Τα πάθη που ενώνουν

1. Χαρά

Στο πάθος της χαράς βλέπουμε καθαρά τη σύνδεση. Δεν ανέχεται την απομόνωση. Στις εκδηλώσεις του: αναζήτηση του άλλου, εναγκαλισμός κλπ., φανερώνεται η τάση για συνεργασία, επικοινωνία και κοινή απόλαυση. Επίσης και η εξωτερική έκφραση είναι συνδετική, είναι σα να λέμε μια χειραψία, μια θερμότητα που ακτινοβολεί στον άλλο και τον ανυψώνει κι αυτόν. Σ' αυτό το πάθος υπάρχουν όλα τα απαιτούμενα για μια συνένωση.

Επίσης κι εδώ δε λείπει η ανερχόμενη γραμμή. Και σ' αυτή την περίπτωση έχουμε επίσης έναν άνθρωπο που φτάνει από το αίσθημα της δυσαρέσκειας στο αίσθημα της υπεροχής. Η χαρά πραγματικά είναι η σωστή έκφραση της υπερνίκησης των δυσκολιών. Χέρι με χέρι μ' αυτή πηγαίνει το γέλιο με τη λυτρωτική του επίδραση που σύγχρονα αποτελεί και το κορύφωμα αυτού του πάθους. Ξεπερνά τα όρια της προσωπικότητας και επιζητεί τη συμπάθεια του άλλου.

Επίσης κι εδώ υπάρχουν φαινόμενα κατάχρησης, τα οποία προσδιορίζονται από τον χαρακτήρα ενός ανθρώπου. Στην περίπτωση ενός αρρώστου, που όταν άκουσε την είδηση για τον σεισμό στη Μεσσήνη παρουσίασε σημάδια χαράς και γέλασε δυνατά, αποδείχτηκε ύστερα από λεπτομερέστερη εξέταση ότι γελούσε στην πραγματικότητα γιατί δεν ανεχόταν το αίσθημα της μικρότητας στη λύπη και ήθελε να αποδιώξει τη λύπη με την προσπάθεια να πλησιάσει το άλλο πάθος. Μια πολύ συνηθισμένη κατάχρηση της χαράς είναι η χαιρεκακία, μια χαρά που εκδηλώνεται σε ακατάλληλη στιγμή και η οποία τραυματίζει και αποδιώχνει το κοινωνικό αίσθημα. Η χαιρεκακία είναι ένα διαλυτικό πάθος μέσω του οποίου επιδιώκει κανείς την υπεροχή πάνω στους άλλους.

2. Συμπόνια

Η συμπόνια είναι η καθαρότερη έκφραση του κοινωνικού αισθήματος. Όταν τη συναντούμε σ' έναν άνθρωπο, μπορούμε να είμαστε ήσυχοι για το κοινωνικό του αίσθημα, γιατί σ' αυτό το πάθος φανερώνεται σε ποιο βαθμό είναι κανείς ικανός να συναισθάνεται την κατάσταση ενός συνανθρώπου.

Ίσως η κακή του χρήση είναι πιο διαδομένη από αυτό το ίδιο το πάθος. Ή συνίσταται στην από μέρους ενός ανθρώπου εξήγηση ότι αυτός έχει ένα εξαιρετικά αναπτυγμένο κοινωνικό αίσθημα — δηλαδή να υπερβάλλει. Αυτοί είναι άνθρωποι που τρέχουν πρώτοι σε κάθε ατύχημα, μόνο και μόνο για ν' ακουστεί τ' όνομά τους και μ' αυτό τον τρόπο ν' αποχτήσουν φήμη στην κοινωνία χωρίς να προσφέρουν και καμιά βοήθεια. Ή είναι άνθρωποι που με αληθινή απόλαυση οσμίζονται τη δυστυχία των άλλων και δεν εννοούν να ξεκολλήσουν απ' αυτή. Αυτοί οι επαγγελματίες φιλάνθρωποι θέλουν μ' αυτή τους τη δραστηριότητα να δημιουργήσουν σε πρώτη γραμμή το λυτρωτικό γι' αυτούς συναίσθημα της υπεροχής τους πάνω στους φτωχούς και δυστυχισμένους. Σε σχέση μ' αυτό τον τύπο των ανθρώπων, είπε μια φορά ο μεγάλος ανθρωπογνώστης Λαροσφουκώ: «Είμαστε πάντα πρόθυμοι να νοιώσουμε ένα είδος ικανοποίησης για τη δυστυχία των φίλων μας».

Μερικοί έκαναν εσφαλμένα την προσπάθεια ν' αποδώσουν σ' αυτό το φαινόμενο την αίσθηση της ευχαρίστησης που νοιώθουμε στην παράσταση μιας τραγωδίας. Το έχουν παρουσιάσει με τέτοιο τρόπο σα να είχαν οι άνθρωποι το συναίσθημα πως έχουν μια καλύτερη τύχη. Αυτό δεν ισχύει όμως για την πλειονότητα των ανθρώπων, γιατί το ενδιαφέρον μας για τα συμβαίνοντα σε μια τραγωδία προέρχεται τις περισσότερες φορές από τον πόθο της αυτογνωσίας και αυτοδιδαχής. Η σκέψη ότι πρόκειται για θέατρο δε μας εγκαταλείπει και απ' αυτό περιμένουμε ένα στήριγμα στην προετοιμασία μας για τη ζωή.

3. Ντροπή

Ένα πάθος που ταυτόχρονα είναι συνδετικό και διαλυτικό είναι η ντροπή. Είναι κι αυτή δημιούργημα του κοινωνικού αισθήματος και σαν τέτοιο δεν μπορεί να εξοριστεί από την ανθρώπινη ψυχική ζωή. Η ανθρώπινη κοινωνία δε θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς αυτό το πάθος. Εμφανίζεται σε τέτοιες καταστάσεις που συνεπεία μιας επέμβασης στη σφαίρα της ψυχικής ζωής ενός ανθρώπου απειλείται να πέσει και να χαθεί η αξία της προσωπικότητας και ιδιαίτερα η αξιοπρέπεια που είναι μέρος της συνείδησης του ανθρώπου. Το πάθος αυτό έχει ισχυρή επίδραση στο σώμα. Το γεγονός συνίσταται κυρίως σε μια διεύρυνση των περιφερειακών αιμοφόρων αγγείων από την οποία προέρχεται μια υπεραιμία που πριν απ' όλα φανερώνεται στο πρόσωπο. Υπάρχουν άνθρωποι που κοκκινίζουν ακόμη και στο στήθος.

Η εξωτερική συμπεριφορά είναι μια απόσπαση από το περιβάλλον. Είναι μια χειρονομία απομάκρυνσης συνδεμένη με κακοδιάθεση, η οποία είναι περισσότερο σύνθημα φυγής. Η στροφή του προσώπου, τα χαμηλωμένα βλέμματα είναι κινήσεις φυγής, οι οποίες μας δείχνουν καθαρά το διαλυτικό στοιχείο αυτού του πάθους.

Στο σημείο αυτό αρχίζει πάλι η κατάχρηση. Υπάρχουν άνθρωποι που κοκκινίζουν με εκπληκτική ευκολία. Σ' αυτούς θα βρούμε ότι σ' όλες τις σχέσεις τους με τους συνανθρώπους περισσότερο προβάλλουν αυτό που χωρίζει παρά αυτό που ενώνει. Το κοκκίνισμά τους είναι ένα μέσο για να αποφύγουν την κοινωνία.

Διαβάστε επίσης: Τα πάθη που χωρίζουν

Τα πάθη που χωρίζουν

Τα πάθη είναι έντονες μορφές εκείνων των φαινομένων που χαρακτηρίσαμε σαν ιδιότητες του χαρακτήρα. Είναι χρονικά περιορισμένες μορφές κίνησης του ψυχικού οργάνου που εξωτερικεύονται κάτω από την πίεση ενός γνωστού ή άγνωστου σκοπού και, όπως και ο χαρακτήρας, έχουν μια κατεύθυνση προς ένα σκοπό. Δεν είναι καθόλου αινιγματικά και ασαφή φαινόμενα. Εμφανίζονται πάντα εκεί που έχουν ένα νόημα, που αντιστοιχούν στη μέθοδο ζωής, στην κατευθυντήρια γραμμή ενός ανθρώπου. Επίσης κι αυτά έχουν σα σκοπό να επιφέρουν μια αλλαγή, να αλλάξουν την κατάσταση προς όφελος ενός ανθρώπου. Είναι ενισχυμένες κινήσεις, στις οποίες φτάνει ο άνθρωπος, ο οποίος έχει παραιτηθεί από άλλες δυνατότητες πραγματοποίησης του σκοπού του η καλύτερα δεν πιστεύει πια σε άλλες δυνατότητες.

Η μια πλευρά του πάθους είναι λοιπόν ένα αίσθημα κατωτερότητας, ένα αίσθημα ανεπάρκειας που αναγκάζει τον φορέα του να συγκεντρώσει όλες του τις δυνάμεις και να πραγματοποιήσει μεγαλύτερες από τις συνηθισμένες κινήσεις. Με μια ενισχυμένη προσπάθεια επιδιώκεται η προβολή του ατόμου στο προσκήνιο και η νίκη πάνω στους άλλους. Όπως δεν υπάρχει π.χ. θυμός χωρίς εχθρό, έτσι και αυτό το πάθος δεν μπορεί να έχει άλλο σκοπό από την κατανίκηση αυτού του εχθρού. Είναι μια προσφιλής μέθοδος που έχει ακόμη πέραση στον σημερινό μας πολιτισμό να πετυχαίνεται μια νίκη με τέτοιου είδους διευρυμένες κινήσεις. Θα υπήρχαν πολύ λιγότερες εκρήξεις θυμού, αν δεν υπήρχε η δυνατότητα να φέρνουν αποτελέσματα.

Σε ανθρώπους λοιπόν οι οποίοι δεν πιστεύουν στην επιτυχία των επιδιώξεών τους και αισθάνονται αβεβαιότητα, θα βρούμε συχνά ότι δεν παραιτούνται από τους σκοπούς τους, αλλά θέλουν με περισσότερη επιμονή να τους πραγματοποιήσουν χρησιμοποιώντας σα βοηθητικά μέσα τα πάθη. Είναι μια μέθοδος, με την οποία ο άνθρωπος, που κεντρίζεται από το αίσθημα της κατωτερότητας, συγκεντρώνει όλες του τις δυνάμεις και κατά τον τρόπο βάρβαρων και απολίτιστων λαών προσπαθεί να επιβάλει το πραγματικό ή υποθετικό του συμφέρον.

Επίσης τα πάθη βρίσκονται σε στενή συνάρτηση προς τη φύση της προσωπικότητας και δεν είναι χαρακτηριστικό ενός ανθρώπου, αλλά με ορισμένη κανονικότητα βρίσκονται σε όλους τους ανθρώπους. Κάθε άνθρωπος έχει μερίδιο στα πάθη αρκεί να βρεθεί στην ανάλογη κατάσταση. Αυτό το ονομάζουμε προθυμία του ψυχικού οργάνου για πάθος. Είναι λειτουργίες τόσο στερεά δεμένες με κάθε τι το ανθρώπινο, που είμαστε όλοι μας σε θέση να τις σκεφτόμαστε. Και αν κανείς μισογνωρίζει μόνο έναν άνθρωπο, μπορεί επίσης να φανταστεί τα πάθη που ταιριάζουν στον χαρακτήρα του, χωρίς ποτέ να τα έχει παρατηρήσει.

Με την τέλεια συγχώνευση σώματος και ψυχής πρέπει μια λειτουργία, όπως είναι το πάθος που τόσο συγκλονίζει την ψυχική ζωή, να φανερώνει επίσης τις επιδράσεις της και στο σώμα. Τα φυσικά φαινόμενα που συνοδεύουν τα πάθη είναι επενέργειες στα αιμοφόρα αγγεία και τα όργανα αναπνοής (γρήγοροι σφυγμοί, κοκκίνισμα και ωχρότητα, αλλαγές στην αναπνευστική λειτουργία).

Α. ΠΑΘΗ ΠΟΥ ΧΩΡΙΖΟΥΝ 

1. Θυμός

Ένα πάθος που συμβολίζει ακριβώς την επιδίωξη της εξουσίας, το πάθος για κυριαρχία ενός ανθρώπου, είναι ο θυμός. Αυτή η μορφή έκφρασης προδίδει φανερά τον σκοπό του θυμωμένου να καθυποτάξει γρήγορα και με τη βία κάθε αντίσταση που ορθώνεται απέναντί του. Στηριζόμενοι στις γνώσεις που αποχτήσαμε ως τώρα, αναγνωρίζουμε στο πρόσωπο του οργισμένου τον άνθρωπο που επιδιώκει με αυξημένη ανάπτυξη των δυνάμεών του την υπεροχή. Η τάση για επιβολή διαμορφώνεται καμιά φορά σε μια τέτοια μέθη δύναμης, η οποία εξηγεί εύκολα γιατί οι άνθρωποι αυτής της κατηγορίας απαντούν με εκρήξεις θυμού στην παραμικρή προσβολή του αισθήματος της δύναμής τους. Έχουν μέσα τους το αίσθημα ότι μ' αυτό τον δοκιμασμένο τρόπο μπορούν ευκολότερα να κυριαρχήσουν στον άλλο και να επιβάλουν τη θέλησή τους. Δεν είναι βέβαια καμιά ανώτερη μέθοδος, είναι όμως στις περισσότερες περιπτώσεις αποτελεσματική και θυμίζει σε πολλούς πως σε μια δύσκολη κατάσταση μπόρεσαν να ανακτήσουν την υπεροχή μ' ένα ξέσπασμα θυμού.

