειακά οργανωμένοι όσο καλά είναι κείνοι που, απαρχής που συγκεντρώθηκαν, εφάρμοσαν τους καταστατικούς νόμους κάποιου συνετού νομοθέτη. Όπως επίσης είναι βεβαιότατο πως η κατάσταση της αληθινής θρησκείας, που μόνος ο Θεός έκανε τις διατάξεις της, πρέπει να είναι ασύγκριτα πιο καλά κανονισμένη απ’ όλες τις άλλες. Και για να μιλήσουμε για τ ανθρώπινα, νομίζω πως αν η Σπάρτη ευημέρησε άλλοτε πολύ, αυτό δεν οφείλεται στο ότι ο καθένας από τους νόμους της χωριστά είταν καλός, μια που πολλοί απ’ αυτούς είταν πολύ παράξενοι και μάλιστα αντίθετοι στα χρηστά ήθη, παρά στο ότι, έχοντας επινοηθεί απο ένα μόνο άνθρωπο, έτειναν όλοι στον ίδιο σκοπό. Κι έτσι σκέφτηκα πως οι επιστήμες των βιβλίων, εκείνες τουλάχιστον που οι λόγοι τους είναι μονάχα πιθανοί και δεν επιδέχονται καμιάν απόδειξή, έχοντας συντεθεί και προσαυξηθεί σιγά-σιγά από τις γνώμες πολλών διαφορετικών προσώπων, δεν πλησιάζουν διόλου την αλήθεια όσο οι απλοί λογισμοί που μπορεί να κάνει φυσικά ένας γνωστικός άνθρωπος πάνω στα πράματα που του παρουσιάζονται. Κι έτσι σκέφτηκα ακόμα πως, επειδή όλοι μας υπήρξαμε παιδιά πριν γίνουμε άντρες, και χρειάστηκε για πολύ καιρό να μας κυβερνούν οι ορέξεις κι οι παιδαγωγοί μας, που συχνά βρίσκονταν σε αντίθεση μεταξύ τους, και που ίσως ούτε κείνες ούτε αυτοί μάς συμβούλευαν πάντα το καλύτερο, είναι σχεδόν αδύνατο οι κρίσεις μας να είναι όσο καθαρές και στέρεες θα είταν αν από τη στιγμή που γεννηθήκαμε είχαμε ολόκληρη τη χρήση τού λογικού μας κι είχαμε ανέκαθεν καθοδηγηθεί απ’ αυτό και μόνο.

Νίκος Λυγερός: Στο απέραντο γαλάζιο ...

Στο απέραντο γαλάζιο - σκεφτόσουν να κοιμηθείς - αλλά οι εισβολείς - δεν είχαν την ίδια γνώμη - και ανέβηκες στις επάλξεις - για να υπερασπιστείς το κάστρο - που προστάτευε την πόλη. - Το απέραντο γαλάζιο ήταν ερυθρό - καταπατημένο από τις βάρβαρες σημαίες - που θέλησαν να καταλάβουν το νησί - τότε εσύ φώναξες τους ανθρώπους σου - για να υπερασπιστούν την θέση - χωρίς να αναπαυθούν - ο πόλεμος άρχισε.

Βλέποντας τα κεφάλια να πετούν - να συντρίβονται στα τούρκικα καράβια, - ο Μέγας Μαγίστρος σκέφτηκε - την πορεία μιας ζωής τους σταυρωμένους συντρόφους του - που επέπλεαν ακόμα πάνω στους σταυρούς - μέσα στη θάλασσα μπροστά από το λιμάνι - ο καθένας είχε διαλέξει τη ζωή του - και μέσα από τις πράξεις του διέγραψε την πορεία του… - Αυτός ήταν ο στόχος όλων. - Αλλά ο δικός του ήταν να παραμείνει - παρά τις βάρβαρες επιθέσεις - παρά τα βασανιστήρια και την πείνα. - Θα ήταν ένας ακίνητος άνθρωπος. - Έτσι διέσχισε το χρόνο. 

Ο Μέγας Μαγίστρος κοίταξε - την κόψη του σπαθιού - σαν να εξέταζε το μελάνι της πένας του, - το κήρωμα της σφραγίδας του - τότε το άρπαξε - και το έστρεψε προς τον ουρανό - σαν αυτό να τον κρατούσε στις επιθέσεις. - Κανένας πια συμβιβασμός - δεν ήταν δυνατός - ολόκληρο το νησί μπήκε στον πόλεμο - και ήξερε το κόστος γι 'αυτό. - Αλλά η απόφασή του είχε παρθεί. - Παρά το μέγεθος του νησιού - η πρόκληση ήταν τεράστια. - Κοίταξε το απέραντο γαλάζιο - και έχυσε ένα δάκρυ - για τους νεκρούς του μέλλοντος...

Χωρίς τίτλο

Η σημασία του πεπρωμένου ...

Ό,τι και να κάνεις 

δεν μπορείς ν' αλλάξεις 

αυτά που θέλησα  

και που θέλω ακόμα.

Είσαι σαν το τραγούδι  

που ζει μόνο και μόνο

ότι δεν το ξεχνά

ο λεβέντης που τ' αγάπησε

και θέλει να το μοιραστεί

με τους πολεμιστές του

ακόμα και λίγο πριν

τη μεγάλη μάχη.

Η νέα επιστροφή ...

Κοιτάς την Ανάσταση  

χωρίς να συνειδητοποιείς 

ότι πρόκειται για νέα επιστροφή 

σαν το μονοπάτι

να ήταν τελικά ανοικτό

για τους άλλους

για όλους εκείνους

που δεν είχαν ποτέ

επιστρέψει από τον θάνατο

για να καταλάβουν

ότι η ζωή συνεχίζεται

για να βοηθήσουν τους άλλους

να ζήσουν πάλι

μετά την επιστροφή.

Η Οδός της Ταπείνωσης και της Συγχώρεση | Ο δρόμος και το παράδειγμα Του

Ή ύπερηφάνεια, όπως καί η επιθυμία γιά τά δημιουργήματα,
Διασπά τήν Πρωταρχική Αρμονία, τήν Πρωταρχική Απλότητα.
Κάνει διακρίσεις στή φύση,
Υποτιμώντας ορισμένα πλάσματα.
Όλα τά φυσικά τά μεταχειρίζεται παρά φύση,
Ώστε νά καταστρέφει μέ αυτή τήν κακή χρήση τήν ώραιότητα τής φύσεως.
Όπως αυτός πού έχει έπιθυμία γιά τά δημιουργήματα είναι σκλάβος τών αισθήσεων,
Τό ίδιο καί αυτός πού έχει κενοδοξία.
Γιατί ο άνθρωπος τής έπιθυμίας έλκύεται από τούς άλλους μέ τ' αυτιά καί τά μάτια του,
Ενώ ο άνθρωπος τής κενοδοξίας προσπαθεί νά έλκύσει πάνω του τ' αυτιά καί τά μάτια τών άλλων.
Μέ ο,τι φαίνεται καί άκούγεται, γοητεύει καί έντυπωσιάζει Αυτούς πού κρίνουν τήν άρετή μόνο μέ τίς αισθήσεις τους.
Έτσι, είπε ο Αρχαίος Σοφός:
«Όποιος στέκεται στίς μύτες τών ποδιών δέ στέκεται γερά.
Όποιος κάνει μεγάλες δρασκελιές δέν πάει μακριά.
Όποιος προβάλλει τόν έαυτό του δέν λάμπει.
Όποιος καυχιέται δέν πετυχαίνει.
Όποιος είναι άλαζονικός δέν γίνεται άρχηγός.
Από τήν άποψη τής Όδοΰ αυτά είναι σάν περιττά φαγητά, ή σάν άποβράσματα τής άρετής.
Όποιοι κατέχουν τήν Όδό δέν μένουν σ' αυτά.»

