Καζαντζάκης: Ασκητική

Δε ζυγιάζω, δε μετρώ, δε βολεύομαι! Ακολουθώ το βαθύ μου χτυποκάρδι.

Δεν πολεμούμε τα σκοτεινά μας πάθη με νηφάλια, αναιμικιά, ουδέτερη, πάνω από τα πάθη αρετή. Παρά με άλλα σφοδρότερα πάθη.

Ένα καράβι είναι το σώμα μας και πλέει απάνω σε βαθιογάλαζα νερά. Ποιος είναι ο σκοπός μας; Να ναυαγήσουμε!

Έχεις ευθύνη. Δεν κυβερνάς πια μονάχα τη μικρή ασήμαντη ύπαρξή σου. Είσαι μια ζαριά όπου για μια στιγμή παίζεται η μοίρα του σογιού σου.

Ζούμε μόνοι, πεθαίνουμε μόνοι, το ενδιάμεσο φωτεινό σημείο το λέμε ζωή.

Η ανώτατη αρετή δεν είναι νά' σαι ελεύτερος, παρά να μάχεσαι για ελευτερία.

Η καρδιά σμίγει ό,τι ο νους χωρίζει, ξεπερνάει την παλαίστρα της ανάγκης και μετουσιώνει το πάλεμα σε αγάπη.

Μην καταδέχεσαι να ρωτάς: "Θα νικήσουμε; Θα νικηθούμε;" Πολέμα!

Ν' αγαπάς την ευθύνη. Να λες: Εγώ, εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γης. Αν δε σωθεί, εγώ φταίω.

Να πεθαίνεις κάθε μέρα. Να γεννιέσαι κάθε μέρα. Ν' αρνιέσαι ό,τι έχεις κάθε μέρα.

Να 'σαι ανήσυχος, αφχαρίστητος, απροσάρμοστος πάντα. Όταν μια συνήθεια καταντήσει βολική, να τη συντρίβεις. Η μεγαλύτερη αμαρτία είναι η ευχαρίστηση.

Νίκησε το στερνό, τον πιο μεγάλο πειρασμό, την ελπίδα. Τούτο είναι το τρίτο χρέος.

Πειθαρχία, να η ανώτατη αρετή.

Ποτέ μην αναγνωρίσεις τα σύνορα του ανθρώπου! Να σπας τα σύνορα! Ν'αρνιέσαι ό,τι θωρούν τα μάτια σου. Να πεθαίνεις και να λες: Θάνατος δεν υπάρχει!

Σα να 'ναι όλη η ζωή ετούτη τ' ορατό αιώνιο κυνήγι ενός αόρατου Γαμπρού, που κυνηγάει από κορμί σε κορμί την αιωνιότητα, την αδάμαστη Νύφη.

Τι θα πει ευτυχία; Να ζεις όλες τις δυστυχίες.

Τι θα πει φως; Να κοιτάς με αθόλωτο μάτι όλα τα σκοτάδια.


Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβούμαι τίποτα, λυτρώθηκα από το νου κι από την καρδιά, ανέβηκα πιο πάνω, είμαι λεύτερος.

*     *     *     *     *     *     *     *

Ερχόμαστε από μια σκοτεινή άβυσσο· καταλήγουμε σε μια σκοτεινή άβυσσο· το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε Ζωή.

Ευτύς ως γεννηθούμε, αρχίζει κι η επιστροφή· ταυτόχρονα το ξεκίνημα κι ο γυρισμός· κάθε στιγμή πεθαίνουμε. Γι αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της ζωής είναι ο θάνατος.

Μα κι ευτύς ως γεννηθούμε, αρχίζει κι η προσπάθεια να δημιουργήσουμε, να συνθέσουμε, να κάμουμε την ύλη ζωή· κάθε στιγμή γεννιούμαστε. Γι' αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της εφήμερης ζωής είναι η αθανασία.

Στα πρόσκαιρα ζωντανά σώματα τα δυο τούτα ρέματα παλεύουν:

α) ο ανήφορος, προς τη σύνθεση, προς τη ζωή, προς την αθανασία·

β) ο κατήφορος, προς την αποσύνθεση, προς την ύλη, προς το θάνατο.

Και τα δυο ρέματα πηγάζουν από τα έγκατα της αρχέγονης ουσίας. Στην αρχή η ζωή ξαφνιάζει· σαν παράνομη φαίνεται, σαν παρά φύση, σαν εφήμερη αντίδραση στις σκοτεινές αιώνιες πηγές· μα βαθύτερα νιώθουμε: η Ζωή είναι κι αυτή άναρχη, ακατάλυτη φόρα του Σύμπαντου.

Αλλιώς, πούθε η περανθρώπινη δύναμη που μας σφεντονίζει από το αγέννητο στο γεννητό και μας γκαρδιώνει· φυτά, ζώα, ανθρώπους· στον αγώνα; Και τα δυο αντίδρομα ρέματα είναι άγια.

Χρέος μας λοιπόν να συλλάβουμε τ' όραμα που χωράει κι εναρμονίζει τις δυο τεράστιες τούτες άναρχες, ακατάλυτες Ορμές· και με τ' όραμα τούτο να ρυθμίσουμε το στοχασμό μας και την πράξη.

Η ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ

ΠΡΩΤΟ ΧΡΕΟΣ

Ήσυχα, καθαρά, κοιτάζω τον κόσμο και λέω: Όλα τούτα που θωρώ, γρικώ, γεύουμαι, οσφραίνουμαι κι αγγίζω είναι πλάσματα του νου μου.

Ο ήλιος ανεβαίνει, κατεβαίνει μέσα στο κρανίο μου. Στο ένα μελίγγι μου ανατέλνει ο ήλιος, στο άλλο βασιλεύει ο ήλιος.

Τ' άστρα λάμπουν μέσα στο μυαλό μου, οι Ιδέες, οι άνθρωποι και τα ζώα βόσκουν μέσα στο λιγόχρονο κεφάλι μου, τραγούδια και κλάματα γιομώνουν τα στρουφιχτά κοχύλια των αυτιών μου και τρικυμίζουν μια στιγμή τον αγέρα·

σβήνει το μυαλό μου, κι όλα, ουρανός και γης, αφανίζουνται.

"Εγώ μονάχα υπάρχω!" φωνάζει ο νους.

"Μέσα στα κατώγια μου, οι πέντε μου ανυφάντρες δουλεύουν, υφαίνουν και ξυφαίνουν τον καιρό και τον τόπο, τη χαρά και τη θλίψη, την ύλη και το πνέμα.

"Όλα ρέουν τρογύρα μου σαν ποταμός, χορεύουν, στροβιλίζουνται, τα πρόσωπα κατρακυλούν σαν το νερό, το χάος μουγκρίζει.

"Μα εγώ, ο Νους, με υπομονή, με αντρεία, νηφάλιος μέσα στον ίλιγγο, ανηφορίζω. Για να μην τρεκλίσω να γκρεμιστώ, στερεώνω απάνω στον ίλιγγο σημάδια, ρίχνω γιοφύρια, ανοίγω δρόμους, οικοδομώ την άβυσσο.