Φυσικά υπάρχουν και περιπτώσεις που ένα ξέσπασμα θυμού έχει και κάποια δικαίωση. Εδώ δεν πρόκειται γι' αυτές. Εννοούμε ένα πάθιασμα προσώπων στα οποία ο θυμός είναι μια συνήθεια. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν κάνει τον θυμό σύστημα. Δε γνωρίζουν κανένα άλλο τρόπο για να πετύχουν αυτό που θέλουν. Είναι πολύ αλαζόνες και ευερέθιστοι άνθρωποι που δεν ανέχονται κανένα πάνω ή στο πλάι τους, που έχουν πάντα ανάγκη να αισθάνονται ότι είναι ανώτεροι των άλλων και γι' αυτό καραδοκούν μήπως τους πλησιάσει κανείς περισσότερο από το κανονικό ή δεν τους εκτιμά σε αρκετά υψηλό βαθμό. Συνήθως μ' αυτή τη στάση τους συνδέεται μια βαθιά δυσπιστία που δεν τους επιτρέπει να εμπιστεύονται κανένα. Σ' αυτούς θα βρούμε ακόμη και άλλα χαρακτηριστικά, τα οποία προηγουμένως χαρακτηρίσαμε σαν οριακά. Στις πιο σοβαρές περιπτώσεις συμβαίνει καμιά φορά να υποχωρεί αυτός ο φιλόδοξος άνθρωπος μπρος σε κάθε σοβαρή αποστολή. Γενικά δύσκολα εντάσσεται στο κοινωνικό σύνολο. Όταν όμως του αρνηθούν κάτι, τότε ξέρει μόνο μια μέθοδο: κάνει μια τέτοια φασαρία που συνήθως γίνεται τυραννική για τα πρόσωπα του περιβάλλοντός του. Σπάζει π.χ. έναν καθρέφτη ή καταστρέφει πολύτιμα αντικείμενα. Κανείς βέβαια δεν μπορεί να τον πιστέψει, όταν ύστερα απ' αυτά προσπαθεί στα σοβαρά να δικαιολογηθεί με τον ισχυρισμό πως δεν ήξερε τι έκανε, επειδή είναι φανερή η πρόθεσή του να πλήξει το περιβάλλον του. Εμμένει σ' αυτό το πάθος σα σε κάτι πολύτιμο και δεν τον ενδιαφέρουν τα ασήμαντα αντικείμενα. Μας επιτρέπεται λοιπόν το συμπέρασμα ότι σ' αυτή τη συμπεριφορά υπάρχει επιδίωξη και πρόγραμμα.

Η μέθοδος αυτή έχει κάποια αξία σ' ένα μικρό κύκλο που όμως χάνεται μόλις εγκαταλειφθεί ο κύκλος αυτός. Τότε αυτός ο άνθρωπος αναγκάζεται από το πάθος του νάρθει σε ρήξη με το περιβάλλον του.

Σε ό,τι αφορά την εξωτερική όψη αυτού του πάθους, εμφανίζεται αμέσως μπρος στα μάτια μας η εικόνα αυτού του ανθρώπου, μόλις ακούσουμε τη λέξη θυμός. Αυτό που προβάλλει στο προσκήνιο, με όλη τη δύναμη και καθαρότητά του, είναι η εχθρική στάση έναντι των άλλων. Το πάθος αυτό εκφράζει την τέλεια ανυπαρξία του κοινωνικού αισθήματος. Η έννοιά του είναι ότι μέσα σ' αυτό τοποθετείται η επιδίωξη της εξουσίας και επιβολής που μπορεί να φτάσει ως την καταστροφή του αντιπάλου. Στον βαθμό που τα πάθη ενός ανθρώπου φέρνουν στην επιφάνεια καθαρά τα χαρακτηριστικά του γνωρίσματα, μάς προσφέρουν αυτά τα φαινόμενα ένα εύκολο στη λύση του πρόβλημα, πάνω στο οποίο μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις γνώσεις μας για τον άνθρωπο. Έτσι οφείλουμε να χαρακτηρίσουμε γενικά σαν οργίλους ανθρώπους αυτούς που αντιπαρατάσσονται εχθρικά απέναντι στη ζωή. Και για να μην αφήσουμε έξω από την προσοχή μας το σύστημά μας, πρέπει να υπενθυμίσουμε ακόμη μια φορά ότι κάθε επιδίωξη εξουσίας και επιβολής οικοδομείται πάνω σε μια αδυναμία, σ' ένα αίσθημα κατωτερότητας. Ένας άνθρωπος βέβαιος για την αξία των δυνάμεων που διαθέτει, δε φτάνει σε τέτοια σπασμωδικά και βίαια μέτρα. Η σχέση αυτή δεν πρέπει να παραβλέπεται ποτέ. Ακριβώς πάνω στο ξέσπασμα της οργής παρουσιάζεται καθαρά η αύξηση του αισθήματος αδυναμίας και έχει στόχο την επιδίωξη της υπεροχής. Είναι πολύ φτηνό τέχνασμα η εξύψωση του αισθήματος της προσωπικότητας σε βάρος και με έξοδα των άλλων.

Ανάμεσα στους παράγοντες που ιδιαίτερα υποβοηθούν τα ξεσπάσματα θυμού πρέπει να αναφέρουμε σαν πρώτο και καλύτερο το οινόπνευμα. Σε μερικούς ανθρώπους φτάνει γι' αυτό μια πολύ μικρή ποσότητα. Όπως είναι γνωστό, η επίδραση του οινοπνεύματος συνίσταται στην εξασθένιση ή κατάργηση των δισταγμών που δημιούργησε ο πολιτισμός. Ένας άνθρωπος δηλητηριασμένος από το οινόπνευμα συμπεριφέρεται σα να μη γνώρισε ποτέ τον πολιτισμό, χάνει την αυτοκυριαρχία του, τον σεβασμό προς τους άλλους και ό,τι με κόπο χαλιναγωγεί και κρύβει όταν είναι νηφάλιος η εχθρότητα που τρέφει για τους συνανθρώπους του, εκφράζεται ανεμπόδιστα στην κατάσταση της μέθης. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι καταφεύγουν στο πιοτό ακριβώς οι άνθρωποι που δε βρίσκονται σε αρμονικές σχέσεις με τη ζωή. Σ' αυτό αναζητούν την παρηγοριά και τη λήθη, αλλά επίσης και μια δικαιολογία για ό,τι με ευχαρίστηση ήθελαν μα δεν μπόρεσαν να επιτύχουν.

Στα παιδιά τα ξεσπάσματα θυμού είναι συχνότερα παρά στους μεγάλους. Συχνά αρκεί μια τιποτένια αφορμή για να θυμώσουν. Τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι εξαιτίας του συναισθήματος της μεγάλης αδυναμίας προβάλλεται πιο έντονα στα παιδιά η γραμμή της επιθυμίας για επιβολή. Ένα παιδί με θυμώδη διάθεση διαδηλώνει πάντα ότι αγωνίζεται να επιτύχει την αναγνώριση και ότι οι αντιστάσεις που πάνω τους σκοντάφτει του φαίνονται ακατανίκητες ή τουλάχιστο πολύ μεγάλες. Καμιά φορά οι βιαιοπραγίες που εκτός από τις βρισιές είναι το συνηθισμένο περιεχόμενο των εκρήξεων του θυμού, τραβούν τόσο μακριά που ζημιώνουν τον ίδιο τον θυμωμένο. Στο σημείο αυτό βρίσκεται η γραμμή που μας οδηγεί στην κατανόηση της αυτοκτονίας. Μέσα στην αυτοκτονία υπάρχει η πρόθεση να προκληθεί στους συγγενείς και στο περιβάλλον του ένας μεγάλος πόνος, σαν εκδίκηση για τον παραγκωνισμό που ο αυτόχειρας υπέφερε.

Πόνος, η πύλη της σοφίας

Κάθε πόνος είναι σπόρος φώτισης, επειδή ο πόνος σε σπρώχνει να αναζητήσεις τη σοφία. Μπορείς να πεις ότι ο πόνος σε οδηγεί στη φώτιση, μα δεν μπορείς να πεις ότι ο πόνος είναι η ίδια η φώτιση. Το σώμα και ο νους σου είναι το χωράφι. Ο πόνος είναι ο σπόρος, η σοφία είναι το κλαδί και η φώτιση ο καρπός. Ο Πόνος είναι Σπόρος Φώτισης, ο άνθρωπος που βλέπει τη ζωή σαν μια οργανική ενότητα αποδέχεται τον πόνο. Ο πόνος οού δημιουργεί την ανάγκη να αναζητήσεις την αλήθεια. Αλλιώς, θα βαριόσουν, θα κοιμόσουν, θα ήσουν σαν φυτό. Μην ανταγωνίζεσαι τον πόνο. Να νιώθεις ευγνωμοσύνη προς τον πόνο. Σε κρατάει σε εγρήγορση, σε κρατάει ξύπνιο και σε προκαλεί να βρεις τρόπο να τον ξεπεράσεις. «Bodhidharma, The Greatest Zen Master».

Σταμάτα πια με τις Αυταπάτες.

Ο πόνος, τα βάσανα, η δυσαρέσκεια, η ελλειψη ικανοποίησης είναι τόσο οδυνηρά, που ο νους δημιουργεί αυταπάτες ευχαρίστησης. Αυτές οι αυταπάτες βοηθούν τους ανθρώπους να συνεχίζουν να ζουν. Αν αφαιρέσεις όλες τις αυταπάτες από έναν άνθρωπο, τότε δεν θα έχει λόγο να ζήσει ούτε για μια στιγμή ακόμη. Όταν δεν είσαι συνειδητός, οι αυταπάτες χρειάζονται, επειδή δημιουργούν έστω και ψεύτικο νόημα στη ζωή. Kaι μέχρι να συμβεί το αληθινό, συνεχίζουμε να δημιουργούμε ψεύτικα νοήματα. Για να αποφευχθεί η δυσαρέσκεια, ο πόνος, η ζωή χωρίς νόημα, τη γεμίζουμε με μεγάλες αυταπάτες, που γίνονται πεποιθήσεις, αυτές όμως δεν κρατούν για πολύ. Όταν ένας άνθρωπος έχει μπουχτίσει από ένα ψεύτικο νόημα, δημιουργεί ένα άλλο. Μπουχτίζει με τα χρήματα, μετακινείται προς την πολιτική. Μπουχτίζει με την πολιτική, μετακινείται σε κάτι άλλο. Μπουχτίζεις με μια γυναίκα καιψάχνεις για άλλη κι ύστερα για άλλη και άλλη. Απλώς αντικαθιστούμε τις παλιές αυταπάτες με καινούριες κι αυτό το ονομάζουμε ζωή.Έτσι, δημιουργούμε έναν φαύλο κύκλο που δεν οδηγεί πουθενά.

Η αλήθεια όμως θρυμματίζει όλες τις αυταπάτες. Αλήθεια είναι το να ζήσείς τον βαθύ πόνο, τον υπέρτατο πόνο και να αναζητάς το πραγματικό. Η αναζήτηση είναι εφικτή μόνο όταν αναγνωρίσεις τον αληθινό πόνο τής ζωής και σταματήσεις να παίρνεις ηρεμιστικά.

Την ημέρα που θα δεις τι έχεις κάνει στη ζωή σου - την ημέρα που θα δεις πραγματικά τον πόνο και την αγωνία και δεν θα προσπαθήσεις να πάρεις κανένα παυσίπονο, την ημέρα που θα περάσεις μέσα από την αγωνία και τον πόνο - τότε και μόνο τότε θα μπορέσεις να κινηθείς προς το αληθινό. Μόνο ο πόνος μπορεί να σε οδηγήσει προς το αληθινό. Θα σε σπρώξει να ανακαλύψεις τι είναι εκείνο που μπορεί να διαλύσει τον πόνο και να σε οδηγήσει στην έκσταση.

Σταμάτα πια με τις αυταπάτες! Το μονοπάτι είναι γεμάτο από μεγάλο πόνο και μόνο ελάχιστοι φτάνουν. Και φτάνουν μόνο ελάχιστοι, επειδή οι άνθρωποι αρ-νούνται να δεχτούν τον πόνο τής ζωής. Αυτός ακριβώς ο πόνος όμως είναι η πηγή όλης τής ανάπτυξης.

Να βλέπεις την αλήθεια γυμνή, να μην την αποφεύγεις, μη δραπετεύεις, κοίταζε όλο και βαθύτερα μέσα της. Αυτό είναι το ξεκίνημα τής ευφυΐας, το ξεκίνημα τής επίγνωσης, το ξεκίνημα τής συνειδητότητας.

Αυτό είναι το πρώτο βήμα — και το τελευταίο βήμα γίνεται η φώτιση. Όταν αρχίσεις να ζεις με αυτό που υπάρχει και ούτε για μια στιγμή δεν δημιουργείς όνειρα για να το αποφύγεις, τότε μια μέρα, συμβαίνει το άνοιγμα. Ο ίδιος ο πόνος τής ζωής γίνεται η αιτία για το άνοιγμα τής ζωής. Η επίγνωση είναι το μονοπάτι τού μεγάλου πόνου. Όσο μεγαλύτερος είναι όμως ο πόνος, τόσο μεγαλύτερη είναι και η δυνατότητα για έκσταση.

Η Μέθοδος τού Ατίσα

Ενας από τους μαθητές του βούδα· ο Ατίσα, βρήκε μια μέθοδο για να μετασχηματίζει τον πόνο. Όταν εισπνέεις, φαντάσου ότι εισπνέεις όλα τα βάσανα, όλο τον πόνο, όλων των ανθρώπων στον κόσμο. Εισπνέεις όλο το σκοτάδι, όλη την αρνητικότητα, όλη την κόλαση που υπάρχει παντού. Άφησε την καρδιά σου να τα απορροφήσει. Όταν εισπνέεις, να εισπέεις όλο τον πόνο και όλα τα βάσανα ολόκληρης τής ύπαρξης —τού παρελθόντος, τού παρόντος και τού μέλλοντος.

Όταν εκπνέεις, βγάλε προς τα έξω όλη τη χαρά που έχεις, όλη την ευτυχία, όλη την ευλογία. Να εκπνέεις αφήνοντας τον εαυτό σου να λιώσει μέσα στην ύπαρξη. Αυτή είναι η μέθοδος τής συμπόνιας. Πάρε μέσα οου όλο τον πόνο και δώσε προς τα έξω όλες τις ευλογίες.

Όταν το κάνεις, θα εκπλαγείς. Από τη στιγμή που θα πάρεις μέσα σου όλον τον πόνο του κόσμου, δεν θα είναι πια πόνος.

Η καρδιά αυτόματα μεταμορφώνει την ενέργεια. Η καρδιά έχει τη δύναμη να μεταμορφώνει το κάθε τι. Πιες τον πόνο και θα τον δεις να μεταμορφώνεται σε ευτυχία. Ύστερα, άφησε την ευτυχία να απλωθεί προς τα έξω.

ο Ατίσα λέει ότι ο πόνος προέρχεται από ψία δηλητήρια: Από την προσκόλληση, από

την αποστροφή ή από την αδιαφορία.

Πώς λοιπόν μπορείς να μην έχεις προσκολλήσεις, να μην αποστρέφεσαι τίποτα και να μην είσαι αδιάφορος; Με το να μάθεις να απορροφάς τον πόνο. Τότε χο δηλητήριο τού πόνου μεταμορφώνεται σε συμπόνια.

Και να θυμάσαι, μην απορροφάς μόνο τον ανθρώπινο πόνο, αλλά ολόκληρης τής ύπαρξης — των βράχων, των δέντρων, των ζώων και των ανθρώπων. Και όχι μόνο τον πόνο που υπάρχει οτο παρόν, αλλά ολόκληρο τον πόνο τού παρελθόντος, τού παρόντος και τού μέλλοντος.