«Τό πιό μαλακό πράγμα στόν κόσμο», είπε ό Αρχαίος Σοφός, «Χτυπά τό πιό σκληρό».
«Τό σκληρό καί τό άλύγιστο είναι σύντροφοι του θανάτου.
Τό τρυφερό καί τό άδύνατο είναι σύντροφοι της ζωής.
Τό άλύγιστο δένδρο εύκολα σπάει.
Γι'αύτό ο,τι είναι σκληρό καί δυνατό θά ριχτεί κάτω Κι ο,τι είναι ευλύγιστο κι' άδύνατο θ' άνέβει ψηλά.»
Άν κάτι λυπηρό συμβεί σέ μιά ταπεινή ψυχή,
Λυγίζει καί έτσι παραμένει άκέραιη.
Αμέσως τά βάζει μέ τόν έαυτό της,
Αμέσως κατηγορεί τόν έαυτό της.
Δέν άρχίζει νά κατηγορεί κάποιον άλλο,
Κι έτσι τό ξεπερνάει.
Χωρίς νά ταραχθεί, χωρίς νά θλιβεί, σέ πλήρη ειρήνη του νου. Δέν έχει λόγο νά οργίζεται, ούτε νά έξοργίζει κανέναν.
Γι'αύτό, είπε ό Αρχαίος Σοφός:
«Απάλυνε τό φως καί άφησε τή σκόνη νά κατακαθίσει.
Αύτό ονομάζεται Πρωταρχική Αρμονία.
Δέν μπορείς νά Τό πλησιάσεις, ούτε ν' άπομακρυνθείς άπ'αύτό. Δέν μπορείς νά Του κάνεις καλό, ούτε νά Τό βλάψεις.
Δέν μπορείς νά Τό κολακέψεις, ούτε νά Τό προσβάλεις.
Γι'αύτό Τό τιμουν ολα τά οντα του κόσμου.»
Ή ταπεινή ψυχή, άφου έχει γίνει ένα μέ τή σκόνη,
Γνωρίζει πόσο δραστικό είναι νά λέει «Συγχώρεσέ με».
Είναι άπό τά πιό δυνατά πράγματα στόν κόσμο,
Γιατί τίποτε δέν είναι πιό ισχυρό άπό τήν ταπείνωση.

«Ή Όδός», είπε ό Αρχαίος Σοφός, «στομώνει τίς κοφτερές της κόψεις, Ξεμπερδεύει τά μπλεγμένα νή ματα,
Απαλύνει τό εκτυφλωτικός της φως,
Συγχωνεύεται μέ τή σκόνη».
Ή αληθινή ταπεινοφροσύνη δέν όρίζεται μέ λόγια. Είναι η στολή της Ιδιας της Πρωταρχικής Ούσίας.
Ή Όδός τού Ούρανού ένεδύθηκε αύτήν.
Κατέβηκε από τό ύψος Του,
Καί σκέπασε τή δόξα Του καί τή μεγαλοσύνη Του μέ ταπεινοφροσύνη, Γιά νά μήν καταφλεχθεί η κτίση βλέποντας τήν πύρινη φύση Του.
Ή κτίση δέν μπορούσε ν' αντικρύσει άμεσα τό Άκτιστο Φως Του.
Ούτε μπορούσε ν' ακούσει τή βροντερή φωνή Του.
Γι' αύτό κατέβηκε όχι σάν σεισμός,
Όχι σάν πύρ, όχι σάν φωνή φοβερή,
Αλλά, όπως είπε ό Αρχαίος Προφήτης:
«Ώς ύετός επί πόκον
Καί ώσεί σταγών η στάζουσα επί τήν γήν.»
Καλύπτοντας τήν μεγαλωσύνη Του μέ τό καταπέτασμα τής σαρκός, Μιλώντας μας μέ τό σώμα
Τό όποίο κατασκεύασε γιά τόν έαυτό Του μέσα στή μήτρα τής Παρθένου.
«Ή ταπεινοφροσύνη», είπε ό Αρχαίος Σοφός, «είναι η βάση τού ανώτατου,
Καί τό χαμηλό είναι η βάση τού ύψηλού. Γι'αύτό ό σοφός φοράει τραχιά ρούχα,
Αλλά έχει στόν κόρφο του ίχάδι.»
Όποιος φοράει τό τραχύ ένδυμα τής ταπεινοφροσύνης,
Όμοιάζει μέ τήν Όδό πού τό φόρεσε πρίν από μάς,
Όταν, ένδυόμενος τό τραχύ σώμα τής ποταπότητάς μας,
Ή Δημιουργία αντίκρυσε τό ύψος Του.
Καί τελικά έλαβε τό ίχάδι της:
«Τή θέαση τού Δημιουργού της.»

«Γι ατί η θάλασσα είναι ό βασιλιάς των έκατό ρεμάτων;» ρωτούσε ό Αρχαίος Σοφός;
«Γιατί βρίσκεται χαμηλότερα άπό αύτά,
Γι'αύτό είναι ό βασιλιάς των έκατό ρεμάτων».
Ό Κύριος τού Σύ μπαντος,
Γιά νά μάς δείξει πως νά βαδίζουμε τήν όδό της ταπεινοφροσύνης, Φόρεσε τό λέντιο,
Καί, σκύβοντας πιό χαμηλά άπό τούς μαθητές του,
Έπλυνε τά πόδια τους. «Μάθετε όχι άπό άγγελο», είπε,
«Όχι άπό άνθρωπο, όχι άπό βιβλίο,
Αλλά άπό μένα.
Δηλαδή άπό τήν ένοίκησή μου,
Από τή λάμψη καί τη δράση μου μέσα σας.
«Γιατί είμαι πράος καί ταπεινός στήν καρδιά,
Καί στό λογισμό καί στό φρόνημα,
Καί θά βρείτε άνάπαυση άπό τούς πολέμους,
Καί άνακούφιση άπό τούς λογισμούς στίς ψυχές σας.»
Γιατί όπως άκριβως μέ τήν ύψηλοφροσύνη διασκορπίζεται η ψυχή καί μέ τή φαντασία περιπλανάται σέ όλη τήν κτίση,
Έτσι καί μέ τήν ταπείνωση μαζεύεται,
Οί λογισμοί καταλαγιάζουν καί συγκεντρώνεται στόν έαυτό της.
Έτσι η ταπεινή ψυχή θέλει νά μπεί καί νά παραμείνει στήν ησυχία,
Ν' άφήσει έντελως τίς προηγούμενες σκέψεις της καί τήν ένέργεια των αισθήσεων,
Νά γίνει σάν κάτι πού δέν ύπάρχει στή δημιουργία,
Κάτι πού δέν έχει ύπάρξει στόν κόσμο,
Κάτι έντελως άγνωστο,
Ακόμα καί σ'αύτήν τήν ίδια, άκόμα καί στίς αισθήσεις της.
Έτσι κρυμμένη, παραμένει μέ τόν Κύριο τού σύμπαντος, Πλησιάζει πρός Αύτόν, πρός τήν άπέραντη Θάλασσα της Ούσίας,
Τόν βασιλιά των έκατό ρεμάτων.