"Αργά, με αγώνα, σαλεύω ανάμεσα στα φαινόμενα που γεννώ, τα ξεχωρίζω βολικά, τα σμίγω με νόμους και τα ζεύω στις βαριές πραχτικές μου ανάγκες.

"Βάνω τάξη στην αναρχία, δίνω πρόσωπο, το πρόσωπο μου, στο χάος.

"Δεν ξέρω αν πίσω από τα φαινόμενα ζει και σαλεύει μια μυστική, ανώτερη μου ουσία. Κι ούτε ρωτώ· δε με νοιάζει. Γεννοβολώ τα φαινόμενα, ζωγραφίζω με πλήθια χρώματα φανταχτερά, γιγάντιο ένα παραπέτασμα μπροστά από την άβυσσο. Μη λες: "Αναμέρισε το παραπέτασμα, να δω την εικόνα!" Το παραπέτασμα, αυτό είναι η εικόνα.

"Είναι ανθρώπινο έργο, πρόσκαιρο, παιδί δικό μου, το βασίλειο μου ετούτο. Μα είναι στέρεο, άλλο στέρεο δεν υπάρχει, και μέσα στην περιοχή του μονάχα μπορώ γόνιμα να σταθώ, να χαρώ και να δουλέψω. "Είμαι ο αργάτης της άβυσσος. Είμαι ο θεατής της άβυσσος. Είμαι η θεωρία κι η πράξη. Είμαι ο νόμος. Όξω από μένα τίποτα δεν υπάρχει."

Χωρίς μάταιες ανταρσίες να δεις και να δεχτείς τα σύνορα του ανθρώπινου νου, και μέσα στ' αυστηρά τούτα σύνορα αδιαμαρτύρητα, ακατάπαυτα να δουλεύεις· να ποιο είναι το πρώτο σου χρέος.

Με αντρεία, με σκληρότητα στερέωσε απάνω στο σαλευόμενο χάος το καταστρόγγυλο, το καταφώτιστο αλώνι του νου, ν' αλωνίσεις, να λιχνίσεις, σα νοικοκύρης, τα σύμπαντα.

Καθαρά να ξεχωρίσεις κι ηρωικά να δεχτείς τις πικρές γόνιμες τούτες, ανθρώπινες, σάρκα από τη σάρκα μας, αλήθειες:

α) Ο νους του ανθρώπου φαινόμενα μονάχα μπορεί να συλλάβει, ποτέ την ουσία·

β) κι όχι όλα τα φαινόμενα, παρά μονάχα τα φαινόμενα της ύλης·

γ) κι ακόμα στενώτερα: όχι καν τα φαινόμενα τούτα της ύλης, παρά μονάχα τους μεταξύ τους συνειρμούς·

δ) κι οι συνειρμοί τούτοι δεν είναι πραγματικοί, ανεξάρτητοι από τον άνθρωπο· είναι κι αυτοί γεννήματα του ανθρώπου·

ε) και δεν είναι οι μόνοι δυνατοί ανθρώπινοι· παρά μονάχα οι πιο βολικοί για τις πραχτικές και νοητικές του ανάγκες.

Μέσα στα σύνορα τούτα, ο νους είναι ο νόμιμος απόλυτος μονάρχης. Καμιά άλλη εξουσία στο βασίλειο του δεν υπάρχει.

Αναγνωρίζω τα σύνορα τούτα, τα δέχουμαι μ' εγκαρτέρηση, γενναιότητα κι αγάπη, κι αγωνίζουμαι μέσα στην περιοχή τους άνετα σα να 'μουν ελεύτερος.

Υποτάζω την ύλη, την αναγκάζω να γίνει καλός αγωγός του μυαλού μου. Χαίρουμαι τα φυτά, τα ζώα, τους ανθρώπους, τους θεούς σαν παιδιά μου. Όλο το Σύμπαντο το νιώθω να σοφιλιάζει απάνω μου και να με ακολουθάει σα σώμα.

Σε άξαφνες φοβερές στιγμές αστράφτει μέσα μου: "Όλα τούτα είναι παιχνίδι σκληρό και μάταιο, δίχως αρχή, δίχως τέλος, δίχως νόημα". Μα ξαναζεύουμαι, πάλι, γοργά στον τροχό της ανάγκης, κι όλο το Σύμπαντο ξαναρχινάει γύρα τρογύρα μου την περιστροφή του.

Πειθαρχία, να η ανώτατη αρετή. Έτσι μονάχα σοζυγιάζεται η δύναμη με την επιθυμία και καρπίζει η προσπάθεια του ανθρώπου.

Να πως με σαφήνεια και με σκληρότητα να καθορίζεις την παντοδυναμία του νου μέσα στα φαινόμενα και την ανικανότητα του νου πέρα από τα φαινόμενα· πρί να κινήσεις για τη λύτρωση. Αλλιώς δεν μπορείς να λυτρωθείς.

Ντοστογιεφσκι: Ονειροπόλα αγάπη

«Εγώ, έλεγε, αγαπάω την ανθρωπότητα μα απορώ κι ο ίδιος με τον εαυτό μου: Όσο περισσότερο αγαπώ την ανθρωπότητα γενικά, τόσο λιγότερο αγαπάω τον κάθε άνθρωπο χωριστά. Στις ονειροπολήσεις μου, έλεγε, φτάνω συχνά να λαχταράω μέχρι πάθος να εξυπηρετήσω την ανθρωπότητα και ίσως και στ' αλήθεια να δεχόμουνα να σταυρωθώ για τους ανθρώπους, αν παρουσιαζόταν ξαφνικά μια τέτοια ανάγκη. Κι όμως, παρ'όλα αυτά, δεν μπορώ ούτε δύο μέρες να ζήσω στο ίδιο δωμάτιο μ' άλλον άνθρωπο. Αυτό το ξέρω από πείρα. Μόλις βρεθεί κάποιος κοντά μου, νιώθω πως μου πληγώνει την ατομικότητα μου και μου περιορίζει την ελευθερία μου. Μπορώ μέσα σ' ένα εικοσιτετράωρο να μισήσω τον πιο καλό άνθρωπο. Άλλον γιατί τρώει αργά, άλλον γιατί έχει συνάχι και σκουπίζει συνεχώς τη μύτη του με το μαντήλι. Γίνομαι, έλεγε, εχθρός των ανθρώπων μόλις οι σχέσεις μας γίνουν κάπως στενότερες. Μα γι'αυτό, όσο περισσότερο μισούσα ορισμένους ανθρώπους προσωπικά, τόσο πιο φλογερά αγαπούσα την ανθρωπότητα στο σύνολο της. [...] Η ονειροπόλα αγάπη διψάει για σύντομα κατορθώματα, ζητάει μια γρήγορη ικανοποίηση και τον γενικό θαυμασμό. Στις τέτοιες περιπτώσεις μερικοί φτάνουν πραγματικά στο σημείο να θυσιάσουν και τη ζωή τους ακόμα, αρκεί να μην περιμένουν πολύ, μα να πραγματοποιηθεί γρήγορα τ'όνειρο τους. Και να'ναι σαν μια θεατρική παράσταση που να τη βλέπουν όλοι και να τη χειροκροτούν. Μα η ενεργός αγάπη χρειάζεται δουλειά κι επίμονη αυτοκυριαρχία και για μερικούς είναι ίσως-ίσως ολόκληρη επιστήμη».