Όταν εισπνέεις όλον αυτόν τον πόνο, δεν μπορείς να αποστρέφεσαι τίποτα πια και δεν μπορείς να είσαι αδιάφορος. Κι όταν βγάζεις προς τα έξω όλη τη χαρά, την ευτυχία και τη μακαριότητα, δεν μπορείς να είσαι άλλο πια προσκολλημένος.

Όταν απορροφάς τον πόνο κάποιου άλλου, ο πόνος μεταμορφώνεται. Η φυσική τάση είναι να αποφύγεις τον πόνο. Η φυσική τάση είναι να προστατέψεις τον εαυτό σου από τον πόνο, να απομακρυνθείς, να μη συμπονέσεις τον άλλο. Ol άνθρωποι δεν συμπονούν αληθινά, αλλά μόνο τυπικά, μόνο με τα χείλη. Αν συμπονούσαν αληθινά, θα έπαιρναν τον πόνο, θα βοηθούσαν τον άλλο άνθρωπο.

Συμβαίνει μερικές φορές και το γνωρίζεις. Υπάρχουν μερικοί άνθρωποι, που όταν τους συναντάς, νιώθεις ξαλαφρωμένος. Όταν φεύγουν, νιώθεις φωτείνός, νιώθεις να ρέεις, νιώθεις πιο ζωντανός, με εντονότερο παλμό — σαν να σου έχουν πάρει ένα μεγάλο βάρος από το κεφάλι σου, από το στήθος σου, σαν να έχυσαν κάποιο νέκταρ μέσα σου. Όταν φεύγουν, νιώθεις την καρδιά σου να χορεύει. Τους περιμένεις να ξανάρθουν, αναζητάς την παρέα τους, την απολαμβάνεις, επειδή τρέφεσαι από την παρουσία τους.

Επίσης υπάρχει και το αντίθετο είδος ανθρώπων. Όταν σε συναντούν, σε αφήνουν βαρύτερο από ό,τι ήσουν προηγουμένως. Σε αφήνουν σε ένα είδος απόγνωσης, αηδίας. Νιώθεις ότι σε έχουν ρουφήξει. Η ενέργειά σου είναι πεσμένη.Έχουν πάρει κάτι από την ενέργειά σου και δεν σου έχουν δώσει τίποτα. Αυτό είναι καθημερινή εμπειρία.

Αν οι άνθρωποι σε αποφεύγουν, να θυμάσαι ότι δεν φταίνε εκείνοι. Κάτι σ’εσένα τούς κάνει να σ’ αποφεύγουν. Αν oι άνθρωποι δεν θέλουν να οε συναντούν, αν βρίσκουν δικαιολογίες για να ξεφύγουν από σένα, να θυμάσαι ότι δεν είναι εκείνοι υπεύθυνοι. Εσύ κάνεις κάτι. κακό στην ενέργεια τους.

Αν oι άνθρωποι αναζητούν τη συντροφιά σου, αν γίνονται αμέσως φιλικοί, αν νιώθουν ένα είδος συμπάθειας καί ακόμη και οι ξένοι έρχονται και κάθονται δίπλα σου και σου κρατούν το χέρι, αυτό σημαίνει ότι με κάποιο τρόπο τους βοηθάς — είτε το ξέρεις είτε όχι.

Οι πάντες βρίσκονται κάτω από το βάρος μεγάλης δυστυχίας, οι πάντες βρίσκονται κάτω από μεγάλο πόνο, όλων των ανθρώπων η καρδιά πονάει. Υπάρχει πολύς πόνος. Ο Ατίσα όμως λέει και κάτι άλλο, που είναι το κλειδί για να βιώσεις τη μέθοδο και να μη μείνει θεωρητική, στα λόγια.

Λέει:

Άρχισε την ανάπτυξη από τον εαυτό σου.

Η ντροπή ... κατά τον Αριστοτέλη

Τώρα ποιά πράγματα ντρέπονται οί άνθρωποι ή αντίθετα γιά ποιά δέν αισθάνονται καμμιά ντροπή, καί μπροστά σέ ποιους και σέ ποιά κατάσταση ευρισκόμενοι, γίνεται φανερό από τα ακόλουθα. Άς ορίσουμε τή ντροπή ώς ενα είδος λύπης ή ταραχής πού προέρχεται από τά κακά εκείνα, τά παρόντα, παρελθόντα ή μέλλοντα, πού φαίνονται δτι οδηγούν στην ανυποληψία, ενώ ή αναισχυντία είναι κάποια περιφρόνησις και αδιαφορία γιά τά ϊδια αυτά κακά. Άν λοιπόν έτσι ορίζεται ή ντροπή, πρέπει νά ντρέπεται κανείς γιά έκεΐνα τά κακά πού φαίνονται δτι είναι αισχρά ή γιά μάς ή γιά κείνους πού ένδιαφερόμαστε. Τέτοια είναι τά έργα πού προέρχονται από δειλία, δπως παραδείγματος χάριν νά πε-τάξης τήν ασπίδα ή νά τραπής εις φυγή. Γιατί τέτοιες πράξεις προέρχονται από δειλία. Τέτοιο είναι καί τό νά κατακρατήσης μιά παρακαταθήκη. Γιατί αυτό πηγάζει από αδικία. Καίτό νά συναναστρέφεσαι πρόσωπα πού δέν πρέπει ή σέ μέρος πού δέν πρέπει ή σέ χρόνο πού δέν πρέπει. Γιατί αυτό προέρχεται από ακολασία. Επαίσχυντο είναι καί τό νά έπιδιώκης νά κερδίζης από μικρά πράγματα ή από αισχρά ή από αδύνατους ανθρώπους, δπως έπί παραδείγματι από φτωχούς ή από πεθαμένους. Έτσι βγήκε κι ή παροιμία: «Κοιτάζουν νά κερδίσουν κι από πεθαμένο». Γιατί μιά τέτοια διάθεσις προέρχεται από αισχροκέρδεια καί φιλοχρηματία. Ντροπή είναι καί νά μή βοηθάς κάποιον μέ χρήματα τή στιγμή πού μπορεΐς, ή νά τον βοηθάς λιγότερο από δ,τι πρέπει. Ντροπή είναι καινά δεχόμαστε βοήθεια από ανθρώπους πού είναι λιγότερο εύποροι από μάς. Καί νά δανειζόμαστε από εκείνον πού φαίνεται δτι ζητεί δάνειο, καί νά ζητούμε από εκείνον πού μάς ζητεί τό όφειλόμενρ, και νά απαιτούμε κάποιο χρέος τή στιγμή πού ό άνθρωπος μάς ζητάει, καί νά επαινούμε κάποιον ώστε νά φαινόμαστε ότι ζητοϋμε, και ενώ εχουμε άποτύ-χει στο ζητούμενο νά εξακολουθούμε νά επιμένουμε. Γιατί δλα αυτά είναι σημεία τσιγγουνιάς. Καί νά επαινούμε εναν πού είναι παρών, νά υπερτονίζουμε τις αρετές του καί νά αποσιωπούμε τά ελαττώματα του, καί νά δείχνουμε μεγαλύτερη λύπη από εναν πού είναι λυπημένος, κι δλα τά τέτοια είναι έπαίσχυντα. Γιατί είναι σημάδια κολακείας.

Ντροπή είναι καί νά μή υπομένουμε κόπους πού τούς υπομένουν οι μεγαλύτεροι μας στά χρόνια ή οί καλομαθημένοι ή άνθρωποι πού έχουν ύψηλότερες θέσεις από εμάς ή είναι σωματικά πιοΙάδύνατοι από μάς. Γιατί δλα αυτά είναι σημάδια θηλυ-πρέπειας. Καί νά ευεργετούμαστε άπό άλλον, καί μάλιστα όταν αυτό γίνεται πολλές φορές, καί νά αναφέρουμε μέ τρόπο προ-σβλη/ικό γιά τον άλλον τις ευεργεσίες πού τοϋ κάμαμε. Γιατί δλα αυτά είναι σημεία μικροψυχίας καί ταπεινότητας. Ντροπή είναι κάί νά περιαυτολογούμε καί νά δίνουμε υποσχέσεις, καί νά ισχυριζόμαστε δτι τά ξένα είναι δικά μας. Γιατί αύτό είναι σημάδι αλαζονείας. Τόηδιο συμβαίνει καί μέ δλα τά άλλα ελαττώματα τοΰ χαρακτήρα, γιά τις πράξεις πού απορρέουν άπό αύτά, γιά τά σημάδια τους καί γιά τά πράγματα πού μοιάζουν μέ αύτά, δλα αύτά είναι αισχρά καί μας κάνουν νά ντρεπόμαστε. Επαίσχυντο είναι έπίσης καί νά μή μετέχουμε στά αγαθά πού μετέχουν όλοι ή όλοι οί δμοιοί μας ή οί περισσότεροι. Κι όταν λέω δμοιοι, έννοώ τούς ομοεθνείς, τούς συμπολίτες, τούς συνομήλικες, τούς συγγενείς, γενικά δλους πού είναι τοϋ δικοΰ μας επιπέδου. Είναι, πράγματι, ντροπή νά μή μετέχουμε στη μόρφωσι, έπί παραδείγματι, στον ϊδιο βαθμό, καθώς καί στά άλλα αγαθά. Κι δλα αύτά είναι πιό έπαίσχυντα, άν προέρχονται άπό δική μας υπαιτιότητα. Γιατί ετσι δλα φαίνονται δτι όφείλονται μάλλον στήν κακία μας, άν εμείς οί ϊδιοι είμαστε αίτιοι γιά τά κακά πού ύπήρξαν, πού ύπάρ-χουν ή μέλλουν νά υπάρξουν. Καί αισθανόμαστε ντροπή όταν παθαίνουμε ή εχουμε πάθει ή πρόκειται νά πάθουμε τέτοια κακά πού όδηγοϋν στην ανυποληψία καί τό στιγματισμό. Καί τέτοια είναι δσα υπηρετούν τό σώμα ή έπαίσχυντες πράξεις, μεταξύ των οποίων καί ή υβριστική συμπεριφορά. Καί δσα άναφέρονται στην ακολασία, εϊτε συντελοϋνται μέ τη θέλησί μας η χωρίς αυτή, είναι αισχρά. Όπως επίσης καί δσα άναφέρονται στή βία, τά όποια βέβαια είναι ακούσια. Γιατίτό να ύπομένης τή βία καί νά μή τήν άντιμετωπίζης, προέρχεται από δειλία ή από ανανδρία. Αυτά λοιπόν καίτά παρόμοια προκαλοϋν ντροπή στούς ανθρώπους. Κι έπειδή ή ντροπή είναι φαντασία δτι χάνουμε τήν υπόληψή μας, αυτήν κυρίως καί όχι τις συνέπειες, κι επειδή κανείς δεν ένδιαφέ-ρεται γιά τή γνώμη των άλλων παρά μόνο γιά κείνους πού έχουν αυτή τή γνώμη γι’ αυτόν, συνάγεται δτι ντρεπόμαστε τά πρόσωπα εκείνα πού έκτιμουμε.Καί εκτιμούμε αυτούς πού μάς θαυμάζουν πι αυτούς πού θαυ|μάζουμε, καί έκείνους από τούς οποίους θέλουμε νά θαυμαζόμαστε, καί δσοι είναι εφάμιλλοι μας καί εκείνοι των οποίων τή γνώμη δεν καταφρονούμε. Θέλουμε λοιπόν νά μάς θαυμάζουν καί θαυμάζουμε κι έμεΐς έκείνους τούς ανθρώπους πού έχουν κάποιο αγαθό άπό αυτά πού θεωρούνται πολύτιμα ή δσους τυχαίνει νά παρακαλούμε έπίμονα γιά κάτι πού είναι στο χέρι τους, δπως εκείνοι πού αγαπούν. ’Εκείνοι πρός τούς οποίους άμιλλώμαστε είναι οί δμοιοί μας, καί έκεινοι γιά τούς οποίους φροντίζουμε είναι οί φρόνιμοι, γιατί πάντα έχουν μέ τό μέρος τους τήν αλήθεια. Καί τέτοιοι είναι οί μεγαλύτεροι στήν ηλικία καί οί μορφωμένοι. Ντρεπόμαστε γιά πράξεις πού κάνουμε μπροστά στά μάτια τών άλλων καί μάλλον στά φανερά. ’Έτσι προήλθε καί ή παροιμία: «ή ντροπή είναι στά μάτια». Γι’ αυτό ντρεπόμαστε περισσότερο αυτούς πού θά βρίσκωνται πάντοτε κοντά μας κι αυτούς πού μάς προσέχουν, γιατί καί στις δυο περιπτώσεις είμαστε μπροστά στά μάτια τους.

Ντρεπόμαστε επίσης τούς ανθρώπους πού δέν κατηγορούνται γιά τά ίδια πράγματα μέ μάς, γιατί είναι φανερό δτι αυτοί φρονούν τά αντίθετα άπό μάς. Κι αυτούς πού δέν συγχωρούν εύκολα εκείνους πού φαίνονται δτι σφάλλουν. Γιατί για δσα κάνει κανείς ό ϊδιος, δέν μέμφεται ποτέ τούς άλλους. "Ωστε είναι φανερό δτι τούς μέμφεται γιά δσα δέν πράττει ό ϊδιος. Καί κείνους που έχουν τή συνήθεια νά έξαγέλλουν στους πολλούς τά σφάλματά μας. Γιατί δέν διαφέρει καθόλου τό νά μή διαδίδης ένα σφάλμα από τό νά μην τό θεωρής σφάλμα. Τώρα διαδίδουν τά σφάλματά μας αυτοί ποΰ έχουν άδικηθή από μάς κι οί κακολόγοι. Γιατί άφοΰ κατηγορούν κι αυτούς πού δε σφάλλουν, πολύ περισσότερο κατηγορούν αυτούς ποΰ σφάλλουν. Καί κείνους πού περνούν τον καιρό τους ασχολούμενοι με τά σφάλματα των άλλων, όπως είναι, επί παραδείγματι, οί χλευασταί κι οί συγγραφείς κωμωδιών. Γιατί κατά κάποιον τρόπο αυτοί είναι κακολόγοι καί συνηθίζουν νά σπερμολογούν. Καί,κεΐνους πού ποτέ δέν μάς άρνήθηκαν κάτι πού τούς ζητηύαμε. Γιατί φαίνονται σά νά μάς θαυμάζουν. Γι’ αυτό κ^ί-ντρεπόμαστε τούς ανθρώπους πού γιά πρώτη φορά μάς παρακάλεσαν γιά κάτι, γιατί ποτέ μέχρι τώρα δέν τούς δώσαμε αφορμή νά σχηματίσουν κακή γνώμη γιά μάς. Καί τέτοιοι είναι αυτοί πού μόλις τώρα θέλουν νά γίνουν φίλοι μας (γιατί έχουν προσέξει τήν καλύτερη πλευρά τού εαυτού μας, γι’ αυτό καί ήταν εύστοχη ή απόκριση τοϋ Ευριπίδη πρός τούς Συρακόσιους u· καί άπό τούς παλιούς γνωστούς μας δσοι δέν ξέρουν τίποτε εις βάρος μας. Οί άνθρωποι ντρέπονται όχι μόνο γιά τά πράγματα πού προκαλοϋν ντροπή, γιά τά όποια μιλήσαμε, αλλά καί μέ τις ένδείξεις τους, επί παραδείγματα όχι μόνο όταν κάνουμε έρωτα, αλλά καί όταν κάνουμε τά σχήματα αυτού. Καί δχι μόνο όταν κάνουμε αισχρές πράξεις, αλλά καί όταν αίσχρολογούμε. Επίσης, δέν ντρεπόμαστε μόνο αυτούς πού άναφέραμε, αλλά καί αυτούς πού θά ανακοινώσουν σέ αυτούς τις πράξεις μας, δπως είναι οί υπηρέτες κι οι φίλοι τους. Γενικά δέν ντρεπόμαστε αυτούς, των όποιων καταφρονούμε τή γνώμη σχετικά μέ τήν αλήθεια (γιατί κανείς δέν ντρέπεται τά παιδιά καί τά ζώα), ούτε ντρεπόμαστε γιά τά ϊδια πράγματα τούς γνωστούς καί άγνώ-στους, αλλά τούς γνωστούς τούς ντρεπόμαστε γιά κείνα πού είναι αληθινά πράγματα τής ντροπής, ένώ τούς αγνώστους γιά δσα απαγορεύει ό νόμος.