Ό Αρχαίος Σοφός, πού ακολουθούσε τήν Όδό, είπε:
«Ό σοφός κρατά τήν τσέτουλα τού πιστωτή Αλλά δέ ζητάει τήν οφειλή.
Όποιος έχει αρετή κρατα τήν τσέτουλα.
Όποιος δέν έχει αρετή φροντίζει νά είσπράξει.» Καί η Όδός, όταν ενσαρκώθηκε, είπε:
«Σ'οποιον σού ζητάει κάτι δίνε το,
Κι άπ'οποιον σού παίρνει ο,τι σού ανήκει μή ζητάς νά σού τό έπιστρέψει.
Νά κάνετε τό καλό καί νά δανείζετε, χωρίς νά περιμένετε νά πάρετε πίσω τίποτε.»
Ή Όδός, όταν ενσαρκώθηκε,
Έδωσε τή ζωή Του γι' αύτούς πού Αύτός τούς είχε δώσει ζωή.
Ωστόσο δέν ζήτησε τήν οφειλή.

Νίκος Λυγερός: Οι φάσεις των Δικαίων ...

Όταν είσαι Δίκαιος στην αρχή νομίζεις ότι έχει καθορισθεί ο ρόλος σου και αυτό είναι όλο. Όμως η Ανθρωπότητα θέλει περισσότερες θυσίες για να ζήσει και πρέπει μετά να περάσεις από τις φάσεις που δημιουργούν νέες ζωές και αφήνουν τις άλλες για να υπάρξει εξέλιξη. Διότι το ξύπνημα δεν είναι αρκετό. Για να ολοκληρωθεί η διαδικασία δεν υπάρχει πια πρέπει, όλα βασίζονται πια στο πρέπον. Δεν επιδιώκουμε μια πληρότητα αλλά μια τελειότητα, έτσι ώστε να μην είναι απαραίτητη η επιστροφή αλλά να είναι επιλογή Δασκάλου. Αλλιώς θα υπήρχε ένας αλγόριθμος μετατροπής, ενώ εδώ οι συνδυασμοί είναι ελεύθεροι. Δεν υπάρχει πια λεξικό, όλο το λεξιλόγιο είναι μόνο και μόνο Εγκυκλοπαίδεια. Κάθε λήμμα έχει βάθος και δεν μετρά πια η επιφάνεια του. Με αυτό το πλαίσιο έχει νόημα, έννοια του διπλού θανάτου που περιγράφει ο Albert Camus στο έργο του οι Δίκαιοι. Οι περισσότεροι από εμάς έχουν την εντύπωση ότι η διατύπωση είναι απλώς μια λογοτεχνική προσέγγιση μιας φιλοσοφικής πραγματικότητας και στέκονται στη λογοτεχνία. Ενώ το ξύπνημα δεν αρκεί. Δίχως έργο δεν υπάρχει δικαίωμα ζωής του Δίκαιου. Δίχως θυσίες παραμένει στην ίδια φάση, διότι δεν άλλαξε την πραγματικότητα, δεν υλοποίησε το όραμα μέσω της πράξης, για να γεννήσει μετά την ουτοπία και να σκεφτεί το αδιανόητο. Για τον Δίκαιο, ο Δάσκαλος δεν είναι μια αποδοχή, ούτε ένα μοντέλο αλλά μια καταλυτική επιλογή που του επιτρέπει να μεταμορφώνεται για ν' αντέξει το βάρος των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και να παλέψει ενάντια στη βαρβαρότητα χάρη στη δομή της σκέψης του που δεν παύει ν'αντιστέκεται στις ευκολίες που παρέχει το σύστημα για να τον εξολοθρεύσει στην τελική αφού ο Δίκαιος είναι ένοχος γι' αυτό λόγω έργου, τελεολογίας κι όχι λόγω ύπαρξης αναλογίας.Σε αυτές τις φάσεις ο Δίκαιος μαθαίνει να υποφέρει με ανθεκτικότητα, έτσι ώστε να μην καταρρεύσει όταν κάνει τις διαδοχικές του υπερβάσεις. Διότι χωρίς αυτές δεν μπορεί και να υποστηρίξει το έργο των Δασκάλων που ασχολούνται μόνο και μόνο με την Ανθρωπότητα, την διάσωση της και τις εξέλιξής της. Οι απαιτήσεις είναι πολλές και δεν υπάρχουν πια παράπονα. Η δυσκολία του αγώνα μεγαλώνει τον Δίκαιο όχι για να βρεθεί πιο πάνω από τους άλλους, αλλά πιο βαθιά γιατί πάντα θα κοιτάζει τους άλλους με το βλέμμα του στο ύψος των άλλων. Ο Δίκαιος με άλλα λόγια αποκτά ρίζες, ενώ φαίνεται να βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με τους άλλους. Διότι ξοδεύει περισσότερο για να είναι εκεί αλλιώς θα φαινόταν προσιτός και τα θύματα και οι επιζώντες δεν θα τολμούσαν να τον αγγίξουν με τα παράπονα τους.

341

Όταν έχεις μέσα σου

το βάθος της ιστορίας

μπορείς να πετάξεις πιο ψηλά.

Κι όταν δέχεσαι επιθέσεις

και σε πολιορκούν

γίνεσαι πιο δυνατός

για να πετύχεις το στόχο σου.

Αυτή είναι η μοίρα σου!

Το βάθος του έργου

Στην αρχή βλέπεις

μόνο το βάρος και το μέγεθος

γιατί δεν μπορείς

να πιάσεις τίποτα άλλο

αλλά μετά με το χρόνο

αντιλαμβάνεσαι ότι στέκεσαι

δίπλα σ’ ένα πηγάδι γνώσης

κι ότι το βάθος του έργου

είναι απλώς ασύλληπτο

τότε παίρνεις την απόφαση.

Αυτό μόνο να προσέξεις.

Οι αετοί του Λεωνίδα

Πετάξαμε πάνω από τα δόρατα στις Θερμοπύλες

και τα πολεμικά πανιά στη Σαλαμίνα

για να γίνουμε τα γαλάζια φτερά

και να προστατεύουμε τον ουρανό μας

όποιο και να είναι το τίμημα

με το θάρρος και την πυγμή του φωτός

διότι ξέρουμε ότι υπάρχουμε τώρα

επειδή υπήρξαν τότε οι δικοί μας

που δεν γονάτισαν ούτε έσκυψαν

όσο πληγωμένη και να ήταν η πατρίδα μας.

Πηγή: Νίκος Λυγερός

Η Οδός της τέλειας αγάπης

«Όποιος κατέχει τήν ανώτατη αρετή», ειπε ό Αρχαίος Σοφός,

«Είναι σάν τό νερό πού μένει στά χαμηλά μέρη.

Τό μέρος πού διαμένει είναι σάν τό χώμα, πιό χαμηλά άπ'δλους.

Ή προσφορά του είναι εγκάρδια,

Ή καρδιά του είναι άβυθομέτρητη.» 5

Ή ταπεινή ψυχή είναι σάν τό νερό,

Σάν τό νερό πού μαλακώνει τό χώμα της καρδιάς,

Τό μέρος πού διαμένει.

Μέ τήν ταπεινότητα πού δείχνει άπέναντι στούς άλλους,

Ή σκληρότητα καί ή πώρωση διώχνονται άπό μέσα της, 10

Απομακρύνονται σάν ένας βαρύς βράχος.

Ένα καινούργιο θέαμα άνοίγεται στό βλέμμα του νοΰ:

Αντικρύζει τίς πληγές πού αύλακώνουν όλόκληρη τή φύση της.

Τότε ή καρδιά πού έχει μαλακώσει άρχίζει νά συμπαραστέκεται στό πένθος του νου.

Καί, καθώς ή ψυχή άρχίζει γιά πρώτη φορά νά γνωρίζει τόν έαυτό της, 15 Αρχίζει γιά πρώτη φορά νά γνωρίζει καί τούς άλλους.

Έχοντας βρεί τήν μία πληγωμένη φύση πού είναι κοινή γιά δλους, Παραμένει άπό συμπόνια στό χώμα της καρδιάς,

Κάτω άπό αύτούς.