Iq test - 40 δοκιμασίες ευφυίας

Το τεστ νοημοσύνης αποτελείται από 40 ερωτήματα. Το κάθε ερώτημα αποτελείται από μια ακολουθία 9 ρολογιών που φανερώνουν την αντίστοιχη ώρα. Υπάρχει πάντα μια λογική σχέση που διέπει τα 9 ρολόγια του κάθε ερωτήματος. Καλείστε να την εντοπίσετε ώστε να επιλέξετε ποιο σχήμα θα καλύψει την τελευταία θέση του ρολογιού που εμφανίζεται κενή.

Ο χρόνος ολοκλήρωσης του τεστ είναι 20 λεπτά, ενώ το μέγιστο σκορ που μπορεί να επιτευχθεί είναι 137 iq που αντιστοιχεί στο 1% του πληθυσμού.

Σημειώστε τις απαντήσεις σ'ένα χαρτί αφού ολοκληρώσετε την δοκιμασία ευφυίας, καταχωρήστε στο αντίστοιχο κουτάκι ερώτησης την κατάλληλη απάντηση.

Όποιος επιθυμεί να μετρήσει επακριβώς τον δείκτη νοημοσύνης του μπορεί να απευθυνθεί στην Ελληνική Μένσα ή σε κάποιον ειδικό ψυχολόγο. Το ακόλουθο τεστ δείτε το σαν εγκεφαλικό παιχνίδι.

Νίκος Λυγερός: Ανθρωπότητα και Χρόνος

Η εξέταση της έννοιας της ανθρωπότητας σ’ ένα αυστηρά οντολογικό πλαίσιο την υποβαθμίζει. Χωρίς τη διαχρονική της φύση και το χρονικό της προσδιορισμό, φαίνεται τοπικά ισόμορφη με την κοινωνία. Αλλά η κοινωνία δεν μπορεί παρά να αποτελεί μία εκφυλισμένη προβολή της αποτελεσματικής δομής της ανθρωπότητας. Χωρίς ολιστικό όραμα, η ανθρωπότητα μοιάζει ως μία τεχνητή αφηρημένη έννοια ή ακόμα ως ένα μοντέλο ad hoc. Και δεν τίθεται θέμα ανοικοδόμησής της αρχίζοντας με πολυτοπικές πληροφορίες που θα έδιναν μία έννοια ολική. Δεν είναι αυτός ο στόχος μας, διότι δεν είναι ούτε γνωστικά ανθεκτικός, ούτε μαθηματικά εφικτός. Το αφηρημένο μοντέλο της ανθρωπότητας είναι πιο πολύπλοκο και χρειάζεται την ενδογενή παρέμβαση του χρόνου. Κάθε προσέγγιση που δεν λαμβάνει υπόψη το χρονικό στοιχείο, δεν στερείται απλώς αποτελεσματικότητας ως προς την κατανόηση της έννοιας, αλλά επιπλέον αρνείται το βάθος της δομής της ανθρωπότητας. Διότι ο χρόνος λειτουργεί επίσης ως χώρος της μνήμης για την ανθρωπότητα. Ως εκ τούτου, δεν μπορούμε να αρκούμαστε μόνο στην οντολογία της ανθρωπότητας και του χρόνου, οφείλουμε επίσης να συλλάβουμε την τελεολογική πλευρά αυτού του συνονθυλεύματος. Στοιχεία μη κοινωνικά για την ανθρώπινη σκέψη, η ανθρωπότητα και ο χρόνος ενεργούν κατά τρόπο κυβερνητικό. Χωρίς την ανατροφοδότηση, θα είχαμε μία μηχανή που θα έσβηνε το χρόνο. Χωρίς την αναδρομική ανάλυση, δεν είναι δυνατόν να έχουμε μία σύνθεση του μέλλοντος. Η ανθρωπότητα καταγράφεται μέσα στο χρόνο, διότι είναι πάνω απ’ όλα μία χρονική υπογραφή. Αφήνοντας ανεξίτηλα τα σημάδια της, η ανθρωπότητα δεν αρκείται στο να αποκτήσει μία χρονική διάσταση. Δίνει επιπλέον νόημα στο χρόνο εφόσον αγωνίζεται ενάντια στην εντροπία. Μέσω της νοημοσύνης της, η ανθρωπότητα δημιουργεί χρονικές δομές οι οποίες δεν επιτρέπουν πλέον ένα γραμμικό όραμα του χρόνου. Ο χώρος της αιτιοκρατίας δεν είναι μόνο μία μετάθεση μιας κλασικής γεωμετρίας που θα μπορούσε εύκολα να μοντελοποιηθεί. Τοπολογικά, είναι πλουσιότερη και λιγότερη άκαμπτη έστω και αν είναι ανθεκτική. Είναι με αυτή την έννοια που μπορούμε να επιβεβαιώσουμε ότι ο χρόνος είναι με το μέρος μας. Επειδή μας επιτρέπει να οικοδομήσουμε και μέσα σε μία σχέση που είναι κατ’ ανάγκην ανταγωνιστική με την κοινωνική αδράνεια. Ως εκ τούτου είναι αναγκαίο να διαχειριστούμε τις ενδογενείς τριβές της ανάπτυξης και της εξέλιξης της ανθρωπότητας μέσα σ’ ένα πλαίσιο χρονικό και γι’ αυτόν το λόγο πρέπει επίσης να επιλύσουμε προβλήματα συγχρονικά και χωρικής φύσης. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, η ανταγωνιστική σχέση είναι σίγουρα πιο έντονη, διότι η ανθρωπότητα φαινομενικά στερείται χρονικού πάχους κι έτσι μπορεί πιο εύκολα να υποστεί μία παραβίαση, ακόμα και ένα έγκλημα. Θα χρησιμοποιήσουμε, λοιπόν, αυτό το σημείο για να αποδείξουμε τη σημασία του μέλλοντος ακόμα και σ’ ένα πλαίσιο γενοκτονίας που αντιπροσωπεύει ένα από τα εγκλήματα εναντίον της ανθρωπότητας. Αυτό θα μας βοηθήσει να εντάξουμε και την πολυκυκλότητα του χρόνου εφόσον αποτελεί ένα μέσον το οποίο διαθέτει η ανθρωπότητα για να υπερπηδήσει τα προβλήματά της και να επιζήσει του προβλήματος της αυτοκτονίας. Με αυτή την έννοια, ακολουθούμε την αναζήτηση του Albert Camus αλλά σ’ ένα ολιστικό πεδίο που λαμβάνει υπ’ όψιν τις ιδιομορφίες και τις δομικές ανωμαλίες του γνωστικού χώρου της ανθρωπότητας που ονομάζουμε νοόσφαιρα. Η μόνη που μας επιτρέπει να αναπτύξουμε ελεύθερα τη θεωρία μας περί νοητικών σχημάτων.