Καί τώρα οΐ άνθρωποι μπορέϊ νά νοιώσουν ντροπή όταν βρεθούν στις ακόλουθες συνθήκες. Πρώτα-πρώτα, άν βρεθούν μπροστά σέ πρόσωπα με τά όποια έχουν τέτοια σχέση σάν αυτή πού, όπως άναφέραμε, προκαλεΐ ντροπή. Καί τέτοια είναι πρόσωπα πού ή τά θαυμάζουμε ή μάς θαυμάζουν ή πρόσωπα από τά όποια θέλουμε νά θαυμαζόμαστε, ή πρόσωπα τών όποιων χρειαζόμαστε τις υπηρεσίες τους καί δέν θά τις έπιτύχουμε, άν δεν έχου με καλό δνομα. Επίσης τέτοια είναι καί τά πρόσωπα πού μάς βλέπουν, δπως ό Κυδίας, ό όποιος όταν μιλούσε στο λαό γιά τις κληρουχίες τής Σάμου, ζήτησε άπό τούς Αθήναίους νά φανταστούν δτι στέκουν γύρω τους όλοι οι Ελληνες καί τούς βλέπουν, δέν θά άκούσουν απλώς τις αποφάσεις τους.

Επίσης ντρεπόμαστε άν τά πρόσωπα αυτά είναι πλησίον ή άν πρόκειται νά λάβουν γνώσι τών πράξεών μας. Γι’ αυτό καί δέν θέλουμε ποτέ νά μάς βλέπουν οί άνταγωνισταί μας, όταν δέν τά καταφέρουμε. 1385α Γιατί οί άνταγωνισταί μας μάς έχουν έκτίμησι. Ντρεπόμαστε ακόμα κι όταν συνδεόμαστε με πράξεις ή πράγματα (πού προκαλούν ντροπή) ή δικά μας ή τών προγόνων μας ή άλλων, μέ τούς οποίους έχουμε κάποιο συγγενικό δεσμό. Καί γενικά, οί άνθρωποι ντρέπονται μπροστά σέ αυτούς πού σέβονται. Καί τέτοιοι είναι αυτοί τούς όποιους άναφέραμε καί δσοι έχουν κάποια σχέσι μέ αυτούς, καί των οποίων υπήρξαμε δάσκαλοι ή σύμβουλοι, ή άν εχουμε άλλους ανταγωνιστάς, όμοιους μέ μάς. Γιατί από ντροπή πρός αυτούς τούς ανθρώπους καί πολλά κάνουμε καί πολλά αποφεύγουμε.

Καί περισσότερο ντρεπόμαστε όταν πρόκειται νά μας ίδοΰν νά συναναστρεφόμαστε φανερά έκείνους πού γνωρίζουν τά σχετικά μέ εμάς. Γι' αυτό κι ό ποιητής Άντιφών, όταν έπρόκειτο νά θανατωθή μέ άποτυμπανισμό από τον Διονύσιο τον τύραννο, είπε πρός τούς μελλοθανάτους συγκαταδίκους του, πού σκέπαζαν τό πρόσωπό τους περνώντας μπροστά από τό πλήθος: «Τί σκεπάζεστε;», τούς λέει. «Ή μήπως αύριο πρόκειται νά σάς ίδή κανένας άπό αύτούς;».

Αυτά γιά τή ντροπή. Τώρα γιά τήν αναισχυντία είναι φανερό δτι θά μπορέσουμε νά διδαχθούμε άπό τά άντίθετα.

Ασάφεια

Ας υποθέσουμε πως κάποιος μας ζητάει να του δώσουμε έναν σωρό από σιτάρι ως πληρωμή για το έργο που έχει κάνει. Προφανώς ένας κόκκος σιταριού δεν είναι σωρός αλλά ούτε και δύο κόκκοι σιταριού κάνουν έναν σωρό. Μήπως όμως αν ρίξουμε τρεις κόκκους σιταριού στο έδαφος, αυτοί κάνουν έναν σωρό; Η απάντηση είναι και πάλι όχι. Όμως αν συνεχίσουμε να ρίχνουμε κόκκους, τότε θα έρθει κάποια στιγμή που θα σχηματιστεί ένας σωρός από κόκκους σιταριού. Το πρόβλημα είναι πως δεν προκαθορισμένο τι καθιστά έναν σωρό από κόκκους σιταριού! Αυτό το παράδοξο είναι γνωστό ως σόφισμα τοῦ σωρείτη και εισήχθη από τον Εὐβουλίδη τὸν Μιλήσιο. Ένα παρόμοιο παράδοξο είναι το λεγόμενο πρόβλημα των φαλακρών. Αν κάποιος δεν έχει καμία τρίχα στο κεφάλι του, προφανώς είναι φαλακρός. Αν όμως έχει μία, δύο ή περισσότερες τρίχες, τι συμβαίνει; Ένα διαφορετικό είδος «παραδόξου» είναι το εξής: η Λίλα έχει ύψος 1,75m, την καθιστά αυτό ψηλή ή όχι; Η απάντηση εξαρτάται από το περιβάλλον. Αν για παράδειγμα η Λίλα είναι ανάμεσα σε καλαθοσφαιριστές, προφανώς είναι κοντή. Από την άλλη αν είναι ανάμεσα σε πυγμαίους, είναι ψηλή. Κοινός παρανομαστής όλων των προηγούμενων παραδειγμάτων είναι ότι με τον ένα ή τον άλλο τρόπο είναι ασαφή. Τούτο σημαίνει πως η ασάφεια αναφέρεται σε περιπτώσεις όπου δεν είναι εύκολο ή απλό να καθορίσουμε τι έχει ή δεν έχει μια ιδιότητα ή ένα χαρακτηριστικό. Όμως αυτό δεν αποτελεί ορισμό της ασάφειας.

Ο Βρετανός φιλόσοφος Bertrand Russell ήταν ο πρώτος που επιχείρησε να ορίσει την έννοια της ασάφειας. Πιο συγκεκριμένα ο Russell [1] την όρισε ως εξής:

Μια αναπαράσταση είναι ασαφής αν η σχέση ενός συστήματος αναπαράστασης προς ένα αναπαριστώμενο σύστημα δεν είναι απλά ένα προς ένα αλλά ένα προς πολλά.

Με άλλα λόγια, όταν η αναπαράσταση ενός αντικειμένου μπορεί να γίνει με πολλά και διαφορετικά αντικείμενα και όχι με ένα μοναδικό, τότε μιλάμε για ασάφεια. Ο Russel παρουσιάζει ως τυπικό παράδειγμα ασάφειας μια φωτογραφία ενός προσώπου τόσο τσαλακωμένη που μπορεί κάλλιστα να αναπαριστά την Λίλα, την Άννα ή την Στέλλα (εννοείται βέβαια πως τα πρόσωπα αυτά μοιάζουν κάπως).

Στο σημείο αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό να τονισθεί πως η ασάφεια είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από τη γενικότητα αλλά και την έννοια του διφορούμενου. Όπως αναφέρει ο Russel μία πρόταση είναι γενική αν αναφέρεται σε μία γενική έννοια π.χ. «αυτός είναι ένας άντρας» η οποία μπορεί να επαληθευτεί από ένα αριθμό γεγονότων όπως για παράδειγμα το «αυτός» να είναι ο Σάκης, ο Νίκος ή ο Γιώργος. Από την άλλη μια πρόταση είναι διφορούμενη αν μπορεί να έχει τουλάχιστον δύο διαφορετικές σημασίες την ίδια στιγμή. Για παράδειγμα, η πρόταση «Έφαγε τα μπισκότα στον καναπέ» μπορεί να σημαίνει πως κάποιος έφαγε τα μπισκότα που ήταν στον καναπέ ή πως κάποιος πήρε και έφαγε τα μπισκότα του πάνω στον καναπέ.

Υπάρχουν τουλάχιστον τρεις διαφορετικοί τρόποι περιγραφής της ασάφειας:

τα ασαφή υποσύνολα ή οι λογικές πολλαπλών τιμών αληθείας

η θεωρία του supervaluationism και

η θεωρία του contextualism.

Επειδή οι περισσότεροι ταυτίζουν την ασάφεια με τα ασαφή υποσύνολα αλλά και τις λογικές πολλαπλών τιμών αληθείας, δεν θα παρουσιάσω ούτε τον supervaluationism αλλά ούτε και τον contextualism.

Στα μαθηματικά ένα σύνολο αποτελεί μία συλλογή από καλώς ορισμένες και ξεχωριστές οντότητες. Κάθε σύνολο είναι το ίδιο μια ξεχωριστή οντότητα. Αντικείμενα που απαρτίζουν ένα σύνολο ονομάζονται στοιχεία. Ένα σύνολο που αποτελείται από μερικά στοιχεία ενός συνόλου ονομάζεται υποσύνολο του. Γενικά ένα στοιχείο είτε ανήκει είτε δεν ανήκει σ' ένα σύνολο. Για παράδειγμα, το 2 ανήκει στο σύνολο των άρτιων ακεραίων αριθμών ενώ το 7 δεν ανήκει στο ίδιο σύνολο. Υπάρχουν όμως πάμπολλες περιπτώσεις όπου δεν μπορούμε να είμαστε απόλυτα σίγουροι για το αν ένα στοιχείο ανήκει ή δεν είναι ανήκει σ' ένα σύνολο. Έτσι η Λίλα δεν είναι ούτε ψηλή αλλά ούτε κοντή αλλά είναι ψηλή ή κοντή σε κάποιο βαθμό, ο οποίος συνήθως είναι ένας αριθμός μεταξύ του 0 και του 1. Αυτή είναι η βασική ιδέα στην οποία στηρίζονται τα ασαφή υποσύνολα. Όταν έχουμε ένα κανονικό σύνολο, το οποίο ονομάζουμε σύνολο αναφοράς, μπορούμε να ορίσουμε διάφορα ασαφή υποσύνολά του. Για παράδειγμα, έστω ότι έχουμε το σύνολο των μαθητών ενός σχολείου. Τότε μπορούμε να σχηματίσουμε τα ασαφή υποσύνολα των ψηλών μαθητών, των χοντρών μαθητών, των καλών μαθητών κ.ο.κ. Αυτή είναι η βασική ιδέα πίσω από την ασαφή θεωρία υποσυνόλων.

Η θεωρία των ασαφών υποσυνόλων εισήχθη από τον μηχανικό Lotfi Asker Zadeh [2] το 1965. Πιο συγκεκριμένα ο Zadeh όρισε τόσο την έννοια του ανήκει σε βαθμό όσο και τις διάφορες πράξεις μεταξύ ασαφών υποσυνόλων. Ο Zadeh πήγε ένα βήμα παρακάτω και πρότεινε μια γενίκευση της λογικής όπου οι διάφορες προτάσεις μπορούν να λάβουν ως τιμές αλήθειας αριθμούς που είναι το 0 (απολύτως ψεύδες), το 1 (απολύτως αληθές) και όλοι οι αριθμούς μεταξύ του 0 και του 1. Αντίθετα, στη συνήθη μαθηματική λογική μια πρόταση είναι είτε αληθής είτε ψευδής. Για παράδειγμα η πρόταση «3>2» είναι αληθής ενώ η πρόταση «4=5» είναι ψευδής. Όπως είδαμε στην προηγούμενη παράγραφο υπάρχουν προτάσεις που δεν είναι δυνατόν να χαρακτηριστούν ως αληθείς ή ως ψευδείς. Μάλιστα πρώτος ο Αριστοτέλης ήταν αυτός πως αναγνώρισε πως υπάρχουν προτάσεις που δεν μπορούν να χαρακτηρισθούν ως αληθείς ή ως ψευδείς. Πιο συγκεκριμένα στο 11ο κεφάλαιο της πραγματείας του με τίτλο «Περὶ Ερμηνείας», η οποία αποτελεί μέρος του Οργάνου, αναφέρει πως δεν μπορούμε να πούμε αν μια πρόταση που αναφέρεται στο μέλλον είναι αληθής ή όχι. Ουσιαστικά με τον τρόπο εισήγαγε μια τρίτη τιμή αλήθειας. Αυτή η τιμή αλήθειας είναι πλέον γνωστή ως απροσδιόριστη τιμή αληθείας. Πολύ αργότερα, στις αρχές του 20ου αιώνα ο Πολωνός μαθηματικός Jan Łukasiewicz [3] επανέφερε στη μαθηματική λογική την έννοια των πολλαπλών τιμών αληθείας προτείνοντας λογικές με 3, 4 ή και περισσότερες τιμές αλήθειας. Αργότερα ο Emil Post αναφέρθηκε και αυτός σε λογικές πολλαπλών τιμών αληθείας. Το ενδιαφέρον στην περίπτωση της λεγομένης ασαφούς λογικής είναι πως οι τιμές αληθείας είναι άπειρες μιας και το σύνολο των αριθμών μεταξύ του 0 και του 1 είναι ένα απειροσύνολο. Επειδή το σύνολο αυτό περιέχει αριθμούς που είναι άρρητοι, δηλαδή αριθμοί με άπειρα δεκαδικά μη-περιοδικά ψηφία, πολλοί υποστηρίζουν πως δεν έχει νόημα να λέμε πως μία πρόταση έχει τιμή αληθείας ας πούμε π/4, όπου 2π το μήκος περιφέρειας ενός κύκλου με ακτίνα 1. Ο λόγος για τον οποίο αντιτίθονται στην χρήση των αρρήτων αριθμών είναι ότι οι αριθμοί αυτοί δεν είναι υπολογίσιμοι επειδή απλά δεν μπορούμε να γράψουμε όλα τα δεκαδικά ψηφία της τετραγωνικής ρίζας του 2. Για τον λόγο αυτό πολλοί υποστηρίζουν πως οι τιμές αλήθειας θα πρέπει να είναι οι ρητοί αριθμοί μεταξύ του 0 και του 1.