Ή καρδιά έχει γίνει άβυθομέτρητη. 20

Έχει βρεί τήν όδό γιά τήν τέλεια άγάπη.

Όσοι ακολουθούν τήν Όδό Γνωρίζονται από τήν αγάπη τους.

Όποιος αγαπά δείχνει ότι έχει γεννηθεί άπό τήν Όδό Καί γνωρίζει τήν Όδό.

Όποιος δέν αγαπά δέν έχει γνωρίσει τήν Όδό, 5

Γιατί η Όδός είναι αγάπη.

Όποιος ζεί μέσα στήν αγάπη,

Ζεί μέσα στήν Όδό, καί η Όδός μέσα σ' αυτόν.

Δέν ύπάρχει φόβος μέσα στήν αγάπη.

Ή τέλεια αγάπη διώχνει τό φόβο. 10

Τίποτε δέν είναι πιό αγαπητό στήν Όδό από τήν τέλεια αγάπη.

Γιατί η Όδός είναι απλή καί αδιαίρετη.

Καί η αγάπη ενώνει όσα είχαν διαχωριστεί.

Ή αγάπη δημιουργεί μοναδικότητα θέλησης καί σκοπού,

Χωρίς διαμάχες, 15

Ανάμεσα στούς πολλούς κι ανάμεσα σέ όλους.

Ή Όδός, πού ύπηρξε μαζί μέ τόν Νού καί τήν Πνοή Σέ ένότητα τέλειας αγάπης, σέ ενότητα Ούσίας,

Πρίν από τήν απαρχή τού χρόνου:

Αύτός ό ίδιος ό Προαιώνιος Λόγος, όταν ήρθε στή γη, 20

Προσευχήθηκε στόν Πατέρα του, τόν Νού,

Νά ύπάρξει τέτοια αγάπη, τέτοια ένότητα, μεταξύ όσων ακολουθούσαν Αύτόν, τήν Όδό,

Καί μεταξύ Αύτού καί Αύτων:

«Πατέρα, διατήρησέ τους μέ τή δύναμη τού όνόματός σου πού μού χάρισες,

Ώστε νά είναι ένα, όπως έμείς. 25

Ώστε νά είναι όλα ένα,

Όπως έσύ, Πατέρα, είσαι μέσα σέ μένα Κι έγώ μέσα σέ σένα.

Γιά νά είναι ένα μεταξύ τους, όπως έμείς είμαστε ένα.

Έγώ μέσα σ' αυτούς κι έσύ μέσα σέ μένα, 30

Γιά νά είναι τέλειοι σέ ένα.

Καί γιά νά γνωρίζει ό κόσμος ότι σύ μέ απέστειλες Καί αγάπησες αυτούς όπως αγάπησες έμένα,

Γιατί μέ αγάπησες

Από κατα βολή ς του κόσ μου.» 35

«Ή Μεγάλη Όδός,» είπε ό Αρχαίος Σοφός,

«Είναι αναλλοίωτη, κυκλοφορεί παντού αδιάκοπα, είναι ακατανίκητη.» Πώς τότε η Όδός, όταν πήρε τή μορφή θνητής σάρκας,

Αποδείχθηκε ακατανίκητος;

Πώς αλλιώς, αν όχι μέ τήν αιώνια, τήν αναλλοίωτη αγάπη, πού

μοιράζεται μέ τόν Νού καί τήν Πνοή; 5

Ή αγάπη δέν είναι απλά συναίσθημα

Τά συναισθήματα περνούν σάν σύννεφα καί μπορεί νά διαλυθούν σέ δάκρυα.

Ή αγάπη είναι μιά ύπόσχεση

Μιά αιώνια ύπόσχεση πού ποτέ δέν χάνεται, πού δέν αλλάζει, πού «ούδέποτε εκπίπτει». Μιά ύπόσχεση ότι είτε βρίσκεται κανείς μαζί σωματικά είτε όχι, 10

Θά είναι πάντα μέ τόν αγαπη μένο του.

Αναλλοίωτη, ακατανίκητη,

Μέ μιά τέτοια ύπόσχεση ή Όδός αποχαιρέτησε τούς αγαπημένους Του. Αύτούς πού ό Πατέρας έθεσε στά χέρια Του.

Γιατί είπε πρός αύτούς, πού ήταν θλιμμένοι. 15

«Δέν θά σάς αφήσω ορφανούς:

Θά ξανάρθω κοντά σας.

Θά ξανάρθω κοντά σας.

Λίγο ακόμη, καί ό κόσμος δέ θα μέ βλέπει πια,

’Εσείς όμως θά με βλέπετε. 20

Επειδή εγώ εξακολουθώ νά ζώ, καί εσείς θά ζείτε.

Καί εκείνη τήν ήμέρα θά καταλάβετε ότι εγώ βρίσκομαι στόνΠατέρα,

Καί εσείς μαζί σέ μένα, καί εγώ σέ σάς. 

Ιδού, εγώ στέλνω τήν επαγγελία τού Πατέρα μου σέ σάς.

Καί ιδού, εγώ θά είμαι μαζί σας, 25

Πάντα, ώς τή συντέλεια τού κόσμου». 

«Μέ τόν καλό νά είσαι καλός», είπε ό Αρχαίος Σοφός.

«Μέ τόν κακό νά είσαι επίσης καλός.

Έτσι δημιουργείται η καλωσύνη.

Μέ τόν ειλικρινή νά είσαι ειλικρινής,

Μέ τόν ψεύτη νά είσαι επίσης ειλικρινής. 5

Έτσι δημιουργείται η ειλικρίνεια.»

Καί η Όδός, όταν ενσαρκώθηκε, είπε:

«Άν αγαπάτε αυτούς πού σάς άγαποΰν, ποιά εύνοια περιμένετε;

Αφού καί οι άμαρτωλοί άγαπούν αύτούς πού τούς άγαπούν.

Γιατί δεν μπορούμε να χαρούμε ;

Με τη θλίψη και τον πόνο που επικρατεί στις ψυχές των συνανθρώπων μας, μόνο ένα παραμυθι θα μπορούσε να μας χαλαρώσει λίγο, ώστε να σκεφθούμε πως δεν χάνουμε τελικά και πολλά πράγματα.. Να ξανασκεφθούμε το Γραφικό...

¨Τί Θα Μπορούσε Ο Άνθρωπος Να Δώσει Σε Αντάλλαγμα Της Ψυχης Του¨....

Ας έρθουμε στο παραμύθι μας...Ζούσε κάποτε, τα παλιά χρόνια.. ένας βασιλιάς θλιμμένος που παραδόξως,είχε έναν υπηρέτη χαρούμενο και αισιόδοξο. Κάθε πρωί, αυτός ο υπηρέτης, ξυπνούσε τον βασιλιά πηγαίνοντας του το πρόγευμα, τραγουδούσε χαρούμενα στιχάκια, και του έκανε αστείους μορφασμούς.

Στο πρόσωπό του υπήρχε πάντα ένα φωτεινό χαμόγελο, αλλά και όλη του η ζωή ήταν ήρεμη

και ευτυχισμένη. Κάποια μέρα ο βασιλιάς τον ρώτησε:

Ποιό είναι το μυστικό της χαράς σου.

Μα...δεν υπάρχει μυστικό Μεγαλειότατε.

Πως τολμάς να λες ψέματα σ´ εμένα. 

Πιστέψτε με Μεγαλειότατε, Δεν υπάρχει κανένα μυστικό.