Για να αναγνωρίσει, ο εγκέφαλός μας χρειάζεται να επαναφέρει. Κάθε αναγνώριση είναι ένας χρονικός κρίκος μέσα στο γνωστικό χώρο. Η ανθρωπότητα εργάζεται μέσα στο χώρο της μνήμης του πολυκυκλικού χρόνου. Εισάγει αναγνωριστικά στοιχεία στο γνωστικό χώρο για ν’ αφήσει ίχνη μέσα στο χρόνο. Το στιγμιαίο του παρόντος είναι μόνο και μόνο τεχνητό, ένα ανεπαρκές τέχνασμα σ’ ένα στρατηγικό πλαίσιο. Η ανθρωπότητα ενεργεί μέσα στο μέλλον για να κτίσει το παρελθόν. Είναι αγκυροβολημένη στο παρελθόν για να συλλάβει το μέλλον. Μόνο που δεν ζει στο ενδιάμεσο. Μεταμορφώνει την ύλη σε έργο μέσω της υλοποίησης της σκέψης σε πράξη. Με αυτή την έννοια ενεργεί ως ηθοποιός. Με την υπεροχή του Koan επί του μηδενός ανάμεσα σε δύο σκέψεις, σκέφτεται διαρκώς για να υπάρχει, δημιουργεί διαρκώς για να υφίσταται. Χωρίς να την αγγίζει το «φαίνομαι» που δεν έχει εξάλλου καμία σημασία γι’ αυτήν, η ανθρωπότητα υπάρχει μόνο και μόνο μέσω του έργου της. Χωρίς αυτό, θα υποβαθμιζόταν σε μία κοινωνία σ’ ένα τοπικό πλαίσιο. Ούτε όμως αποτελεί μια απλή προέκταση αυτής της ιδέας. Ανεπηρέαστη από τη μόδα, η ανθρωπότητα ως διαχρονική οντότητα, για να εξελίσσεται οφείλει να συγκρίνει και ως εκ τούτου να ανακαλύπτει για να διαμορφώνει τη δράση της. Δεν μπορεί να περιοριστεί σε ένα όραμα αυστηρά συμπεριφορικό ή ακόμα συστημικό. Δεν ανήκει σ’ αυτό που ονομάζουμε σύστημα. Βέβαια, η πανταχού συγχρονική παρουσία της θα μπορούσε κάπως να διαταράξει τη σκέψη μας, μα αυτό δεν ισχύει παρά μόνο σε κοινωνικό πλαίσιο. Η ανθρωπότητα οικοδομείται μόνο μέσω της δράσης των ανθρώπων. Δεν την αγγίζουν τα άτομα. Εκτός εάν αυτά τα άτομα στην επιθυμία τους να αλλάξουν τα πράγματα για την καλύτερη συντήρηση ενός τεχνητού παρόντος, διαπράττουν έγκλημα εναντίον της ανθρωπότητας. Στην πραγματικότητα, η γενοκτονία δεν χαρακτηρίζεται μόνο από την έκφραση «συστηματική καταστροφή» διότι δεν ορίζει επακριβώς τι καταστρέφεται. Ενώ με τα δεδομένα της ανθρωπότητας, η γενοκτονία θεωρείται ως επιθυμία αφανισμού κάθε ανθρωπιάς μέσα στην κοινωνία. Η κυρίαρχη κοινωνία δεν μπορεί να επιβληθεί παρά μόνο διαγράφοντας κάθε ίχνος πολιτισμού που θα μπορούσε να θυμίζει την ύπαρξη και κυρίως τη δράση της ανθρωπότητας. Είναι, μεταξύ άλλων, γι’ αυτόν το λόγο που η κοινωνία τάσσεται με τόση μανία εναντίον του βιβλίου. Στην ουσία, αυτό το αντικείμενο που είναι γραμμένο από τους νεκρούς για τους αγέννητους δρα ως κινητήριος δύναμη μέσα στην ανθρωπότητα. Χωρίς να έχει στόχο να ευχαριστήσει, αναζητεί τη διάρκεια. Δεν συσχετίζεται με το κόστος, αλλά με την αξία. Γι’ αυτό δεν αντιπροσωπεύει μία κοινωνική αρχή, αλλά μία ανθρώπινη αξία. Άρα αποτελεί ένα ίχνος που πρέπει να διαγραφεί για να έχει υλοποιηθεί πλήρως μια γενοκτονία. Κι αυτό πρέπει να γίνει σε δύο επίπεδα. Πρώτον, η φάση της εξόντωσης και δεύτερον, η φάση της ανυπαρξίας. Μια γενοκτονία δεν έχει πλήρως επιτευχθεί παρά μόνο όταν δεν υπάρχουν πλέον τα βιβλία του παρελθόντος και εφόσον κανένα βιβλίο του μέλλοντος δεν αναφέρει την ύπαρξή της. Ως διαγραφή της ανθρώπινης μνήμης, η γενοκτονία γραμμικοποιεί το χρόνο. Διαγράφοντας το παρελθόν και το μέλλον, επαναλαμβάνει το παρόν. Με αυτόν τον τρόπο, δεν υπάρχει στοιχείο σύγκρισης, άρα δεν υπάρχει εξέλιξη. Η απουσία αναγνώρισης δεν επιτρέπει στον εγκέφαλο να επαναφέρει. Έτσι το κοινωνικό σύστημα πετυχαίνει την εκμηδένιση του ανθρώπου. Επομένως, η ανθρωπότητα έχοντας επίγνωση αυτής της διαδικασίας, πρέπει να μετατρέπεται σε ένα δίκτυο που να αντέχει στο χρόνο.