Ασφαλώς ένας νηφάλιος αναγνώστης θα αναρωτηθεί τι το νέο προσφέρει η ασαφής θεωρία συνόλων τη στιγμή μάλιστα που αυτή μοιάζει τόσο πολύ με τη θεωρία πιθανοτήτων; Η θεωρία πιθανοτήτων ασχολείται με την πιθανότητα, την ανάλυση των τυχαίων γεγονότων. Τώρα, η παραπάνω παρατήρηση είναι πως σε πρώτη λογική καθώς μπορούμε να ισχυριστούμε πως τα ασαφή σύνολα είναι απλά πιθανότητες να συμβεί κάτι. Αυτός είναι και ο λόγος που αυτή παρατήρηση αποτελεί τη βάση μιας πολύ έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ των υποστηρικτών και των πολέμιων της ασαφούς θεωρίας συνόλων. Αλλά ας δούμε αν το αρχικό επιχείρημα ευσταθεί ή όχι.

Θυμός και ανθρώπινες συγκρούσεις

Ένα σημαντικό βήμα για τη μείωση της πιθανότητας συγκρούσεων, είναι να αναγνωρίζουμε τις καταστάσεις και τις συνθήκες που μας δημιουργούν προβλήματα. Ένα άλλο βήμα είναι ν’ αναγνωρίζουμε τα σημάδια (έκφραση προσώπου, φωνή και στάση του σώματος) που μας φανερώνουν ότι το άλλο πρόσωπο θυμώνει, καθώς και εκείνα τα σημάδια (αλλαγές στις κινήσεις του σώματος και στον τρόπο σκέψης) που μας δείχνουν ότι κι εμείς οι ίδιοι θυμώνουμε. Αυτά τα σημάδια μάς προσφέρουν έγκαιρες προειδοποιήσεις ότι το πρόβλημα πλησιάζει, και ότι τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή να δράσουμε, για να εξουδετερώσουμε τη δύσκολη κατάσταση.

Η αναγνώριση της Δυναμικής Πρόκλησης

Ένας τρόπος για να μειώσουμε τις συγκρούσεις και την επιθετικότητα στην καθημερινή μας ζωή είναι να ενισχύσουμε την ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε τις «φορτισμένες» καταστάσεις, δηλαδή τις δύσκολες στιγμές κατά τις οποίες αυξάνεται η πιθανότητα για σύγκρουση. Αυτές οι καταστάσεις είναι, κατά κάποιο τρόπο, στρεσογόνες, δηλαδή καταστάσεις υψηλής πίεσης, κατά τις οποίες πρέπει να προσπαθήσουμε να μείνουμε ήρεμοι, καθώς εμείς ή κάποιος άλλος είναι πιθανό να εκραγεί!

Εξετάζοντας κάποια παραδείγματα, θα δούμε ότι μερικές από αυτές τις "προβληματικές καταστάσεις" είναι κοινές για πολλούς από εμάς, δηλαδή περιέχουν στοιχεία που, πιθανόν, να εκνευρίζουν τους περισσότερους από εμάς. Άλλες καταστάσεις είναι περισσότερο ατομικές, δηλαδή πρόκειται για συνθήκες (διαφορετικές για τον καθένα μας), στις οποίες είμαστε ιδιαίτερα ευαίσθητοι.

Το να αναγνωρίζουμε ποιες καταστάσεις φαίνονται "φορτισμένες" είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα για τον έλεγχο των αντιδράσεων μας σε τέτοιες καταστάσεις. Αναγνωρίζοντας τα πιθανά σημάδια των προβλημάτων, είμαστε σε θέση να προβλέπουμε τα προβλήματα κι έτσι να προετοιμάζουμε τους εαυτούς μας και τις αντιδράσεις μας.

Προσωπικά σημάδια θυμού

Οι περισσότερες προβληματικές καταστάσεις δεν παρουσιάζονται ξαφνικά. Σε κάθε περίπτωση, υπάρχουν κάποια προειδοποιητικά σημάδια, που δηλώνουν ότι το άλλο πρόσωπο θυμώνει ή ότι εμείς οι ίδιοι θυμώνουμε και, ακόμα, ότι κάποιος είναι πιθανόν, σύντομα, να χάσει τον έλεγχό του. Εάν είχαμε μεγαλύτερη ικανότητα να προσέχουμε και ν αναγνωρίζουμε αυτά τα σημάδια, θα είχαμε περισσότερες ευκαιρίες να αναλάβουμε δράση, έτσι ώστε να αποτρέψουμε την ανοικτή σύγκρουση ή να αποφύγουμε την κλιμάκωσή της. Επομένως, θα μπορούσαμε να κάνουμε μια κίνηση, έτσι ώστε να σπάσουμε τήν "αλυσίδα δράσης" - αντίδρασης που οδηγεί στη σύγκρουση.

Δίνοντας προσοχή στις προειδοποιήσεις

Κάθε μέρα ερχόμαστε σ’ επαφή με πολλούς ανθρώπους. Με φίλους και ξένους, αδέρφια και συμμαθητές, νέους και ενήλικες, τόσο σε προσωπικές, όσο και σε εργασιακές σχέσεις. Αυτές οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις αποτελούν ένα σημαντικό μέρος της ζωής μας και μας βοηθούν να ικανοποιήσουμε τις βασικές μας ψυχολογικές ανάγκες. Παρ’ όλα αυτά, μερικές φορές, τα πράγματα πηγαίνουν στραβά. Ίσως να πρόκειται για κάποια από τις χαρακτηριστικές προβληματικές καταστάσεις ή, ίσως, για κάποιες ειδικές περιστάσεις. Διαφωνίες υπάρχουν και θα υπάρχουν. Όταν, όμως, αφήνουμε τέτοιες καταστάσεις να μεγαλώνουν χωρίς έλεγχο, η προφορική ή η σωματική επιθετικότητα μπορεί να παρεμποδίσει ή να καταστρέψει τις θετικές μας αλληλεπιδράσεις. Σε τέτοιες περιπτώσεις, παρουσιάζονται σημάδια που υποδηλώνουν ότι τα πράγματα είναι σοβαρά. Η φωνή, το πρόσωπο και το σώμα του άλλου προσώπου δείχνουν ότι αυτός βρίσκεται σε κατάσταση θυμού. Τα σωματικά μας σημάδια και οι σκέψεις μας εκφράζουν το επίπεδο των συναισθημάτων μας. Τώρα, λοιπόν, είναι η στιγμή να αλλάξουμε κατεύθυνση. Εάν αποτύχουμε να προσέξουμε τα προειδοποιητικά σημάδια, τότε η σύγκρουση θα κλιμακωθεί. Αντιθέτως, εάν προσέξουμε τα σημάδια αυτά, είναι πιθανό να σώσουμε την κατάσταση και την αλληλεπίδραση με τον άλλο, λαμβάνοντας κάποια αντισταθμιστικά μέτρα.

Η γνωσιοθεωρία του Ρενέ Ντεκάρτ

Ι. Ο Ντεκάρτ (1596-1650) γεννήθηκε στην Τουραίνη (στην πόλη που σήμερα φέρει το όνομα του και είναι κοντά στην Τουρ (όπου, πριν μερικά χρόνια, έγινε Διεθνές Συνέδριο για τον δυϊσμό), οι γονείς του ήταν ευγενείς, σπούδασε σε Κολλέγιο Ιησουητών, τέλειωσε στα 17 του έχοντας αφομοιώσει όλη τη γνώση της εποχής, αλλά παραμένοντας ανικανοποίητος από όλες τις επιστήμες, εκτός από τα Μαθηματικά. Ταξίδεψε πολύ υπηρετώντας στον βαυαρικό στρατό. Τον χειμώνα του 1619 συνέλαβε, στη Βαυαρία, κοντά στον Δούναβη, ενορασιακά, τη μέθοδο που θεώρησε ως αληθινή για τη γνώση.

Ο Ράσσελ, στο ένατο κεφάλαιο της Ιστορίας της Δυτικής Φιλοσοφίας, σ. 253, περιγράφει το γεγονός με τα ακόλουθα λόγια : « Επειδή έκανε πάρα πολύ ψύχρα, μπήκε το πρωί μέσα σε μια χτιστή θερμάστρα»- ο Ράσσελ λέει ότι αυτή η θερμάστρα υπήρχε στις βαυαρικές κατοικίες εκείνου του καιρού -, «και έμεινε μέσα όλη μέρα στοχαζόμενος, όπως αφηγείται ο ίδιος» (στο έργο του Λόγος περί της Μεθόδου), «η φιλοσοφία του ήταν κιόλας μισοτελειωμένη όταν βγήκε...Ο Σωκράτης συνήθιζε να στοχάζεται ολοήμερα μέσα στο χιόνι, αλλά το πνεύμα του Καρτέσιου λειτουργούσε μόνον στη ζεστασιά».

Όταν παραιτήθηκε από τον στρατό, αποσύρθηκε στην Ολλανδία αλλάζοντας για είκοσι χρόνια κατοικία προκειμένου να είναι ανενόχλητος (προσθέτω ότι σπάνια ξυπνούσε πριν από το μεσημέρι). Το 1649 δέχτηκε την πρόσκληση της βασίλισσας Χριστίνας της Σουηδίας που ήθελε να μαθητεύσει ζωντανά στη φιλοσοφία του, όμως δεν άντεξε την κακοχειμωνιά και πέθανε μετά ένα χρόνο από πνευμονία, θα έλεγα και λόγω της αλλαγής στις συνήθειες του και στον ανεξάρτητο χαρακτήρα που ήταν ιδανικό για τον βίο του.

Θα ταίριαζε εδώ να αναφέρω, μεταφρασμένη, την παρατήρηση του Ferdinand Alquie από το βιβλίο του La decouverte metaphysique de I homme chez Descarte, PUF 1950, σ. 346 : «Η εποχή του Ντεκάρτ εξηγεί τα πάντα στον Ντεκάρτ, εκτός από ό,τι ο ίδιος στοχάστηκε για τον καιρό του. Η ανθρώπινη κατάσταση εξηγεί τα πάντα στον άνθρωπο, εκτός από την κρίση που ο ελεύθερος στοχασμός του φέρει γι’ αυτή την κατάσταση και τα ερωτήματα που θέτει».

ΙΙ. Αν στην Αρχαιότητα η πρώτη αυτοστροφή του πνεύματος έγινε με τον Σωκράτη και τους Σοφιστές, οι νεώτεροι χρόνοι χαρακτηρίζονται από δυο αποφασιστικές στροφές στην αυτοσυνείδηση, με πρώτη την καρτεσιανή γνωσιοθεωρία, και, στη συνέχεια, πιο συστηματικά, την καντιανή διερεύνηση των γνωστικών όρων. Σωκράτης και Ντεκάρτ έχουν κοινό ένα αρχιμήδειο σημείο για τη γνώση: ο Αθηναίος σοφός δεν αφήνεται να πειστεί παρά από ό,τι εξετάζοντας αναγνωρίζει ως την καλύτερη γνώση (Πλάτωνος Κρίτων 46 Β).Ο Ντεκάρτ, όπως εύστοχα τον σκιαγράφησε ο Βαλερύ, « είναι πριν από όλα, μία βούληση. Αυτό το ον θέλει ...να κατεργαστεί τον θησαυρό από διανοητικό πόθο και σφρίγος που βρίσκεται μέσα του. Και δεν γίνεται να θέλει κάτι διάφορο...θα ήταν ανώφελο ν' αναζητήσει κανείς μιαν άλλη αρχή στην φιλοσοφία του».

Ο Ντεκάρτ έχει ως αρχή να μην αποδέχεται τίποτε ως αληθινό πριν το γνωρίσει κατάδηλα ως τέτοιο. Είναι ορθολογιστής, θεμελιωτής της γνώσης και της μεθόδου που οδηγεί στην κατάκτηση της. Το πνεύμα εδώ πορεύεται από τη μεθοδολογική χρήση της λογικής στη μεταφυσική, από την τυπική επιστήμη στο πραγματικό. Όπως παρατήρησε ο Χούσσερλ ( Καρτεσιανοί διαλογισμοί, γαλλ., Παρίσι 1931, σ 31), « η φιλοσοφία περνά από τον απλοϊκό αντικειμενισμό στον υπερβατολογικό υποκειμενισμό». Διαφορετική είναι η κριτική παρατήρηση του Ράσσελ:. «Εδώ» (στην καρτεσιανή ρήση σκέπτομαι, άρα υπάρχω, «η προσωπική αντωνυμία Εγώ που εξυπονοείται είναι πραγματικά αθέμιτη. Έπρεπε να διατυπώσει τη βασική του πρόταση υπό τη μορφή «υπάρχουν σκέψεις». Η αντωνυμία Εγώ είναι γραμματικά βολική, αλλά δεν περιγράφει ένα δεδομένο. Όταν, προχωρώντας λέγει «είμαι ένα πράγμα που σκέπτεται» χρησιμοποιεί άκριτα ένα σύστημα κατηγοριών ...πουθενά δεν αποδεικνύει ότι οι σκέψεις χρειάζονται έναν σκεπτόμενο άνθρωπο, ούτε και υπάρχει λόγος για να το πιστέψει κανείς,, εκτός μόνον από γραμματική άποψη».