Και πως τα καταφέρνεις και είσαι όλη την μέρα τόσο κεφάτος;

Μεγαλειότατε, η ζωή ήταν τόσο γενναιόδωρη μαζί μου. Η Λαμπροσύνη σας με

τιμά και με έχει στην υπηρεσία της. Με την γυναίκα μου και τα παιδιά μου

μένουμε σ´ ένα ωραίο σπίτι που μας παραχώρησε το παλάτι. Μας προσφέρετε

ρούχα και τροφή για όλους μας, δωρεάν εκπαίδευση στα παιδιά μου, επί πλέον

δε, η Μεγαλειότητα σας μου πληρώνει και ένα μικρό μηνιαίο επίδομα, που

ικανοποιεί τις μικροεπιθυμίες μας.

Πως να μην είμαι ευτυχισμένος..

Είναι αδύνατον να είναι κάποιος ευτυχισμένος

με αυτά που μου παρέθεσες.

Μα Βασιλιά μου σας παρακαλώ πιστέψτε με. Δεν σας κρύβω κάτι. Πως θα

μπορούσα άλλωστε. Δεν υπάρχει μυστικό.

Τον βασιλιά όμως... Του φαινόταν τόσο παράλογο ο

βαλές του να είναι τόσο ευτυχισμένος, ζώντας σε δανεικό σπίτι, τρώγοντας από τα περισσεύματα των αυλικών, φορώντας ρούχα από δεύτερο χέρι. Ετσι φώναξε τον πιο σοφό σύμβουλό του και του

διηγήθηκε την συζήτηση και την απορία του.

Πες μου άνθρωπε, γιατί ο άνθρωπος αυτός είναι ευτυχισμένος;

Α, Μεγαλειότατε, επειδή προφανώς βρίσκεται έξω από τον κύκλο.

Γι’ αυτό είναι ευτυχισμένος..

Όχι μεγαλειότατε, γι αυτό.. δεν είναι δυστυχισμένος.

Δεν καταλαβαίνω. Δηλαδή όποιος είναι μέσα...στον κύκλο είναι δυστυχισμένος;

Εγώ είμαι δυστυχής διότι είμαι μέσα στον κύκλο;

Ακριβώς βασιλιά μου.

Και πως βγήκε;

Δεν μπήκε ποτέ.

Τι κύκλος είναι αυτός

και γιατί μας προκαλεί θλίψη;

Είναι ο κύκλος του.. ενενήντα εννέα.

Και πως λειτουργεί αυτός ο κυκλος;

Μεγαλειότατε είναι δύσκολο να σας τον εξηγήσω με λόγια, μπορώ όμως να σας

τον δείξω στην πράξη.

θα βάλω τον υπηρέτη σας στον κύκλο.

Πως δηλαδή.. θα τον σπρώξεις 

Δεν θα χρειαστεί βασιλιά μου. Αν βρει την ευκαιρία θα μπει μόνος του.

Και καλά, όταν μπει δεν θα δει ότι αυτό τον έκανε δυστυχισμένο, ώστε να βγει κατ´ ευθείαν;

Θα το αντιληφθεί, αλλά.. δεν θα θέλει να φύγει.

Δηλαδή μου λες ότι θα καταλάβει πως αν μπει στον κύκλο θα δυστυχήσει, αλλά παρ´ όλα αυτά ... δεν πρόκειται να ξαναβγεί;

Ακριβώς Μεγαλειότατε. Κανένας δεν θέλει να βγει από τον κύκλο του ενενήντα εννέα. Όσο και αν τον κάνει δυστυχισμένο. Θα μάθεις λοιπόν πως λειτουργεί ο κύκλος,

αλλά εσύ ...θα χάσεις έναν εξαίρετο υπηρέτη και το παλάτι έναν ...χαρούμενο άνθρωπο.

Η Οδός της κατάσβεσης της Επιθυμίας

Τί σημαίνει νά πέφτουμε σέ έπαρση;

Όταν προσκολλώμαστε στό σώμα καί στά αντικείμενα των αισθήσεων,

Βυθιζόμαστε στόν πόθο γιά τόν έαυτό μας:

Ερωτευόμαστε τόν έαυτό μας.

Αύτό σημαίνει νά πέφτουμε σέ έπαρση.    5

Όταν μεριμνάμε περισσότερο γιά τό πρόσκαιρο σώμα παρά γιά τήν αιώνια Όδό,

Χάνουμε τή φυσική μας απλότητα καί ειρήνη Γινόμαστε αφύσικοι, ταρασσόμαστε,

Ενοχλούμαστε, θολώνουμε από έπιθυμία,

Φοβόμαστε μήπως χάσουμε τά αντικείμενα τών έπιθυμιών μας,    10

Φοβόμαστε μήπως δέν έπιτύχουμε τούς φιλόδοξους στόχους μας. Φοβόμαστε τήν πείνα, τή δίψα,

Τόν θάνατο και τόν χωρισμό από τό σώμα . Γι'αύτό, ό Αρχαίος Σοφός ειπε:

«Έχου με φόβους γιατί έχου με σώμα.    15

Όταν δέν ταυτιζόμαστε μέ τό σώμα μας,

Τί έχουμε νά φοβηθούμε, τί μπορεί νά μάς κάνει νά ύποφέρουμε;»³ Καί η Όδός, όταν ένσαρκώθηκε, ειπε:

«Μήν μεριμνάτε γιά τή ζωή σας, τί θά φάτε,

Καί γιά τό σώμα σας τί θά ντυθείτε.    20

Άν ό Θεός ντύνει τό αγριόχορτο,

Πού σήμερα ύπάρχει καί αύριο τό ρίχνουν στή φωτιά,

Σκεφτείτε πόσο περισσότερο θά φροντίσει γιά σάς.»⁴

Στρέφοντας τά μάτια μας στήν έπιθυμία γιά τά πράγματα τών αισθήσεων,

Τυφλωνόμαστε καί δέν βλέπουμε τήν έσωτερική τους ούσία.    25

Δέν τά βλέπουμε σάν λόγους μέσα στόν Πρωταρχικό Λόγο Σάν σκέψεις τού Πρωταρχικού Νού.

Γι'αύτό, ειπε ό Αρχαίος Σοφός:

«Τά πέντε χρώματα θαμπώνουν τό μάτι τού ανθρώπου

Οί πέντε ήχοι κουφαίνουν τό αύτί τού ανθρώπου    30

Οι πέντε γεύσεις χαλνούν τή γεύση τού ανθρώπου Ό πολύς καλπασμός καί τό πολύ κυνήγι τρελαίνουν τόν νού.

Τά σπάνια καί πολύτιμα αντικείμενα εμποδίζουν τήν πρόοδο.

Γι'αύτό ό σοφός κοιτάει νά ικανοποιήσει τά εσωτερικά πράγματα καί όχι τό αχόρταγο μάτι.⁵ Επιμένει στό φρούτο καί όχι στό άνθος.    35

Αληθινά διαλέγει τούτο κι όχι εκείνο.»⁷

Καί πάλι ό Αρχαίος Σοφός ειπε:

«Φράξε τά περάσματα,

Κλείσε τήν πόρτα,

Καί η ζωή σου δέν θά ταραχτεί.    40

Άνοιξε τά περάσματα, αύξησε τίς άσχολίες σου Καί ποτέ δέν θά βρείς πληρότητα.»⁸ Καί η Όδός, όταν ενσαρκώθηκε ειπε:

«Όταν προσεύχεσαι, εϊσελθε στό ταμείο σου,

Καί άφού κλείσεις τήν θύρα σου,    45

Προσευχήσου στόν Πατέρα σου πού ειναι εκεί, στό κρυφό μέρος.»

Τό ταμείο της ψυχής ειναι τό σώμα.

Τό άνοιγμα τής θύρας ειναι οι πέντε σωματικές αισθήσεις.

Τό κρυφό μέρος ειναι ή καρδιά.