Εάν η ανθρωπότητα είναι πολύ αφηρημένη έννοια για ορισμένους, αρκεί να εξετάσουν το μίσος του κοινωνικού συστήματος για να αντιληφθούν την πραγματικότητά της. Η ανθρωπότητα δεν είναι μία άλλη κοινωνία. Δεν αναπληρώνει καμία άλλη κοινωνία και να το σκεφτούμε αποτελεί από μόνο του ύβριν για την ανθρωπότητα. Το κοινωνικό σύστημα όταν προσπαθεί να χτυπήσει την ανθρωπότητα μέσω ενός εγκλήματος, δεν επιχειρεί να την αναπληρώσει, αλλά να την εξοντώσει. Έτσι προχωρεί σ’ αυτό που ονομάζει «κάθαρση». Πρόκειται περί εξάλειψης των στιγμάτων του παρελθόντος και των σπερμάτων του μέλλοντος. Η εξόντωση έγκειται στον αφανισμό μιας κουλτούρας, ενός πολιτισμού. Διότι όλα αυτά είναι περιττά σε μία κοινωνία όπου βασιλεύει το παρόν. Η δράση της ανθρωπότητας θεωρείται ως ένα μίασμα. Και ανάμεσα σ’ αυτά τα μιάσματα βρίσκεται και η ιστορία. Διότι η κοινωνική ιστορία δεν έχει νόημα από μόνη της. Δεν είναι παρά μία αιτιολογία της πραγματικότητας. Έχουμε τη συνήθεια να λέμε ότι η ιστορία είναι γραμμένη από τους πιο ισχυρούς. Στην πραγματικότητα, αυτοί οι τελευταίοι είναι οι πιο ειδικοί για τη διαγραφή της. Δεν δημιουργούν, καταστρέφουν. Δεν διαφυλάττουν, αλλοιώνουν. Διότι κατά κάποιο τρόπο, όλα πρέπει να είναι καινούργια μέσα στο κοινωνικό σύστημα. Η εξήγηση προέρχεται από την ιδέα της αθανασίας. Όπως αυτή είναι απρόσιτη κατά τρόπο αποτελεσματικό, το κοινωνικό σύστημα επιχειρεί να τη δημιουργήσει διαγράφοντας. Τίποτα δεν μετατρέπεται, τίποτα δεν είναι μετατρέψιμο, διότι όλα είναι τέλεια μέσα στο παρόν. Έτσι, αυτό το ιδανικοποιημένο παρόν επιτρέπει την έμμεση πρόσβαση σε μια μορφή αθανασίας. Μόνο που αυτή η αθανασία δεν έχει να κάνει τίποτα με το χρόνο ο οποίος στερείται ουσίας γι’ αυτήν. Επιπλέον, αυτή η αθανασία, εάν είχε συνείδηση του χρόνου, θα καταλάβαινε ότι δεν σταματά να γηράσκει. Όμως, αυτή η ιδέα δεν είναι ελκυστική. Το κοινωνικό σύστημα είναι πάντα βασισμένο στη νεότητα, από τη μια πλευρά διότι δεν γνωρίζει ακόμα και από την άλλη διότι δεν θα μάθει ποτέ και εξάλλου αποτελεί την άρνηση του παλαιού. Αλλά, ένα από τα χαρακτηριστικά της ανθρωπότητας λόγω της ύπαρξης των πολιτισμών, είναι ακριβώς το παλιό. Διότι μόνο το παλιό έχει διασχίσει το χρόνο. Το νέο δεν έχει τη χρονική διάσταση. Δίχως τα αποτυπώματα του χρόνου, η μνήμη δεν γεμίζει με ανθρωπιά. Το κοινωνικό σύστημα δεν θέλει τις μηχανές του Wiener, προτιμά τις μηχανές του Turing και ακόμα δεν χρειάζεται παρά αυτές που πρέπει να κάνουν επανεκκίνηση. Θέλει να αποφεύγει τους χρονικούς κρίκους και τους εγκλωβισμένους της μνήμης, διότι όλη του η δύναμη βασίζεται στο παρόν και στη λήθη. Διότι για το σύστημα, το παρόν της λήθης είναι η λήθη του παρόντος. Συνειδητοποιώντας ότι το κοινωνικό σύστημα, το οποίο υπάρχει μόνο εφόσον τάσσεται εναντίον της ανθρωπότητας, απεχθάνεται το χρόνο, αντιλαμβανόμαστε πόσο σημαντικό είναι αυτό το στοιχείο μέσα στην ανθρωπότητα. Στην ουσία, η ανθρωπότητα ως χρονικό ψηφιδωτό στηρίζεται μόνο και μόνο στις ψηφίδες που συγκροτούν ένα σύνολο. Εάν αυτές είναι ιδιομορφίες, οι σχέσεις τους παράγουν μία ανοιχτή δομή που αποτελεί το υπόβαθρο της ύπαρξης της ανθρωπότητας. Για το κοινωνικό σύνολο, τα νοητικά σχήματα αποτελούν στόχους. Για την ανθρωπότητα, αυτοί οι στόχοι είναι τα θύματα και οι δίκαιοι.

Ο Άγγελος που δεν είχε φτερά

Έμοιαζε με άνθρωπο. Δεν ήταν όμως. Έμοιαζε με όλους μα κανείς δεν του έμοιαζε. Δεν ήξερε τι σημαίνει ζωή και συνεπώς δεν ζούσε. Αργοπέθαινε.

Στον ηλεκτρικό κοίταζε τους επιβάτες με έναν παράξενο τρόπο. Έψαχνε ανθρώπους.

Ήταν σαν να διάβαζε ένα μεγάλο βιβλίο ψάχνοντας σπάνιες λέξεις. Κάθε στάση ήταν ένα κεφάλαιο. Έβγαιναν λέξεις. Έμπαιναν λέξεις. Στο τέλος πάντα τα ίδια.

Εκείνη τη μέρα όμως στη στάση του Μοναστηρακίου άνοιξε ένα καινούργιο κεφάλαιο. Στην αρχή δεν το πρόσεξε. Χρειάστηκαν πολλά άτομα για να τον αντιληφθεί. Ήταν καθισμένος, το κεφάλι του ακουμπισμένο πάνω στο παράθυρο.

Ήταν μέσα μα κοίταζε έξω. Αυτό νόμιζε. Όμως όταν αντίκρισε την αντανάκλαση του βλέμματός του κατάλαβε το λάθος του.

Τον έβλεπε που αργοπέθαινε μέσα στο πλήθος και θέλησε να του πει ότι δεν ήταν μόνος κι ότι αυτή ήταν η ζωή. Τον λυπήθηκε όμως και απλώς τον κοίταξε. Δεν ήταν γέρος, ούτε νέος. Ήταν μικρός και μεγάλος. Ένα μικρό κορμί με μια μεγάλη ψυχή. Και δεν ήταν πια παρά μια ψυχούλα. Ένιωθε άβολα κι εκείνος του χαμογέλασε μέσα στο τζάμι.

Ήταν το πρώτο χαμόγελο. Έβλεπε χιλιάδες χείλη όμως κανένα δεν του χαμογελούσε.

Αυτό ήταν το πρώτο, μπορεί και το τελευταίο. Θέλησε να του μιλήσει μα δεν τόλμησε. Δεν ήξερε τι να του πει.

Άκουγε τη μοναξιά της ψυχής του και της απαντούσε με τη σιωπή του. Στην Ομόνοια, το διπλανό κάθισμα έμεινε άδειο.

Τον έβλεπε δίπλα σ' αυτήν τη μικρή κενή κλίνη και θυμήθηκε τον άγνωστο στρατιώτη. Δεν μπορούσε να σκεφτεί τίποτα άλλο. Στο τέλος αποφάσισε να γεμίσει το κενό της θέσης με το κενό της ζωής του.

Όταν κάθισε δίπλα του, ο ώμος του ακούμπησε το δικό του και πόνεσε. Οι πληγές του δεν είχαν κλείσει ακόμα όμως δεν είπε τίποτα ή μάλλον του ξέφυγε ένα δεν πειράζει ως απάντηση στο συγγνώμη.

Άθελα του χτύπησε τον ώμο του. Πραγματικά δεν το ήθελε αλλά ήθελε τόσο πολύ να καθίσει δίπλα που δεν υπολόγισε την κίνησή του.

Άπονη ζωή.

- Πού μένετε;

- Έμενα στον Παράδεισο...

- Και τώρα μετακομίσατε στο κέντρο;

- Ήταν μακριά...

- Εδώ όλα είναι κοντά.

- Ναι, όλα.

- Όμως νιώθω μόνος.

- Τώρα θα κατεβούμε μαζί.

Άπλωσε το χέρι του. Ήταν η πρώτη φορά που αγκάλιαζε άνθρωπο. Δεν τον εμπόδιζαν πια τα φτερά του.

Ελληνική ΑΟΖ: Η αντεπίθεση του Ελληνισμού!