Αυτό, όπως θα δούμε στη συνέχεια, επιδέχεται αναστοχασμό. Κλείνοντας, προς το παρόν θετικά με ό,τι αποτελεί και ουσία του καρτεσιανισμού θα αναφέρω την άποψη του Βαλερύ : «για να φτάσουμε στην αλήθεια θα πρέπει τουλάχιστον μια φορά στη ζωή μας ν' αποποιηθούμε τις γνώμες που δεχθήκαμε και να επανοικοδομήσουμε εκ θεμελίων όλα τα συστήματα των γνώσεων μας».Το δικό μου ερώτημα είναι : Πόσο αυτό είναι μακριά ή κοντά στον άγραφο πλατωνικό πίνακα, αφού, βέβαια, τηρηθούν οι αναλογίες;

ΙIΙ. Την εποχή του Ντεκάρτ βρίσκονταν στην ακμή τους ο σχολαστικισμός, η δέσμευση της γνώσης από την θρησκευτική παράδοση και η αριστοτελική φιλοσοφία που εκκινούσε από την αισθητική πείρα και βασιζόταν στον κοινό νου και στη βιολογία. Ο Ντεκάρτ, με την έμπνευση της νύχτας του Νοεμβρίου του 1619, συνέλαβε την αρμονική σχέση που υπάρχει ανάμεσα στους φυσικούς νόμους και στα Μαθηματικά. Η πυθαγορική θεωρία της υποταγής του σύμπαντος στους αριθμούς έγινε γι' αυτόν μέθοδος σκέψης. Φυσική, Μεταφυσική και μεθοδολογία ενώθηκαν στο πνεύμα του με την μαθηματική επιστήμη. Τα Μαθηματικά προσφέρονται για τέσσερις λόγους : α) η πλάνη είναι αδύνατη, όταν υπάρχει ένα αίσθημα λογικής ενάργειας, β) η μέθοδος τους είναι η λογική που εκκινά από απλές έννοιες και προχωρεί προοδευτικά, γ) η γνώση εδώ δεν στηρίζεται ούτε στην αίσθηση ούτε στη φαντασία, αλλά στην νόηση. Η νόηση είναι ο μόνος δρόμος του ανθρώπινου πνεύματος στην πορεία του προς τη βεβαιότητα. Ο νους μπορεί να προχωρήσει, όταν, δίχως να διαταραχτεί από εξωτερικές επιδράσεις, συλλάβει απλές αλήθειες, όπως αυτές που αποτελούν τις βάσεις στην Γεωμετρία, δ) τα Μαθηματικά προσφέρουν την ιδέα μιας αναλογίας ανάμεσα στους μαθηματικούς κανόνες και τα φυσικά φαινόμενα.

Σύντομα ο Ντεκάρτ κατάλαβε ότι η σύλληψη του χρειαζόταν μεταφυσική θεμελίωση. Η παρατήρηση του ότι και τα Μαθηματικά δεν δίνουν σε όλους απόλυτη ασφάλεια, ότι είναι δυνατόν τις σκέψεις που κάποιος έχει στην εγρήγορση να τις έχει και στα όνειρα, έτσι που να ενδέχεται να τις θεωρήσει ως όνειρα, γέννησαν στο πνεύμα του μια αφετηριακή ιδέα, την αμφιβολία από την οποία έφθασε στην αυτοσυνείδηση, όπως θα δούμε, της ύπαρξης. Η αμφιβολία είναι, βέβαια, δάνειο από τους Σκεπτικούς. Διαφέρει όμως και ως προς τα όρια και ως προς τον σκοπό για τον οποίο χρησιμοποιείται. Ενώ οι Πυρρώνειοι αμφιβάλλουν για όλα και η αμφιβολία τους είναι αυτοσκοπός, για τούτο και είναι άγονη, καταλήγει δηλαδή στην απόγνωση, ο Ντεκάρτ χρησιμοποιεί την αμφιβολία ως μεθοδολικό όργανο γνώσης, μέσον απελευθέρωσης του πνεύματος από την προκατάληψη, με σκοπό «ν' απορρίψει την κινητή άμμο και να ανακαλύψει την άργιλο και τον βράχο», να βρει δηλαδή στήριγμα στη Μεταφυσική του.

Νίκος Λυγερός, ΑΟΖ: Δύο ζητούμενα με μια κίνηση: εθνική κυριαρχία και ανάπτυξη

Το βίντεο της διάλεξή του Νίκου Λυγερού στην εκδήλωση με τίτλο "ΑΟΖ: αφήνουμε πίσω μας το χθες, νέες γενιές -νέες πολιτικές - 2 ζητούμενα με μια κίνηση: εθνική κυριαρχία και ανάπτυξη" Θεσσαλονίκη, Σάββατο 31 Μαρτίου 2012. Έγινε λεπτομερής αναφορά στα ακόλουθα ζητήματα, ενώ το βίντεο ακολουθεί στο τέλος της ανάρτησης.

Μεσογειακές ΑΟΖ. Όταν εξετάζουμε σε συνδυασμό το πλαίσιο της Μεσογείου και το πλαίσιο της ΑΟΖ, αντιλαμβανόμαστε ότι αλλάζουν επί της ουσίας οι συσχετισμοί των χωρών. Λόγω των αποστάσεων, η επιρροή της ΑΟΖ είναι σημαντική πάνω στα μεγέθη των κρατών. Έτσι κράτη που θεωρούνται παραδοσιακά μεγάλα, ακόμα και αν είναι παράκτια μπορεί να έχουν μια σχετικά μικρή ΑΟΖ. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιου τύπου είναι ηΑλγερία. Και είναι οι Βαλεάρες της Ισπανίας που ελαχιστοποιούν αυτό το εμβαδόν της αλγερικής ΑΟΖ. Από την άλλη, υπάρχουν κράτη που θεωρούνται παραδοσιακά μικρά αλλά που έχουν μια τεράστια ΑΟΖ. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της περίπτωσης είναι η Ελλάδα. Όπως το αναδείξαμε σε προηγούμενο άρθρο, υπό τον περιορισμό της Μεσογείου, η πατρίδα μας έχει τη δεύτερη μεγαλύτερη ΑΟΖ μετά εκείνης της Ιταλίας. Κατά συνέπεια με αυτές τις τροποποιήσεις αν επανεξετάσουμε τον χάρτη των μεσογειακών ΑΟΖ και τον συνδέσουμε με τον χάρτη των χώρων, τότε αντιλαμβανόμαστε την εξαιρετική σημασία που έχει το θέμα για την Ελλάδα σε σχέση με τις άλλες χώρες, και πόσο μεγάλη αξία έχει η ΑΟΖ της και για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτή η τροποποίηση της μεσογειακής γεωγραφίας έχει βέβαια άμεση σχέση και εφαρμογή με τα θέματα της αλιείας, αλλά μπορούμε ήδη να φανταστούμε τι επιπτώσεις έχει με το θέμα του αερίου και του πετρελαίου. Αν θυμηθούμε ότι η γαλλική εταιρεία πετρελαίων μελετά την περιοχή της Αιγύπτου από το 1911. Αν υπολογίσουμε τις δυνατότητες τις Αλγερίας και όλο το σύνολο των αγωγών που την ενώνει με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αν εξετάσουμε τα κοιτάσματα που βρέθηκαν τον Ιανουάριο 2009, Ταμάρ τον Δεκέμβριο 2010, Λεβιάθαν, τον Δεκέμβριο 2011, Αφροδίτη και τον Φεβρουάριο 2012, Τανίν στις ΑΟΖ του Ισραήλ και της Κύπρου. Αν έχουμε στο μυαλό μας την ανακοίνωση της Nobel που είπε ότι το κυπριακό κοίτασμα είναι ένα από τα καλύτερα του κόσμου. Τότε μπορούμε να αντιληφθούμε ότι δεν είναι υπερβολή να θεωρήσουμε τη Μεσόγειο ως τη Μέση-Ανατολή του εικοστού πρώτου αιώνα.

Σε αυτό το μεγάλο παίγνιο, η Ελλάδα είναι ένας ισχυρός παίκτης τουλάχιστον στο πλαίσιο των δυνατοτήτων. Και αυτό είναι ανεξάρτητο από κάθε πολιτική βούληση. Βέβαια αν η τελευταία δεν έχει μια εθνική εμβέλεια, μπορεί όλη αυτή η δυνατότητα να μετατραπεί σε ανικανότητα. Με άλλα λόγια το πλαίσιο (δηλαδή το Δίκαιο της θάλασσας) και το πεδίο (δηλαδή η θέση μας στην Ανατολική Μεσόγειο) είναι θετικότατα. Απλώς πρέπει να τα υποστηρίξουμε και με το πεδίο δράσης, το οποίο εξαρτάται άμεσα από τις επιλογές των κυβερνήσεών μας. Η τεχνογνωσία και η στρατηγική είναι τα εργαλεία μας κι έχουμε αποδείξει πόσο αποτελεσματικά είναι. Πρέπει όμως να έχουμε και τους ανάλογους πολιτικούς για να πάρουν την τελική απόφαση. Κατά συνέπεια, τώρα ο λαός μας ξέρει ποιος είναι ο ρόλος του στις εκλογές αν θέλει πραγματικά να αποκτήσει η Ελλάδα την ΑΟΖ που δικαιούται.

Λόγος καί Λογοκρατία (Μέρος 2/2)

"Αν Ερευνήση κάνεις συγκριτικά τά διάφορα λογοκρατικά φιλοσοφικά συστήματα, καπιταλιστικά καί μαρξιστικά, βλέπει, οτι παρά τις φαινομενικές διαφορές τους, όλα Ανεξαιρέτως παρουσιάζουν ένα κοινό παρονομαστή, κορυφαίο καί καθοριστικό: όδηγοϋν κατευθείαν στήν ύποβάθμιση του Ανθρώπου από τό έπίπεδο του homo sapiens στό έπίπεδο του homo oeconomicus, Από τό έπίπεδο τής πνευματικά αυτοτελούς καί ελευθερωμένης προσωπικότητας στό έπίπεδο του υλικά Εξαρτημένου δούλου, του πλάσματος δηλαδή Εκείνου πού έξαλλοτριώνει ο,τι Ανώτερο καί ίδεαλιστικό του χάρισε ή Φύση, προκειμένου νά «ώφεληθή», μέ τήν στενή έννοια τής λέξεως. Τά άτομα καί τά Έθνη πού ξεκινούν άπό τήν υλιστική άφετηρία του ωφελιμιστικού οίκοναμισμου, άδιαφορώντας γιά τΙς ύπερυλικές άλήθειες καί άξίες τής ζωής καί τής ίοτορίας, όχι μόνον εκπορνεύονται πολιτικά, άλλά καί μεταβάλλονται οέ Ιδεώδη «πρώτη υλη» γιά τούς έξουσιαστές του Κόσμου, μέ τήν όποία οί τελευταίοι χτίζουν τό διεθνές καταπιεστικό τους οικοδόμημα, άντλώντας τις στρατιές των «οικονομικών Ανδραπόδων» καί των ήθικά έξουδετερωμένων άτόμων και ΈΘνών πού τούς χρειάζονται γιά τή στήριξη καί διατήρηση τής κυριαρχίας τους.

Βασικός κοινός στόχος του ’Αστισμού, του Καπιταλισμού καί του Μαρξισμού είναι ό ήρωϊσμός, τό Ιδανικό αυτό καί ό τρόπος ζωής πού άπορρέει άπό τον Λόγο, αυτή ή έλευθερωμένη άντίληψη πού ώθεί τον άνθρωπο στον Ιδεαλιστικό άγώνα (πολιτικό, Επιστημονικό, πρακτικό, καλλιτεχνικό) πού βρίσκεται πέρα άπό κάθε άτομικισμό, οΐκονομίσμό και έξουοσιαστικότητα. Ό ’Αστοκαπιταλισμός και ό Μαρξισμός είδαν τον ήρωϊσμό σάν προϋπόθεση έλευθερώσεως, καί γι' αυτό τον θεώρησαν σάν τον πιο έπικίνδυνο άντίπαλο του άνομολόγητου σκοπού τους, δηλαδή του σκοπου τής Παγκόσμιας Εξουσίας και άγωνίστηκαν γιά νά τον Εξαλείψουν άπό τή ζωή καί τήν Ιστορία, έπΐβάλλοντας άντ’ αύτου σάν άντίληψη καί πρακτική τήν λογοκρατική άνανδρία:

«Άμφότεροι είναι εξ ΐσου έχθρικώς διακειμενοι πρός τό μεγάλο άτομον, τόν πολιτικόν ή καλλιτεχνικόν ήρωα, οστις δαμάζων τάς ψυχάς παρασύρει εις κοινήν συγκίνησιν και κοινόν Ενθουσιασμόν. Αμφότεροι μισούν εξ ’ίσου τό αληθώς ελεύθερον άτομον, εκείνο οπερ νικά τήν χρονικότητα καί όμιλει μέ τό αιώνιον. Έχω ονομάσει όρθαλογιστήν τον άστόν και άντι-ηρωϊκόν. Είναι είς θέσιν νά χρήσιμοποιη μόνον όρθολογιστικά καί άντι-ηρωικά μέσα, διά νά υποστήριξή τήν θέσιν του ή διά νά ευθυγράμμιση ενα ’Έθνος συμφώνως πρός τήν θέλησίν του« Ό πλούτος ένώ δύναται νά εξαγοράση ολας τάς μορφάς του σεβασμού δεν μπορεΐ δωρεάν νά εξασφαλίση καμμίαν.

»’Αστικός και κομουνιστικός ατομικισμός, άφ’ ής έμεγέθυναν τήν σημασίαν του μικρού ατόμου, κατ' άνάγκην ύψωσαν τήν νομοτέλειαν (εν λογοκρατικόν ιδανικόν διαθέτον δύναμιν άντίστοίχον των φυσικών νόμων) . Ή νομοτέλεια διέπεται υπό τής Ιδέας καθ' ήν ή ίστορία διαμορφώνεται όχι άπό τήν χαρισματικής προσωπικότητα του ένός, δήλαδή τού μεγάλου ατόμου, άλλα, από οικονομικούς μηχανισμούς, ενεργούντας δίκην φυσικών νόμων, τ.ε. από τήν αναγκαιότητα ·είς τήν Ιστορίαν. Ούτω πως ό ατομικισμός ο τρεφόμενος κατά του μεγάλου άτόμου προστάτευσε τα μικρά άτομα. Διό ορθώς άναφέρεται εις τήν ιστορίαν τού πνεύματος, οτι ό ατομικισμός συνδυάζεται πρός τήν γένεσιν μιας κοινωνίας ήτις υποθάλπει τήν αυθαιρεσίαν των μικρών άτόμων, άτινα τυγχάνουν μόνιμοι παράγοντες ασυμφωνίας καί διασπάσεως, άτόμων δυναμένων νά νοηθούν μόνον ως έμπορων, και οταν άκόμ,η δέν «έμπορεύωνται, εν τή επαγγελματική τής λέξεως εννοία (...).

»Τεχνητόν, μέτριον καί ξηρόν είναι τό υπό τό πρόσχημα τής ατομικότητας κατασκευαζόμενον μικρόν άτομον τής Λογοκρατίας έκ τής όποίας άρδεύουν τήν περί ιστορίας άντίληψίν των τόσον ή αστική οσον καί ή μαρξική κοινωνική θεωρία. Ό φιλελευθερισμός «έβιομηχανοποίησε τήν ελευθερίαν των μικροαστικως σκεπτομένον άτόμων, άπολυτρώσας δε κατ' επίφασιν τό ατομον ύποδούλωσε τάς χειρας του εις τάς μηχανάς, αί οποΐαι όλοέν περισσότερον άποκλείουν τήν 'άτομικήν σχέσιν τού εργαζομένου πρός το προϊόν τής εργασίας του, αποκλείουν τούτέστι τήν μετάβασιν άπολύτως άτομικών στοιχείων εις εκεΐνο, τό όποιον άλλοτε ήτο δημιούργημα όχι μόνον των χειρών, άλλα καί δημιούργημα τής ψυχής μας. Λογοκρατία, μηχανοποίησις, Ισότης ένωπιον του νόμου, πολιτική ελευθερία καί κατανάλωσίς συνιστούν τά βασικά χαρακτηριστικά τής «ανοικτής χοινωνίας» είς τήν 3ποχήν μας».