Ή ψυχή εισέρχεται στό ταμείο όταν ό νούς δέν ειναι διασκορπισμένος, 50 Δέν τριγυρνάει εδώ καί κεί,

Δέν περιφέρεται μέσα στά πράγματα τού κόσμου.

Ή θύρα κλείνει όταν οι αισθήσεις δέν προσκολλώνται στά κτιστά πράγματα.

Εισερχόμαστε στό κρυφό μέρος όταν ό νούς,

Αγνοώντας κάθε παρεισφρύουσα σκέψη καί εικόνα,    55

Κατεβαίνει στό κρυφό μέρος,

Φυλακίζει τόν έαυτό του εκεί,

Καί σέ αύτή τή φυλάκιση βρίσκει επιτέλους ειρήνη.  «Μήν μετεωρίζεσθε» , λέει ή Όδός.

«Μή μεριμνάτε γιά τό αύριο,    60

Γιατί ή αύριανή μέρα θά έχει τίς δικές της φροντίδες.» - «Ζητείτε μάλλον τήν Βασιλεία τών Ούρανών,

Γιατί ευδόκησε ό Πατέρας σας νά σάς τή δώσει».  «Ή Βασιλεία του Θεού δέν έρχεται μέσω παρατήρησης,

Γιατί είναι μέσα σας».     65

Εισελθε στό ταμείο σου,

«Καί ό Πατέρας σου, πού βλέπει στά κρυφά,

Θά σου τό ανταποδώσει φανερά.» 

«Ή Μεγάλη Όδός», Λέει ό Αρχαίος Σοφός «δέν έχει επιθυμίες». Ή επιθυμία γιά τά κτιστά πράγματα διαταράσσει τήν Πρωταρχική Αρμονία,

Τήν πρωταρχική ένότητα, τήν τέλεια άγάπη.

Μιά τέτοια έπιθυμία προέρχεται άπό τά δύο,

Από τό διαχωρισμό.    5

Κηνυγάει τό αντικείμενό της,

Προσκολλαται στό αντικείμενό της,

Φέρνει άγχος καί ταραχή.

Ή έπιθυμία γιά τά κτιστά πράγματα σημαίνει βάσανα,

Γιατί μιά τέτοια έπιθυμία δέν μπορεί ποτέ νά έκπληρωθεί.    10

Τά βάσανα αρχίζουν

Όταν η πρωταρχική ένότητα, η τέλεια αγάπη διαρρηγνύεται.

Έτσι, ειπε ό Αρχαίος Σοφός:

«Ασπάσου τήν απλότητα, μήν έχεις προσωπικές φιλοδοξίες καί περιόρισε στό έλάχιστο τίς έπιθυμίες σου. ⁸ Ό σοφός δέν κάνει τίποτα μέ έπιθυμία, έτσι δέν καταστρέφει τίποτα. 15 Δέν κρατα τίποτα καί δέν χάνει τίποτα. ⁹ Όποιος ξέρει τήν Όδό δέ γυρεύει νά ειναι γεμάτος.»²⁰

Όποιος προσκολλαται στόν έαυτό του καί στίς αισθήσεις Προσπαθεί νά γεμίσει μέ φιλαυτία καί ηδονή των αισθήσεων.

Αλλά όσο περισσότερο προσπαθεί, τόσο πιό άδειος γίνεται.    20

Γιά νά γίνει κανείς πλήρης Πρέπει νά κενώσει τόν έαυτό του.

Έτσι, ειπε ό Αρχαίος Σοφός:

«Μάθηση ειναι νά προσθέτεις μέρα μέ τή μέρα.

Ή Όδός ειναι νά αφαιρείς μέρα μέ τή μέρα.    25

Νά αφαιρείς καί νά λιγοστεύεις.

Ώσπου νά φτάσεις στή δράση χωρίς έγωϊκή έπιθυμία.

Όταν δρας χωρίς έγώ, όλα γίνονται.»

Πάντα χωρίς έπιθυμία,

Ή Μεγάλη Όδός κενώνει τόν έαυτό Του μέσα στή δημιουργία Του    30

Από αγάπη, δίνοντας έντελως τόν έαυτό Του,

Κενώνει τόν εαυτό Του.

Ωστόσο, όντας η αμετάβλητη Αιτία των πάντων,

Παραμένει πάντα πλήρης.

Σβήνοντας τήν επιθυμία τους γιά κτιστά πράγματα,    35

Όσοι άκολουθοΰν τήν Όδό κενώνουν επίσης τόν έαυτό τους Από άγάπη, δίνοντας εντελώς τόν έαυτό τους.

Γιατί κενώνοντας τόν έαυτό τους όπως Αύτός,

Γεμίζουν διαρκώς μέ Αύτόν,

Τόν πάντα πλήρη.    40

«Μήν έχεις προσωπικές φιλοδοξίες», ειπε ό Αρχαίος Σοφός, καί περιόρισε στό έλάχιστο τίς έπιθυμίες σου. Ή αυταπάρνηση ειναι η όδός πρός τήν τελείωση.» Όταν η έπιθυμία σβήνει στό ναδίρ της κοιλάδας Βλέπει κανείς τά πάντα καί κινείται κάτω από τήν έπιφάνεια.

Οί νεκροί βλέπουν τά πάντα.    5

Γι'αύτό, ειπε ό Σοφός:

«Χωρίς έπιθυμίες, μπορεί νά δεί κανείς τό μυστήριο.

Γεμάτος έπιθυμίες, μπορεί κανείς νά δεί μόνο τά έξωτερικά φαινόμενα.»

Κάτω από τήν ταραγμένη έπιφάνεια,

Κάτω από τή μάταιη, ίδιοτελή, έξαρτητική αγάπη,    10

Τόν πόθο πού τρελαίνει,

Πού αμαυρώνει ο,τι ειναι από κάτω,

Υπάρχει ένα ποτάμι πού κυλάει σιωπηλά,

Ένα ποτάμι συμπόνοιας, σπλάγχνα έλέους.

Μιά συναίσθηση τού πόνου τού άλλου,    15

Πού κυλάει σ' έναν άπέραντο, άπέραντο ώκεανό λύπης.

Ειναι η λύπη μιάς μεγάλης κηδείας:

Ό θάνατος της ηδονικής φιλαυτίας.

Άν καί ειναι λύπη,

Ε ίσέρχεται κανείς σ' αύτήν πρόθυ μα, μέ χαρά.    20

Γιατί ύπάρχει τόση τρυφερότητα στόν πόνο της.

Καί τέλος, μέσα σ' αύτή τή λύπη,

Υπάρχει τέλεια έλευθερία.