Η ορθολογική ανάλυση του θέματος της ΑΟΖ αναδεικνύει αντικειμενικά ότι αποτελεί ένα στρατηγικό πλεονέκτημα. Θέλουμε δεν θέλουμε, αυτό είναι πλέον γεγονός. Μπορούμε βέβαια να το κρύψουμε από τον εαυτό μας, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει. Μπορούμε βέβαια να μην του δώσουμε την επαρκή σημασία, αλλά αυτό δεν θα ισχύει για τους αντιπάλους μας. Κατά κάποιο τρόπο πρέπει ν' αποδειχθούμε ότι η έννοια της ΑΟΖ έχει σημασία, ανεξάρτητα από το πολιτικό πλαίσιο, διότι δεν είμαστε ο μοναδικός παίκτης, κατά συνέπεια αυτή η ανεξαρτησία, αν δεν ενταχθεί σ' ένα συμμαχικό πεδίο δράσης, θα παραμείνει ένα πλαίσιο όπου θα παίξουν εις βάρος μας οι άλλοι παίκτες. Και ο λόγος είναι απλός: γεωστρατηγικά και τοποστρατηγικά, η ελληνική ΑΟΖ έχει τεράστια σημασία, όχι μόνο για μας, και κατ' επέκταση για όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και για τους αντιπάλους μας που προτιμούν να μην τη θεσπίσουμε καν και να μην συμπράξουμε διακρατικές συμφωνίες, διότι αυτή η αδράνεια θα τους προσφέρει μεγάλες δυνατότητες κινήσεων σ' ένα πλαίσιο, το οποίο θα είναι ελεύθερο. Η μη συνειδητοποίηση αυτού του νοητικού σχήματος θα προκαλέσει εις βάρος μας μεγάλα προβλήματα με επιπτώσεις για το μέλλον που δύσκολα μπορούμε να προβλέψουμε με τα τωρινά δεδομένα, τόσο μεγάλη θα είναι η αλλαγή φάσης. Αν επιμείνουμε λοιπόν σε αυτήν την αδράνεια σκέψης και κατάλληλων αποφάσεων, θα έρθουν απλά να μας το υπενθυμίσουν οι αντίπαλοί μας δίχως κανένα δισταγμό, διότι γνωρίζουν πολύ καλά τα πλεονεκτήματα και τις δυνατότητες που προσφέρει η ελληνική ΑΟΖ.

Η ιδιότητα της ΑΟΖ με τα 200 ΝΜ της, να προσφέρει τη δυνατότητα μετασχηματισμού ακριτικών νησιών σε ελκυστές με μεγάλη δεξαμενή έλξης, δεν είναι βέβαια άσχετη με το θέμα. Διότι αυτό που θεωρούμε συνήθως ως ένα αδύναμο στοιχείο, μετατρέπεται με αυτόν τον τρόπο σε μία σημαντική βάση ελέγχου μίας μεγάλης περιοχής, η οποία έχει την ικανότητα να επεκτείνει το χώρο δράσης μας, δίχως να έχει τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η έννοια των 12 ΝΜ. Αυτή η μεγάλη αλλαγή φάσης της θεώρησης των δεδομένων του Αιγαίου συμπεριλαμβάνοντας το Καστελόριζο και τη Γαύδο, είναι σημαντικότατη. Το θέμα δεν είναι να εκμεταλλευτούμε απλώς μία ευκαιρία, όπως πιστεύουν οι περισσότεροι, αλλά πραγματικά να εδραιώσουμε τη θέση μας σε μία ανθεκτική βάση. Έτσι, το να δεχτούμε πιέσεις για αυτό το θέμα δεν είναι μόνο αναμενόμενο, αλλά απαραίτητο, διότι μόνο η έννοια της επικάλυψης οδηγεί στις διακρατικές συμφωνίες, οι οποίες αναδεικνύουν σταθερά σημεία, τα οποία βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση από τα σύνορα με τη συμβατική τους έννοια. Όλα αυτά δεν είναι μία ουτοπία, διότι η Κύπρος με το παράδειγμά της έχει αποδείξει ότι ευσταθούν κι είναι ορθολογικά, ακόμα και σε μία κατάσταση κρίσης. Ο πραγματικός μας εχθρός δεν είναι παρά μόνο μία μορφή ηττοπάθειας, η οποία μας οδηγεί να μην πιστεύουμε στις ικανότητες και δυνατότητές μας. Όλα τα άλλα είναι λεπτομέρειες. Είναι λοιπόν σημαντικό να απελευθερωθούμε από τις φοβίες μας που μας παραλύουν τη σκέψη και δεν επιτρέπουν τη στρατηγική μας δράση.

Υπογραφές υπέρ της θέσπισης της Ελληνικής ΑΟΖ

Η αντεπίθεση του Ελληνισμού

Πολλαπλές Ευφυΐες

Παρ' όλο που τα σχολεία "ανταμείβουν" τις γλωσσικές και αναλυτικές δεξιότητες των μαθητών, τα ταλέντα και οι ικανότητες των.ατόμων αναμφίβολα ποικίλουν. Η διαπίστωση αυτή οδήγησε τον Howard Gardner στη διατύπωση της Θεωρίας των Πολλαπλών Ευφυϊών. Με τη δημοσίευση του βιβλίου του Τα Πλαίσια του Νου (Frames of Mind) ο  Gardnet(1983) παρουσίασε την Θεωρία των Πολλαπλών Ευφυϊών, θέτοντας έτσι υπό αμφισβήτηση την έννοια της νοημοσύνης, ως μιας σταθερής παραμέτρου που μπορεί να μετρηθεί με κάποιο τεστ. Σε αντίθεση με τη θεωρία του Piaget, στην οποία όλες οι συμβολικές λειτουργίες (μαθηματικά, γλώσσα, εικονικές αναπαραστάσεις, χειρονομίες κτλ.) θεωρήθηκαν ότι προέρχονται από μια γενική "σημειωτική λειτουργία", ο Gardner εντόπισε δεδομένα που έδειχναν ότι στις διάφορες συμβολικές λειτουργίες εμπλέκονταν διαφορετικές ψυχολογικές διαδικασίες. Μάλιστα, υπήρξαν δεδομένα που μαρτυρούσαν ότι σε άτομα που είχαν υποστεί κάποιο είδος εγκεφαλικής βλάβης, μερικές συμβολικές λειτουργίες εξακολουθούσαν να παραμένουν κανονικές. Αυτό οδήγησε στην υπόθεση ότι οι διάφορες συμβολικές λειτουργίες έχουν ως πηγή διαφορετικά κέντρα στον εγκέφαλο (Gardner,1989).