Ή Λογοκρατΐα έχει ήδη πετύχει τόν εξουσιαστικό σκοπό γιά τον όποίο θεμελιώθηκα θεωρητικά και έφαρμόσθηκε πρακτικά. Όδήγησε τόν πνευματικό πολιτισμό στην παρακμή, Ισοπέδωσε καί υπέταξε τούς ανθρώπους μεταβάλλοντάς τους σέ μαζανθρώπους καί «καταναλωτικούς άνθρώπους», καί υποδούλωσε τά Εθνη στον μονοδιάστατο «τεχνολογικό πολιτισμό» και κατ’ έπέκταση στην Διεθνή Εξουσία πού τόν έλέγχει. Εξουδετέρωσε τις έλευθερωμένες ήρωϊκές προσωπικότητες, αντιτάσσοντας σ’ αυτές τΙς μάζες των άνικάνων καί των «τεχνοκρατών», και άντικατέστησε τήν Ιδέα τής δικαιοσύνης μέ τήν άφύσικη έξουσιαστική άρχή τής ισότητας. Αυτό πού παρατήρησε πριν άπό ενα σχεδόν αιώνα ό Φρειδερίκος Νίτσε για τό ιουδαϊκό πνεύμα —άλλο άν ό ίδιος αίχμαλωτίσθηκε άπό τή Λογοκρατία θεοποιώντας έξουσιαστικές, έπισης, «άξίες», δπως τήν θέληση, και ύποβιβάζοντας τήν άλήθεια άπό τό άπόλυτο έπίπεδό της —ότι δηλαδή «για τήν κατηγορία των άνθρώπων που ποθούν τή δύναμη ή παρακμή είναι μέσον, καί τούτοι οί άνθρωποι ένιδιαφέρονται ζωτικά νά άρρωστήσουν την άνθρωπότητα και νά άνατρέψουν μέ επικίνδυνη καί συκοφαντική σημασία τήν έννοια του καλού καί του κακοϋ, του άληθινού καί τού ψεύτικου», (α) έπαληθεύεται άπόλυτα στον σύγχρονο παρακμιακό λογοκρατούμενο Κόσμο του Άστοκαπιταλομαρξισμού. Ή άνθρωπότητα έχασε τήν έπικοινωνία μέ τήν άλήθεια καί τήν ήρεμη αύτάρκεια του μέτρου πού τής χάρισε ό όδηγός της, τό φωτεινό μετέωρο του Λόγου, στερήθηκε τον οίστρο του ιδεαλισμού και ήρωϊσμοΰ και ήδη διαλέγεται μέ τό Χάος, διαγράφοντας μιά πορεία πού δέν εχει άφετηρία, δεν εχει κατεύθυνση και δέν έχει φως.

Ή έπιβολή τής Λογοκρατίας, μέ τή μορφή άρχικά του θρησκευτικού δογματισμού, καί άργότερα μέ τή μορφή του οίκονομισμού (Αστικού, μαρξιστικού, καπιταλιστικού καί καταναλωτικού) καί των ύλιστικών λογοκρατικών ιδεολογιών, υπήρξε πραγματική συμφορά, θανάσιμο πλήγμα για τον όρθό τρόπο σκέψεως καί ζωής. Ό πολιτισμός κατεστράφη καί εκβαρβαρώθηκε, οί ϊδεαλιστικές άρετές εγιναν στόχος των δογμάτων του λογοκρατούμενου Κατεστημένου καί ύπέστησαν άνεπανόρθωτη φθοιρά άπό τό χυδαίο καί άδυσώπητο έξουσιαστικό καί οίκοναμιστικό του πνεύμα. Ή νεώτερη κοινωνία παρουσιάζει εικόνα πλήρους ιδιασπάσεως καί μεταμορφώνεται σ’ έναν άξιοθρήνητο και ευνουχισμένο συρφετό καρριεριστών, άπατεώνων, σαλταδόρων καί δούλων, πρόθυμων νά θυσιάσουν κάθε άξία καί τιμή στο βωμό τής λογοκρατικής σκοπιμότητας. Ό Διεθνισμός καί ό κοσμοπολιτισμός, σάν γνήσια τέκνα τής Λογοκρατίας, συμπληρώνουν τό εργο τής έξαρτήσεως καί τής ύποδουλώσεως όλόκληρης τής άνθρωπότητας στή Διεθνή Έξοοσία, ενώ ό Καταναλωτισμός, τό τελευταίο στάδιο τής Λογοκρατίας, κάλυψε μέ τό άγχος του καί τον σκοταδισμό του τήν αιώνια χάρη και τό αιώνιο φως τής άλήθειας.

Γιά νά θυμηθούμε καί πάλι τον Ευκλείδη, τόν άνυπέρβλητον αύτόν γίγαντα τής Επιστήμης, άς δούμε τί γράφει ό Γάλλος μαθηματικός καί φιλόσοφος, διευθυντής τής Ecole Normale Superieure του Παρισιού, Jules Tannery, εϊρωνευόμενος τις μάταιες παραχαρακτικές προσπάθειες των νεωτέρων μαθηματικών νά αναθεωρήσουν τήν Εύκλείδειο Γεωμετρία καί έλεεινολογώντας ταυτόχρονα τήν χαμερπή ωφελιμιστική Λογοκρατία πού εισέβαλε στό χώρο τής σύγχρονης Επιστήμης καί τήν κατάντησε υπηρέτρια τής έξουσίας καί τής οικονομίας:

«Πόσον θά είχομεν νά ώφεληθαμεν, εάν ήτο δυνατόν να έπαναφέρωμεν ·έκ τοΰ Υπερπέραν τόν Εύκλείδην μεταξύ· μας! Ό Ζευς, πατήρ άντρων τε θεών τε, είσήκουσε τήν παράκλησήν αυτήν των Ανθρώπων καί εδω,κε τήν άδειαν είς τον Εύκλεδην νά Ιπανέλθη είς τήν γην. "Ωρισεν ώς συνοδόν του τον Ερρίκον Πουανκαρέ. Ό Ευκλείδης ακολουθών τήν γεωμετρίαν του καί τρέχων διά, του κενού ΙφΘασεν έκ του ούρανοΰ είς τό Βερολΐνον άστραπιαίως, οπου τον ύπεδέχθησαν μέ μεγάλον ενΘουσιασμόν. Έκεΐ του ένεχείρισαν τηλεγράφημα έκ Παλαιστίνης, διά του οποίου παρεκαλείτο νά μή ανακοίνωση δτι εφθασεν έξ ούρανοΰ άστραπιαίως, διότι τούτο άπαγορεύεται υπό· της ενικής θεωρίας τής σχετικότητος ίσχυριζομενης ότι δέν ύπάρχει ταχύτης μεγαλύτερα τής ταχύτητος του· φωτός.

»Έν τω μεταξύ ο Πουανκαρέ, όστις άπεφάσισε νά ταξιδεύση πρός τήν γην μή εύκλειδείως, επειδή επίατευσεν ότι αι μή ευκλείδειοι γεωμετρίαν είναι ισότιμοι πρός τήν εύκλείδειον, είχε φθάσει ε!ς τό νεφέλωμα της Ανδρομέδας καΐ ήθελεν ακόμη μερικά έοοατοιμμύρια ετη διά νά φθάση είς τήν γην μή ευκλειδείως. Ό Εύκλειδης άνεκηρύχθη είς τό Βερολίνον Γενικός Επιθεωρητής τών Μαθηματικών ολου τοΰ κόσμου καί άκολούβως μετέβη είς τήν Λειψίαν οπου έπρομηθεύθη παρά τοΰ έκδοτικοΰ οικου Β. G. Teubner τό περίφημον 6ι6λίον τοΰ Δανοΰ I. L. Heiberg «Τά στοιχεία τοΰ Εύκιλείδου».

»Μέ Ίφόδιον τό βιβλίον αυτό έπεσκέφθη τήν πόλιν Γκαίτιγκεν τής Γερμανίας καί ήρχισε τήν έπιθεώρησιν τών Πανεπιστημίων, οπότε έπληροφορήθη έκπληκτος τήν ΰπαρξιν μή εύκλειβείων γεωμετριών. Έκεί ελαβε γνώσιν δτι δ Γκάους δέν δημοσίευσε τίποτε τό σχετικόν μέ τάς γεωμετρίας αύτάς διά τόν φόβον τών κραυγών τών Βοιωτών καί εμεινε πολύ ευχαριστημένος οταν επληροφορήθη οτι είς τό 5ον αίτημά του περί παραλλήλων ευθειών είχε δοθή τιμητική θεσις είς τό σύστημα αξιωμάτων του Χίλμπερτ καί είπε: «Τι θά συνέβαινεν είς τόν κόσμον, άν δέν ειχε δοθή ή τιμητική αύτή θέσις!»

»Κατόπιν ερωτώ μένος κατά τήν διάρκειαν μιας έπιστημονΐκής δεξιώσεως άπήντησεν ως έξης: «θαυμάζω τό αξίωμα της συνεχείας των Dedekind - Cantor, τήν μέθοδον της τελείας επαγωγής των Μαυρολύκου — Pascal —- Bernoulli καί τήν τομήν του Dedekind περί άσυμμέτρων, τά όποΐα περιέχονται καί είς τά Στοιχεία μου!». Έν τω μεταξύ τό Σύμπαν διεστέλλετο διαρκώς καί ό Ευκλείδης ευρέθη είς τήν ανάγκην νά ερωτήση, που τέλος πάντων κειται τό κέντρον τοϋ αενάως διαστελλομενου σφαιρικού Σύμπαντος.

» Ακολούθως εξέφρασε τήν ανησυχίαν του, διότι ό Πουανκαρέ τρέχων μή εύκλεηδείως δεν είχεν άκόμη φθάσει εκ του Υπερπέραν. «Πώς είναι δυνατον νά συμβαίνη αυτό;» ερώτησε. «Εχω άκούσει οτι αί μή εύκλείδειοι γεωμετρίαι ισχύουν ιδιαιτέρως διά τάς μεγάλας άποστάσεις καί τά μεγάλα τρίγωνα!»

»"Όταν εδήλοσαν είς τόν Γενικών Επιθεωρητήν των Μαθηματικών ολου του κόσμου, δτι οί σημερινοί άνθρωποι μανθάνουν τήν γεωμετρίαν γιά να κερδίζουν τό ψωμί των καί όχι διά τήν διάπλασιν τής Ψυχή* των άνεπήδησεν ·από τό κάθισμά του, ανοιξε τούς μεγάλους οφθαλμούς του, τούς εκλεισε πάλιν καί είπε μονολογών: «Τί μεγάλαι μεταβολαί επήλθαν τώρα είς τήν ζωήν των ανθρώπων, ενώ προηγουμένως ό λαμπρός ήλιος τής Ελλάδος, αί διαυγείς γραμμαί των βουνών της, τό διαρκές γέλιο των θαλασσών της, οί περίλαμπροι ναοί, τά μεγαλοπρεπή αγάλματα, οί ποιηταί καί αί φιλοσοφικαί συζητήσεις, τά πάντα, τέλος, προσεφέροντο διά τήν αγωγήν των ανθρώπων».

Εδώ βρίσκεται το πρώτο μέρος: Λόγος καί Λογοκρατία (Μέρος 1/2)

Λόγος καί Λογοκρατία (Μέρος 1/2)

Γιά τον 'Έλληνα (μαθηματικό Ευκλείδη ύπάρχει ή έξης πληροφορία: «Όταν κάποιος, πού άρχισε νά διδάσκεται γεωμετρία άπό τον Ευκλείδη καί εμαθε το πρώτο θεώρημα, τον ρώτησε τί κέρδος Θά εχη τώρα πού τό εμαθε, ό Ευκλείδης κάλεσε τον δοϋλο του και του είπε: «δός του τρεις δεκάρες, έπειδή πρέπει νά κερδίζη άπ' αυτά πού μαθαίνει».

Το Ιστορικό αυτό άνέκδοτο άπεικονίζει καλύτερα άπό κάθε συστηματική άνάλυση τήν διαφορά μεταξύ του λειτουργού του Λόγου, τής ύπερχρονικής άρχής πού ένώνει και συντηρεί τόν Κόσμο, καί του όπαδου τής σύγχρονης καπιταλομαρξιστικής Λογοκρατίας. Ό πρώτος έξευτελίζει και γελοιοποιεί σάν άνθρωπο τής δεκάρας τόν δεύτερο, τόν άνθρωπο, δηλαδή, πού δεν τόν ένδιαφέρει ή άλήθεια, άλλά ή τυχόν ωφέλεια πού προκύπτει γι* αυτόν άπό τήν άλήθεια, παρουσιάζοντας μέ άριστουργηματικό τρόπο μιά σύλληψη του 'Ελληνικού Πνεύματος, πού άπέβαλε καί καταπολέμησε ό σημερινός λογοκρατούμενος Κόσμος. Τό βεβαιωμένο άποτέλεσμα του θριάμβου τής Λογοκρατίας είναι ή παρακμή του πνευματικοϋ πολιτισμού, τής επικοινωνίας, δηλαδή, του άνθρώπινου νου μέ τήν άλήθεια, ή μείωση του βαθμού έλευθερώσεως τής άνθρωπότητας, καί κατ’ έπέκταση τό άγχος, ή δυστυχία, ή έξαχρείωση, ή άποβλάκωση καί ή άποκτήνωσή της. Τό πιθανό μελλοντικό άποτέλεσμα τής Λογοκρατίας είναι ή καταστροφή καί ή έξαφάνιση τής άνθρωπότητας.

Ή διαφορά μεταξύ Λόγου καί Λογοκρατίας είναι διαφορά θεωρήσεως τής ζωής του Κόσμου. Ό λογικός θεωρεί τήν άλήθεία σαν στόχο τής σκέψεως καί τής δράσεώς του. Ό λογοκράτης, έκ διαμέτρου άντίθετος, θεωρεί τήν σκέψη του και την -δράση του σάν «δημιουργό» τής άλήθειας. Στην πρώτη περίπτωση το άτομο ευθυγραμμίζεται μέ την άλήθεια. Στη δεύτερη περίπτωση ή άλήθεια ευθυγραμμίζεται μέ το άτομο, χάνοντας την έλεύθερη, απόλυτη υπόστασή της (και κατά λογικήν αναγκαιότητα παύει νά είναι άλήθεια). Τό πρώτο, λοιπόν, πρακτικό άποτέλεσμα της Λογοκρατίας ειναι ή άπομάκρυνση άπό τήν άλήθεια. Ή έξέλιξη αυτή, Ιστορικά, μεταφράζεται σέ σκοταδισμό.