Ακολουθώντας την οδό της αλήθειας - Η οδός του πόνου

Ό Αρχαίος Σοφός, πού ακολουθούσε τήν Όδό, είπε:
«Ή Όδός είναι σάν άδειο δοχείο άπ'δπου μπορείς νά αντλήσεις χωρίς ποτέ νά χρειάζεται γέμισμα.
Είναι σάν βαθιά λίμνη πού ποτέ δέν στερεύει.»
Καί η Όδός, δταν ένσαρκώθηκε, είπε στή γυναίκα στό πηγάδι: «Όποιος πιεί άπό τό νερό πού θά τού δώσω έγώ δέν θά διψάσει ποτέ, Αλλά τό νερό πού θά τού δώσω θά γίνει μέσα του μιά πηγή πού θ' άναβλύζει νερό ζωης αιώνιας».
Πρίν μπορέσετε νά πιείτε άπό τήν ήρεμη λίμνη Τήν κρυμμένη κάτω άπό τό έδαφος της θλίψης,
Πρέπει νά γίνετε σάν τή λίμνη,
Νά γίνετε σάν τό νερό, πού κυλάει μόνο πρός τά κάτω.
Τό νερό έχει ένα νόμο νά άκολουθήσει,
Καί ποτέ δέν τόν παραβαίνει.
Οί άνθρωποι έχουν κι αύτοί νόμους νά άκολουθήσουν:
Νόμους συμπαντικούς, πού δέν έχουν έπινοηθεί άπό άνθρώπους. Νόμους απλούς, ώστόσο άναλλοίωτους, άμείλικτους.
Δέν γίνεται νά ύπάρξουν άλλοι.
Δέν γίνεται νά ύπάρξει κανείς νόμος καλύτερος.
Ούτε κι ό ίδιος ό Πλάστης τού σύ μπαντος δέν πρόκειται νά σάς άλλάξει Άν δέν άλλάξετε τό νού σας.
Άν δέν έγκαταλείψετε τό μονοπάτι της φιλαργυρίας, της φιληδονίας καί της κενοδοξίας.
Άν δέν καταρρεύσετε, άν δέν άναδιπλωθείτε στόν έαυτό σας, καί άναδυθείτε άπό τόν έαυτό σας.
Άν δέν άφήσετε τά πάντα, άν δέν άνακατευθύνετε δλη τήν ένέργειά σας,
Δέν άπογυμνωθείτε άπ'δλα δσα δέν είναι της Όδού,
Δέν γυ μνώσετε τήν καρδιά σας άπό δλα τά κτιστά,

Δέν άπαρνηθειτε τό θέλημά σας, τίς κλίσεις σας, τίς χίμαιρες σας καί τίς φαντασιώσεις σας, Καί δέν άφήσετε τόν έαυτό σας νά όδηγηθει άπό Αύτόν πρός τά κάτω, Μέχρι τήν ήρεμη λίμνη,
Πού άπό αύτήν αν πιείτε Δέν θά διψάσετε ποτέ ξανά.

Όταν γεννιέται ό έρωτας, δέν έχεις νά πάρεις καμιά άπόφαση. Προκύπτει αυθόρμητα, σάν νά ήταν πάντα έκει.
Αλλά γιά νά κρατήσει ό έρωτας, πρέπει κανείς νά πάρει μιά άπόφαση. Τήν άπόφαση νά θυσιαστεί γιά τόν άγαπημένο του.
Τό ίδιο συμβαίνει καί μέ όποιον άκολουθεί τήν Όδό άπό άγάπη,
Μέ όποιον θέλει νά γίνει ένα μαζί Του.
Ή άπόφαση δέν είναι νά άγαπήσει, άλλά νά θυσιαστεί.
Καί ή θυσία είναι ή μαρτυρία καί ή έπιβεβαίωση τής άγάπης.

«Όσοι», είπε ό Αρχαίος Σοφός,
«Θέλουν νά κατακτήσουν τόν κόσμο καί νά τόν κάνουν όπως αυτοί επιθυμούν,
Βλέπω ότι δέν πετυχαίνουν.
Ό κόσμος είναι σάν κούφιο αγγείο,
Καί δέν μπορείς νά τό κάνεις ό,τι θέλεις.
Ό,τι πάει ένάντια στήν Όδό καταστρέφεται γρήγορα.
Γι'αύτό ό Σοφός, χωρίς νά τολμά νά παρέμβει,
Βοηθάει όλα τά οντα νά έπιστρέψουν στόν έαυτό τους.»
Όταν κάτι συμφωνεί μέ τήν Όδό,
Όλη η πλάση βοηθάει σ' αύτό.
Όταν όμως κάτι η Όδός τό άπορρίπτει,
Σ'αύτό καί η πλάση έναντιώνεται.
Τό νερό στό ρέμα κυλάει ήρεμα, άλλά ή πορεία του είναι άμετάκλητη.
Ύ πάρχουν πολλές κατευθύνσεις,
Αλλά ύπάρχει μόνο μία Όδός όπου κυλάει τό ρέμα.
Ή Όδός έχει δώσει στήν ψυχή έλευθερία κινήσεων Καί έξουσία πάνω στόν έαυτό της.
Ασκώντας αύτή τήν έλευθερία καί αύτή τήν έξουσία Μπορεί νά νομίζει ότι έκπληρώνει τήν άληθινή της φύση,
Μή γνωρίζοντας ότι ή φύση της είναι πλασμένη οχι μόνο γιά νά κινείται,
Αλλά γιά νά κινείται πρός τή σωστή κατεύθυνση.
Ώς έλεύθερος άπό τήν Όδό, μπορεί κάποιος νά πάει πρός πολλές κατευθύνσεις,
Αλλά τότε γίνεται δούλος αύτών τών κατευθύνσεων.
Ώς δούλος τής Όδού, δέν μπορεί παρά νά άκολουθεί μία πορεία, Αλλά τότε είναι έλεύθερος.

Ή Συμπαντική ελευθερία είναι ψέμα,
Γιατί ύπάρχει μόνο Μία Πορεία στό σύμπαν, όχι πολλές. Ωστόσο η συμπαντική ελευθερία είναι αλήθεια,
Γιατί, όταν κάποιος ακολουθεί τή Μία Συμπαντική Πορεία, Καταλαμβάνει ολόκληρο τόν κόσμο.
Έχοντας τήν ελευθερία επιλογής,
Επιλέγει τήν ελευθερία από τίς επιλογές.

«Καλύτερα ν' άφήσεις κάτι όπως είναι», ειπε ό Αρχαίος Σοφός,
«Παρά νά προσπαθείς μέ τό ζόρι νά τό γεμίσεις».
«Όταν η αίθουσα είναι γεμάτη χρυσάφι καί ίχάδι δέν είναι εύκολο νά τή φυλάξεις.
Όταν τά πλούτη καί οί τιμές φέρνουν άλαζονεία, η άλαζονεία θά φέρει τήν καταστροφή.»
Ακόμα καί άν έχουμε τά πάντα σέ άφθονία,
Πάντα θά μάς φαίνεται ότι είμαστε στερημένοι.
Πάντα θά είμαστε φοβισμένοι,
Αποθαρρυμένοι, ταραγμένοι, λιγόψυχοι,
Όλη τήν ώρα γεμάτοι έγνοιες, άγωνίες καί μάταιους άναστεναγμούς, Μέχρις ότου στραφούμε ξανά πρός τήν Όδό καί ύψωθούμε πρός Αύτόν.
Σάν τό ηλιοτρόπιο πού πάντα γυρνάει πρός τόν ήλιο.

Ο «Αγοραστικός Χαρακτήρας» καί ή «Κυβερνητική Θρησκεία»

Τό πιό σημαντικό γεγονός γιά την κατανόηση τόσο τού χαρακτήρα όσο καί της μυστικής θρησκείας τής σύγχρονης ανθρώπινης κοινωνίας, είναι ή αλλαγή τού κοινωνικού χαρακτήρα πού έγινε από μιά παλιότερη εποχή τού καπιταλισμού ως τό δεύτερο μισό τού εικοστού αιώνα. Ό αύταρχικός-μονομανής-άποθησαυριστικός χαρακτήρας,πού είχε αρχίσει ν’ αναπτύσσεται τό δέκατο έκτο αιώνα καί πού συνέχισε ν’ άποτελεϊ τήν κυρίαρχη χαρακτηροδομή τουλάχιστο των μεσαίων τάξεων μέχρι τό τέλος τού δέκατου ένατου αιώνα, συνδυάστηκε σιγά σιγά ή άντικαταστάθηκε μέ τόν αγοραστικό χαρακτήρα. (Περιέγραψα τούς συνδυασμούς των διάφορων τάσεων τού χαρακτήρα στό βιβλίο μου Ό ’Άνθρωπος γιά τόν Εαυτό του).