Αξίζει να αναφερθεί ότι σε μια μελέτη με είκοσι παιδιά της προσχολικής ηλικίας, τα δεκαπέντε έδειξαν μια ανάπτυξη τουλάχιστον σε μια νοημοσύνη, και δώδεκα παιδιά έδειξαν μια αδυναμία σε μια ή περισσότερες νοημοσύνες. Μόνον ένα παιδί βρέθηκε ότι δεν είχε ιδιαίτερες αδυναμίες ή ιδιαίτερα αναπτυγμένες τις διάφορες ευφυίες. (Για την αξιολόγηση των ευφυϊών, τα παιδιά μετρήθηκαν σε διαφορετικές δραστηριότητες, όπως αφήγηση ιστορίας, σχέδιο, τραγούδι, μουσική ακρόαση, δημιουργική κίνηση, αριθμητική μέτρηση κ.λπ. Για να θεωρηθεί ένα παιδί ότι έχει μια ευφυΐα έπρεπε το αποτέλεσμα του τεστ μιας συγκεκριμένης δραστηριότητας να βρίσκεται δύο τυπικές αποκλίσεις πάνω από τη μέση τιμή. Και για να θεωρηθεί ένα παιδί ότι έχει μια αδυναμία όσον αφορά μιαν ευφυΐα έπρεπε το αποτέλεσμα του τεστ μιας συγκεκριμένης δραστηριότητας να βρίσκεται δύο τυπικές αποκλίσεις κάτω της μέσης τιμής.) Η σύγκριση ανάμεσα στα αποτελέσματα αυτά και τα αποτελέσματα από το κλασικό τεστ νοημοσύνης Stanford-Binet έδειξε ότι υπάρχει συσχέτιση μόνο στην περίπτωση της δραστηριότητας με τους αριθμούς (Gardner, 1989).

Ο πλουραλισμός της ευφυίας αναπόφευκτα οδηγεί στην αναθεώρηση, αφενός του λεγόμενου δείκτη νοημοσύνης (IQ), αφετέρου της ιδέας ότι η ευφυια αποτελεί απλά έκφανση ενός βιολογικού δυναμικού το οποίο υπάρχει μέσα στο κεφάλι του ατόμου. Δέκα χρόνια αργότερg.ο Gardner (1993) δημοσίευσε το βιβλίο Πολλαπλές Ευφυtες: Η Θεωρία στην Πράξη (Multίple Intellίgences: The Theoτy ίn Practίce), δίνοντας έτσι την ευκαιρία στους εκπαιδευτικούς να προσεγγίσουν το θέμα της διδασκαλίας και της μάθησης από μια διαφορετική σκοπιά, αλλά δίνοντας και περισσότερες δυνατότητες στους μαθητές για επιτυχία.

Ο Gardner θέτει ένα ερώτημα: Πώς θα έκρινε την ανθρώπινη ευφυία ένας Αρειανός που θα επισκέπτονταν τη Γη; Θα ζητούσε να μελετήσει τους δείκτες ευφυίας των ατόμων ή θα ενδιαφερόταν να διαπιστώσει ποια άτομα έχουν κάνει σημαντικά επιτεύγματα στους διάφορους τομείς των ανθρώπινων δραστηριοτήτων; Παρόλο που δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πώς θα σκεφτόταν ο "υποθετικός Αρειανός" φίλος που ίσως να περιμένει ο Gardner, δύο πράγματα, είναι σίγουρα: Πρώτον, οι άνθρωποι οι οποίοι θεωρούνται επιτυχημένοι στους διάφορους τομείς δαστρηριοτήτων είναι ευφυείς και δεύτερον, η ευφυΐα αυτή δεν έχει προσδιοριστεί ή μετρηθεί με τα κλασικά τεστ νοημοσύνης (π.χ., το γνωστό τεστ Stanford-Binet). Ένα σπουδαιότερο, ωστόσο, ερώτημα, από ηθική περισσότερο σκοπιά, είναι το γιατί, όπως λέει ο Gardner, άτομα με δείκτη νοημοσύνης μεγαλύτερο του 160 καταλήγουν να εργάζονται για άτομα με δείκτη 100;

Τα τεστ νοημοσύνης μπορούν να προβλέψουν αν και όχι πάντα με σιγουριά την επιτυχία ενός μαθητή στο σχολείο. Μάλιστα πολλοί είναι αυτοί που υποστηρίζουν ότι τα τεστ νοημοσύνης δε μετρούν παρά την ικανότητα των ατόμων να ανταπεξέρχονται στα τεστ αυτά (Smith, 1998)! Αυτό είναι λογικό μια και αυτό που μετριέται στα τεστ νοημοσύνης είναι η ικανότητα του ατόμου να αντιμετωπίζει κυρίως διάφορα γλωσσικά και λογικο-μαθηματικά έργα. Η ευφυΐα  όπως υποστηρίζει ο Gardner σε μια πρόσφατη συνέντευξή του (Checkley, 1997), αναφέρεται, όχι στο τι μετρούν τα διάφορα test ευφυίας, αλλά στην ικανότητα να λύνει προβλήματα ή να κάνει κάτι το οποίο εκτιμάται μέσα σε-.μια ή περισσότερες κουλτούρες. Φυσικά, δεν σημαίνει ότι οποιαδήποτε ικανότητα επίλυσης προβλημάτων η οποία εκτιμάται από μια κουλτούρα είναι οπωσδήποτε ευφυία. Ο Gardner, προκειμένου να διατυπώσει τη θεωρία του, χρησιμοποίησε ιδέες από τη νευροβιολογία, την ψυχολογία, την ανθρωπολογία, την ιστορία και τη φιλοσοφία. Επιπρόσθετα μελέτησε περιπτώσεις ατόμων..με εκπληκτικά προσόντα, παιδιών-θαυμάτων, κανονικών παιδιών και ενηλίκων, και ασθενών με εγκεφαλική καταστροφή. Με τον τρόπο αυτό, ο Gardner διαπίστωσε ότι πρέπει να ικανοποιούνται ορισ ένα κριτήρια για να μπορέσει να περάσει το τεστ της "υποψηφιότητας" μια ευφυία. Με άλλα λόγια, θα πρέπει να ικανοποιούνται ορισμένα κριτήρια για να μπορέσει να θεωρηθεί μια κλίση ή μια ικανότητα ενός ατόμου ως ευφυία. Τα κριτήρια αυτά είναι:

• Δυναμική απομόνωση λόγω εγκεφαλικής βλάβης: Διαπιστώθηκε ότι σε άτομα τα οποία υπέστησαν βλάβη του εγκεφάλου τους, ορισμένες περιοχές έμειναν ανεπηρέαστες. Έτσι, ενώ για παράδειγμα μερικά άτομα δεν μπορούσαν να διαβάσουν και να γράψουν, μπορούσαν παρόλα αυτά να επιλύουν μαθηματικά, προβλήματα, να συνεργαστούν με άλλα άτομα κ.λπ.

• Η ύπαρξη ατόμων με εξαιρετικές ικανότητες: Ορισμένα άτομα μπορούν να έχουν μια ευφυία υπερβολικά ανεπτυγμένη, ενώ οι υπόλοιπες ευφυ'tες να μην είναι καθόλου ανεπτυγμένες. Το αυτιστικό παιδί που μπορεί να κάνει πράξεις με αριθμούς σε ελάχιστο χρόνο, αλλά που δεν μπορεί να μιλήσει, να γράψει ή να συνεργαστεί με άλλα άτομα, ή ο λαμπρός αστροφυσικός που ενώ διατυπώνει θεωρίες για την εξέλιξη του αστρικού κόσμου, δεν τα πάει και τόσο καλά στη συνεργασία του με άλλα άτομα, αποτελούν παραδείγματα ατόμων με εξαιρετικές ικανότητες.