Ό λογοκράτης του προαναφερθέντος ιστορικού άνέκδοτου μετατοπίζοντας τήν άξία τής άλήθειας (του εύκλείδειου θεωρήματος.) άπό τον άπρόσωπο χώρο της σέ άτομικό Επίπεδο, προσπαθεί νά τήν έκμεταλλευθή γιά λογαριασμό του άτόμου του. Δέν τόν ένδιαφέρει —σέ άντίθεση πρός τόν λογικό— αν ή ισχύς της άφορα σ’ ολα τά πράγματα τού Κόσμου (έπΐ του προκειμένου, σ’ ολα τά έπίπεδα καί σ’ ολα τά στερεά, δηλαδή σ' ολα τά σώματα τής Γής και του Σύμπαντος), άλλά νοιάζεται νά βρή αν άφορά στόν ίδιο. Ή άλήθεια σάν σκοπός, υποχωρεί μπροστά στο άτομο - σκοπό. Πρόκειται γιά άποκοπή του άτόμου άπό τόν Κόσμο. Τό δεύτερο, επομένως, κοινωνικό άποτέλεσμα τής λαοκρατικής θεωρήσεως τής ζωής και του Κόσμου είναι ό άτομικισμός.

Ό Λόγος άδιαφορεί γιά τό σκόπιμο, γιά τό άν π.χ. ή άτομική θεωρία —πού συνέλαβε καί διετύπωσε άριστουργηματικά ό Δημόκριτος — μπορεΐ νά χρησιμεύση γιά την υποταγή των άλλων στην τυραννία έκείνων που τήν γνωρίζουν. ’Αδιαφορεί άν οί νόμοι τής Μηχανικής πού άνακάλυψε μπορούν νά έφαρμοσθούν γιά τή συντριβή τού άλλου. Καί δέν καταδέχεται νά τούς έφαρμόση κατασκευάζοντας πολεμικό ύλικό γιά νά έξουσιάση, παρά μόνο γιά νά ύπερασπισθή τήν έλευθερία έναντι του έπιτιθέμενου έχθρού. Ό Άρχιμήδης άρνήθηκε νά κατασκευάση πολεμικές μηχανές, παρά τήν έπιμονή του συγγενούς του τυράννου τών Συρακουσών Ίέρωνος, «διότι δέν τις λογάριαζε γιά άξιες σπουδής», άλλά άποφάσισε νά τό πράξη, οταν οί Ρωμαίοι έπετέθησαν κατά τής πατρίδας του, και συνέτριψε στά χρόνια τής πολιορκίας τών Συρακουσών ολες τις ρωμαϊκές έφόδους μέ τις έφαρμογές τής Μηχανικής του, οπως κατέκαυσε και τόν ρωμαϊκό στόλο μέ τις έφαρμογές (κάτοπτρα) τής Όπτικής του. Ή άλήθεια, σύμφωνα μέ τόν Λόγο, συμβιβάζεται μέ τήν δικαιοσύνη και τήν Έλευθερία, άλλ’ ειναι άπολύτως Ασυμβίβαστη μέ την έξουσία καί την τυραννία (του Ίέρωνος ή των Ρωμαίων, Αδιάφορο). Άπό άποψη Ελευθερίας δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ έξουσιαστή και δούλου.

Αντίθετα ή Λογοκρατία βλέποντας την Αλήθεια από τή σκοπιά τής σκοπιμότητας, την καταντά όργανο έξουσίας. Ή Ατομική Θεωρία ξανάρχεται στην έπικαιρότητα, μόνον οταν διαπιστώνεται οτι μπορεΐ νά δώση έξουσιαστικές εφαρμογές —-άτομική βόμβα— δπως καί γενικά κάθε έπιστημονική άλήθεια άποκτά Αξία, μόνον έφ' οσον υπηρετεί τεχνοκρατικά την έξουσία καί τήν υλική ίσχύ. Τό τρίτο, επομένως, άποτέλεσμα τής Λογοκρατίας είναι ό έξανδραποδισμός τής Ανθρωπότητας μέσω τής τεχνοκρατίας γιά λογαριασμό εκείνων πού έλέγχουν τον «τεχνολογικό πολιτισμό», δηλαδή των έξουσιαστών του Κόσμου.

Ό Λόγος, αδιαφορώντας γιά τό ύλικό συμφέρον τό όποιο μπορεί νά ύπηρετήση ή άλήθεια, βλέποντας, δηλαδή, τή ζωή καί τόν Κόσμο έπέκεινα τής ώφελιμότητας καί ιδεαλιστικά, συλλαμβάνει τήν πραγματικότητα καθολικά, και δεν στενεύει τό «πεδίον όράσεως» σ’ ενα μόνο τομέα, τήν οικονομία. ’Αντίθετα, ή Λογοκρατία κατευθύνει τή δράση και τή σκέψη πρός τό μονόδρομο τής οικονομίας καί στενεύει τήν Αντίληψη τής Ανθρωπότητας γιά τή ζωή καί τόν Κόσμο, μεταβάλλοντας τελικά τόν άνθρωπο σέ μέσο τής οικονομίας και έγκλείοντας τήν Ιστορία μέσα» στο αυστηρό πλαίσιο του ύλισμσυ. Τό τέταρτο, επομένως, Ιστορικό άποτέλεσμα τής Λογοκρατίας είναι τά μονοδιάστατα υλιστικά - οίκονομιστικά πολιτικοΐδεολογικά συστήματα —καί, γιά νά μιλήσουμε μέ βάση τή σύγχρονη παγκόσμια «πραγματικότητα», ό Αστισμός, ό Καπιταλομαρξισμός και ό Καταναλωτισμός.

Τέλος, ή Λογοκρατία έπιβαλλοντας μοναμερώς τήν κυριαρχία μιάς στενοκέφαλης ωφελιμιστικής «λογικής» στον τρόπο ζωής καί στή διαμόρφωση τής Ιστορίας, Απορρίπτει δ,τι δέν εχει σχέση πρός τή «λογική» αυτή. Ή Ιδεολογική αυτή Αφετηρία τήν όδηγεί ύποχρεωτικά στην άρνηση τής ’Ελευθερίας, του πνευματικού πολιτισμού καί του φορέως πού τόν δημιουργεί, τής Ιστορικής - πολιτιστικής κοινότητας Εθνος. Κατά βάθος ή Λογοκρατία απορρίπτει καί τήν ϊδια τήν Τέχνη, έπειδή δέν είναι προϊόν τής «λογικής» της, άλλά του συναισθήματος, τήν Ανέχεται δέ άπλώς μέ τήν προϋπόθεση δτι ή Τέχνη ύπηρετεί «λογικούς» σκοπούς, π.χ. τό κέρδος ή τήν έξουσία («έμπορική Τέχνη», «στρατευμένη Τέχνη»). Άπορρίπτοντας τήν ’Ελευθερία, τόν πνευματικό πολιτισμό καί τό Έθνος, ή Λογοκρατία περιορίζει τήν Ανθρώπινη πρόοδο μόνο στόν τεχνολογικό πολιτισμό και δεν προχωρεί πιο πέρα άπό την ιδέα τοΰ σχήματος εκείνου, του όποιου τά μέλη συνυπάρχουν μόνο για τήν Εξυπηρέτηση των στενών υλικών συμφερόντων τους, δηλαδή του σχήματος κοινωνία. Επομένως, τό πέμπτο ιστορικό άποτέλεσμα τής λογοκρατικής θεωρήσεως τής ζωής καί του Κόσμου είναι ό Διεθνισμός (Αστικός, μαρξιστικός καί καπιταλιστικός - καταναλωτικός) καί ό κοσμοπολιτισμός σαν αυθαίρετο και δογματικό δημιούργημα τής έξουσίας, σαν κατασκεύασμα - ύποκατάστατο, πού παίρνει τή θέση τών γνήσιων πνευματικών πολιτισμών, οί όποιοι μόνο μέσα στά πλαίσια τής Ιστορικής - ίδεαλιστικής κοινότητας Εθνος μπορούν νά Αναπτυχθούν καί ποτέ δέν προάγονται μέσα σέ άνεθνικό χώρο.

Σκοταδισμός, Ατομικισμός, έξανδραποδισμός, Αστισμός, καπιταλομαρξισμός, Ανελευθερία, καταναλωτισμός, Διεθνισμός και Διεθνής Εξουσία, τεχνοκρατία και κοσμοπολιτισμός είναι, λοιπόν, τά θλιβερά κοινωνικά προϊόντα τής Λογοκρατίας, τής «βαρείας αυτής Αρρώστιας», οπως χαρακτηρίζεται, τής σημερινής Ανθρωπότητας. Θεμελιωμένη φιλοσοφικά πάνω σέ πολλές παραλλαγές θεωριών, είτε σάν ώφελιμισμός (J. Bentham) είτε σάν διαλεκτικός καί ιστορικός ύλισμός (Κ. Marx και Fr. Engels) είτε σάν πραγματισμός (W. James, John Dewey, Ε. Mach) εϊτε σάν βουλησιοκρατία (Fr. Nietzshe), είτε σάν θετικισμός (Auguste Comte. Β. Russel) κλπ., ή Λογοκρατία σφράγισε μέ τή σφραγίδα του ψεύδους, τοΰ δόγματος, τής καταπιέσεως, τής χαμέρπειας καί τής Ιστορικής παρακμής τόν πολιτισμό τής Ανθρωπότητας καί βασιλεύει στόν σύγχρονο Κόσμο μόνο —καί— μόνο έπειδή εξυπηρετεί τόν σκοπό τής Παγκόσμιας Έξουσίας.

Νίκος Λυγερός: Τα φαινόμενα δεν απατούν

«Πιστεύουμε ότι ακολουθούμε ασταμάτητα τη ροή της φύσης, ενώ δεν κάνουμε τίποτε παραπάνω από το να στεκόμαστε και να μελετάμε τις μορφές μέσα από τις οποίες τη θαυμάζουμε.» Ludwig Wittgenstein.

Έχουμε την τάση να θεωρούμε ότι τα φαινόμενα απατούν. Λες και ισχύει η προϋπόθεση ότι η κοινωνία είναι αληθινή και γνήσια. Πολλές φορές, η ίδια η επιστήμη δεν είναι παρά μία τοπική παραπλάνηση που διαρκεί. Επιπλέον ξεχνάμε ότι όλα ερμηνεύονται από τον εγκέφαλό μας που αποτελεί, στην ουσία, το πιο κρίσιμο στοιχείο της μετάδοσης της πληροφορίας στη γνώση. Ζούμε σε μία κοινωνία όπου η απόκρυψη, η μεταμφίεση, η παραπλάνηση, η προσποίηση και το ψέμα είναι συνήθη, που δεν έχει καν νόημα να τα εντοπίζουμε. Και γι’ αυτόν το λόγο, εκ των πραγμάτων θεωρούμε ότι η αλήθεια είναι τόσο σπάνια. Σιγά-σιγά η εικονική πραγματικότητα τρώει μερίδια της πραγματικότητας και αυτό μας κάνει να αναρωτηθούμε κατά πόσο η πραγματικότητα δεν είναι παρά μία ψευδαίσθηση εφόσον το φαίνομαι είναι τόσο ανατρεπτικό μέσα στο είναι. Όπως δεν έχουμε όλοι πρόσβαση στη μεταμόρφωση, προσπαθούμε μέσω της μεταμφίεσης να επιδείξουμε τον εαυτό μας. Το πρόβλημα είναι αν το κάνουμε πραγματικά για τους άλλους, ή αν και πάλι ο σκοπός μας είναι στην τελική ανάλυση να πείσουμε τον ίδιο τον εαυτό μας. Μέσω της ηθικολογίας, μαθαίνουμε πόσο τα φύλα, και ειδικά τα θηλυκά, επηρεάζονται από την εμφάνιση. Με άλλα λόγια, η επίδειξη αποτελεί και μία μορφή απόδειξης. Δεν προσπαθώ να πείσω, απλώς δείχνω για να μην υποστώ το πρόβλημα της ερμηνείας. Κατά συνέπεια, είναι πιο εύκολο να είσαι ψεύτης παρά αληθινός. Μάλιστα η αλήθεια μέσα σε αυτόν τον κόσμο έχει την τάση να είναι ισόμορφη με το παράλογο. Διότι αν όλοι οι κοινωνικοί φορείς επιδιώκουν την επίτευξη μίας ισορροπίας μέσω της αλληλοδεχούμενης πλάνης, αυτός που προωθεί την αλήθεια παρουσιάζεται ως παράλογος. Θα ήταν μάλλον απλοϊκό να θεωρήσουμε ότι αυτό το νοητικό σχήμα εξηγεί την καταδίκη του Σωκράτη, αλλά σίγουρα είναι ένα από τα στοιχεία της εξήγησης. Από την άλλη πλευρά, αυτή η προσέγγιση δίνει άλλες δυνατότητες ερμηνείας του έργου του Albert Camus. Η επίγνωση του παραλόγου είναι ένα μέσον για την απελευθέρωση του ανθρώπου κατά τον Camus. Μήπως αυτή η απελευθέρωση αφορά το κοινωνικό και μόνο πλαίσιο και όχι απαραίτητα και το μεταφυσικό; Όποιος εκδηλώνεται ως αληθινός δεν είναι καταδικασμένος από το κατεστημένο; Δεν θα αποτελεί ανθρώπινη εξαίρεση της κοινωνικής μίμησης; Γιατί ο Достоевский έπρεπε να περάσει από τόσα δεινά για ν’ αγγίξει την ανθρωπιά της ανθρωπότητας; Διότι τα φαινόμενα απατούν; Όχι! Απλώς η κοινωνία δεν θέλει φαινόμενα, αλλά μόνο πραγματικότητες. Τα φαινόμενα τη φοβίζουν, διότι έχουν την ικανότητα ν’ αλλάξουν δραματικά και κάποτε οριστικά την πραγματικότητα. Τα φαινόμενα είναι πραγματικά, μόνο που δεν ανήκουν στην κοινωνική πραγματικότητα. Η δομή τους είναι η αλήθεια, διότι δεν μπορούν να ξεχάσουν την ανθρωπότητα. Φαίνονται παράλογα μόνο και μόνο στο βλέμμα του παρατηρητή που δεν είναι παρά η πλαστή μεταμφίεση της κοινωνίας που δεν έχει τη δυνατότητα να ξεπεράσει τον εαυτό της μέσω της μεταμόρφωσης.

Πηγή -- Νίκος Λυγερός