Όνόμασα αυτό τό φαινόμενο αγοραστικό χαρακτήρα γιατί βασίζεται στό ότι ό άνθρωπος βιώνει τόν εαυτό του σάν ένα εμπόρευμα καί τήν άξία του όχι σάν «αξία χρήσης» αλλά σάν «άξία ανταλλαγής». Ό άνθρωπος γίνεται ένα εμπόρευμα στήν «αγορά προσωπικότητας». Ή αρχή τής αξιολόγησης είναι ή ϊδια τόσο στήν αγορά προσωπικότητας όσο καί στήν αγορά εμπορευμάτων: στή μιά προσφέρονται γιά πούλημα προσωπικότητες, στήν άλλη εμπορεύματα. Καί στίς δυό περιπτώσεις, εκείνο πού μετράει σάν άξία είναι ή άξία ανταλλαγής τους, γι’ αυτό τό λόγο ή «άξία χρήσης» είναι μιά αναγκαία αλλά όχι αρκετή προϋπόθεση.

"Αν καί ή άναλογία τής ικανότητας καί τών ανθρώπινων προτερημάτων άπό τή μιά μεριά, καί τής προσωπικότητας από τήν άλλη διαφέρει σάν προϋπόθεση γιά τήν επιτυχία, ό «παράγοντας προσωπικότητα» παίζει πάντα αποφασιστικό ρόλο. Ή ευτυχία έξαρτάται σέ μεγάλο βαθμό άπό τό πόσο καλά τά άτομα πουλάνε τόν εαυτό τους στήν άγορά, πόσο καλά προβάλλουν τήν προσωπικότητά τους, πόσο καλό «πακέτο» είναι. Έξαρτάται ακόμα άπό τό άν είναι «χαρούμενοι», «σοβαροί», «έπιθετικοί», «αξιόπιστοι», «φιλόδοξοι», ποιό είναι τό οικογενειακό τους περιβάλλον, σέ τί λέσχες ανήκουν, κι άν γνωρίζουν τούς «κατάλληλους» άνθρώπους. Ό τύπος τής προσωπικότητας πού έχει ζήτηση έξαρτάται, σέ κάποιο βαθμό, από τόν ειδικό τομέα, δπου ένα άτομο θά εργαστεί. "Ενας χρηματιστής, ενας πωλητής, μιά γραμματέας, ένας διοικητικός υπάλληλος σιδηροδρόμων, ένας καθηγητής κολεγίου ή ένας διευθυντής ξενοδοχείου, πρέπει νά προσφέρει ό καθένας ένα διαφορετικό τύπο προσωπικότητας. Αυτός ό τύπος, παρόλες τίς διαφορές πού θά υπάρχουν, πρέπει νά έκπληρώνει μιά προϋπόθεση: νά έχει ζήτηση.

Αυτό πού καθορίζει τή στάση καθενός απέναντι στόν εαυτό του είναι τό γεγονός ότι ή ικανότητα καί τά προσόντα δέν είναι αρκετά γιά τήν άπόδοση σέ μιά δοσμένη δουλιά: πρέπει νά είναι ικανός νά «προβάλλει τήν προσωπικότητά του», σέ ανταγωνισμό μέ πολλούς άλλους γιά νά μπορέσει νά επιτύχει. ’Άν, γιά νά κερδίσει κανείς τή ζωή του, άρκούσε νά στηριχτεί σ’ ό,τι ξέρει καί σ’ ό,τι μπορεΐ νά κάνει, ή αύτοεκτίμησή του θά ήταν ανάλογη μέ τίς ίκανότητές του, δηλαδή μέ τήν άξία χρήσης του. ’Αλλά αφού ,ή επιτυχία έξαρτάται κύρια άπό τό πώς πουλάει κανείς τήν προσωπικότητά του, τότε κάθε άτομο βιώνει τόν εαυτό του σάν εμπόρευμα ή μάλλον ταυτόχρονα καί σάν πωλητή καί σάν εμπόρευμα πού πουλάει. Τό άτομο δέν άσχολείται μέ τή ζωή καί τήν ευτυχία αλλά μέ τό πώς θά γίνει πιό άξιο γιά πούλημα.

Ό σκοπός τού αγοραστικού χαρακτήρα είναι ή απόλυτη προσαρμογή, έτσι πού νά είναι επιθυμητός κάτω άπ’ όλες τίς συνθήκες στήν άγορά τής προσωπικότητας. Oι προσωπικότητες μέ αγοραστικό χαρακτήρα δέν έχουν ούτε εγώ (όπως είχαν οί άνθρωποι τό δέκατο ένατο αιώνα) πού νά τούς ανήκει, πού νά μήν αλλάζει, πού νά μπορούν νά κρατηθούν άπ’ αυτό, γιατί συνέχεια αλλάζουν τό εγώ τους σύμφωνα μέ τό αξίωμα: «είμαι όπως μέ επιθυμείς».

Τά άτομα πού ανήκουν στόν αγοραστικό χαρακτήρα δέν έχουν κανένα σκοπό, εκτός άπό τό νά κινούνται καί νά δουλεύουν μέ όσο μεγαλύτερη ικανότητα μπορούν. Άν τούς ρωτήσει κανείς γιατί πρέπει νά κινούνται τόσο γρήγορα, γιατί πρέπει νά δουλεύουν μέ τή μεγαλύτερη ίκανότητα, δεν έχουν νά δώσουν μιά γνήσια απάντηση: δίνουν όρθολογικοποιήσεις όπως «γιά νά δημιουργήσουμε περισσότερες δουλιές» ή «γιά νά μεγαλώσει περισσότερο ή εταιρία». Έχουν ελάχιστο ενδιαφέρον, τουλάχιστο συνειδητά, γιά φιλοσοφικά ή θρησκευτικά προβλήματα, όπως γιατί ζεϊ κανείς καί γιατί τραβάει σ’ αυτή τήν κατεύθυνση κι όχι σε μιά άλλη. ’Έχουν τά μεγάλα τους εγώ πού συνέχεια άλλάζουν, άλλά κανένα άπ’ αυτά δεν έχει έναν εαυτό, ένα πυρήνα, μιά αίσθηση ταυτότητας. Ή «κρίση ταυτότητας» τής σύγχρονης κοινωνίας είναι οτήν πραγματικότητα ή κρίση πού προκαλεΐται από τό γεγονός ότι τά μέλη της έγιναν όργανα χωρίς εαυτούς. Ή ταυτότητά τους στηρίζεται στή συμμετοχή τους ατίς εταιρίες (ή σέ κάποια άλλη γιγάντια γραφειοκρατία). Όπου δέν υπάρχει αυθεντικός εαυτός,, δεν υπάρχει καί ταυτότητα.

Ό αγοραστικός χαρακτήρας ούτε αγαπάει ούτε μισεί. Αυτές οι «ξεπερασμένες συγκινήσεις» δέν ταιριάζουν σέ μιά χί'.ρακτηροόουή πού λειτουργεί σχεδόν αποκλειστικά σ’ εγκεφαλικό επίπεδο κι αποφεύγει τά αισθήματα, γιατί αυτά τά αισθήματα, καλά ή κακά, εμποδίζουν τόν κύριο σκοπό των αγοραστικών χαρακτήρων: τό πούλημα καί τήν ανταλλαγή -ή γιά νά τό πούμε καθαρά, τή λειτουργία σύμφωνα μέ τή λογική τής «μεγαμηχανής» όπου ανήκουν, χωρίς νά ρωτάνε τίποτα παρά μόνο πόσο καλά λειτουργεί. Κι αυτό φαίνεται από τήν πρόοδό τους μέσα στή γραφειοκρατία.