• Ύπαρξη ξεχωριστής αναπτυξιακής ιστορίας και ένα σύνολο από χαρακτηριστικές δραστηριότητες προϊόντα: Κάθε είδος ευφυίας αναπτύσσεται μέσα σε ένα ορισμένο πολιτισμικό πλαίσιο, και επομένως υπάρχει η "ξεχωριστή τροχιά" τους μέσα στη ζωή των ατόμων. Η γλωσσική ευφυία αναπτύσσεται πλήρως στα πρώτα χρόνια της ζωής του ανθρώπου, ενώ η λογικο-μαθηματική κατά τα πρώτα χρόνια της εφηβικής ηλικίας. Κάθε ευφυία χαρακτηρίζεται από ξεχωριστά "πολιτισμικά προίόντα". Η λογοτεχνία και οι μύθοι, για παράδειγμα είναι δείγματα της γλωσσικής ευφυίας ενώ μια επιστημονική θεωρία ή ανακάλυψη αποτελούν προίόντα της λογικομαθηματικής ευφυία.

• Ύπαρξη εξελικτικής ιστορίας: Κάθε ευφυία έχει τη δική της εξέλιξη στο ανθρώπινο είδος αλλά και σε άλλα είδη. Μια ευφυία φαίνεται να είναι "πιο προφανής" αν μπορεί να διαπιστωθούν ικανότητες που σχετίζονται με αυτήν την ευφυία σε άλλα είδη.

• Υποστήριξη από πειραματικά ψυχολογικά έργα: Μια ευφυία θα πρέπει να υποστηρίζεται από εμπειρικά δεδομένα τα οποία προέρχονται από διάφορα ψυχολογικά tests.

• Υποστήριξη από ψυχομετρικά ευρήματα: 'Οταν υπάρχουν τέτοια ευρήματα αυξάνεται η "πιστευτότητα" μιας ευφυίας.

• Ύπαρξη συνόλου βασικών χαρακτηριστικών λειτουργιών: Κάθε ευφυία χαρακτηρίζεται από ένα σύνολο νοητικώνλειτουργιών. Άλλες οι χαρακτηριστικές λειτουργίες της ευφυίας που συνδέεται με την ικανότητα να χειρίζεται κάποιες λέξεις με οποιονδήποτε τρόπο και άλλες οι λειτουργίες που χαρακτηρίζουν την ευφυία που συνδέεται με την ικανότητα να προσανατολίζεται κάποιος στο χώρο ή να εκτελεί νοερούς μετασχηματισμούς.

• Δυνατότητα aποκωδικοποίησης σε ένα συμβολικό σύστημα: Με δεδομένο ότι ο ανθρώπινος πολιτισμός στηρίζεται στη χρήση συμβόλων, κάθε ευφυία θα πρέπει να δίνει τη δυνατότητα της αποκωδικοποίησής της σε ένα σύστημα συμβόλων. Τέτοια σύμβολα μπορεί να είναι: Οι λέξεις, οι αριθμοί, οι γλώσσες προγραμματισμού ηλεκτρονικών υπολογιστών, τα ιδεογράμματα, οι μουσικές νότες, οι χειρονομίες και οι εκφράσεις προσώπου.

Με βάση τα παραπάνω κριτήρια δεν μπορούμε να ονομάσουμε "ευφυΐα" οποιαδήποτε κλίση ή ικανότητα. Το χιούμορ, για παράδειγμα, δεν μπορεί να θεωρηθεί "υποψήφια νοημοσύνη" επειδή δεν ικανοποιεί το κριτήριο περί "χαρακτηριστικού συνόλου λειτουργιών". Και αυτό γιατί φαίνεται ότι κάθε ευφυία χαρακτηρίζεται από το δικό της τύπο χιούμορ (π.χ., μπορούμε να έχουμε "γλωσσικό" ή "κιναισθητικό" χιούμορ).

Σύμφωνα με τον Gardner (1983, 1993), τα άτομα έχουν επτά ξεχωριστές ευφυΐες που μπορούν να καλλιεργηθούν μέσω των διαφόρων εμπειριών που θα αποκτήσουν. Οι μαθητές, όταν πραγματικά τους δοθεί η ευκαιρία μπορούν να καλλιεργήσουν τις διάφορες ευφυΐες  Αυτό δεν συμβαίνει σ' όλα τα άτομα στον ίδιο βαθμό. Βέβαια τα σχολεία, μέσα απ το αναλυτικό πρόγραμμα, βοηθούν την ανάπτυξη κυρίως της γλωσσικής και της λογικο-μαθηματικής ευφυίας. Ωστόσο, ο Gardner . διακρίνει επτά μορφές ευφυίας, ενώ πρόσφατα αναγνώρισε και μια όγδοη (Cambell, Cambell & Dickinson, 1996• Checkley 1997).

Νίκος Λυγερός: Στρατηγικές συμβουλές

Ακόμα κι αν είναι αδιανόητη αρχικά η στρατηγική, πρέπει να μετατραπεί τουλάχιστον σε ουτοπία για να αποκτήσει ένα νόημα η τακτική. Δίχως τη στρατηγική, η τακτική μετατρέπεται σε λανθασμένη κίνηση. Έτσι αν δεν πιστεύεις στη στρατηγική, στην αξία της και στην ανθεκτικότητά της, τότε μην ασχοληθείς καν με την τακτική. Εκτός βέβαια αν το κάνεις μόνο για εκτόνωση, αλλά μην πιστεύεις κιόλας ότι θα καταφέρεις και κάτι. Αν λοιπόν ξεπεράσεις τις φοβίες σου και αποδεχθείς ότι υπάρχει τρόπος επίλυσης μέσω της στρατηγικής, τότε επικεντρώσου πάνω της δίχως να εξετάζεις συνεχώς θεωρίες συνωμοσίας, αλλιώς δεν θα έχεις απόδοση. Αφού επιλεχθεί ο στόχος, ο οποίος είναι μία μεταστρατηγική οντότητα, ο καθορισμός των στρατηγικών επίλυσης, επιτρέπει στη συνέχεια την ενεργοποίηση κριτηρίων που λειτουργούν βοηθητικά για την ελαχιστοποίηση του κόστους σε σχέση με το κέρδος. Βέβαια όταν αυτή η στρατηγική αφορά ένα εθνικό θέμα, πρέπει να εξετάσεις και τη νομική του υπόσταση. Διότι ακόμα κι αν δεν πιστεύεις στη νομολογία, πρέπει να υπάρχει μια βάση για την οποία θα παλέψεις ως κόκκινη γραμμή και αυτό ακολουθώντας πάντα το πλαίσιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Εκεί θα ενσωματώσεις το πεδίο της τακτικής, για να υποστηρίζει πρακτικά σε χαμηλό επίπεδο την επιλεγμένη στρατηγική της επίλυσης του προβλήματος. Ένας από τους τρόπους, και μπορεί να είναι κι από τους πιο επαναστατικούς σε πολιτικό επίπεδο, είναι η διάδοση μέσω της πληροφόρησης της γνώσης, η οποία είναι ως ουσία η μόνη ικανή ν' αντισταθεί στην εξουσία. Μ' αυτόν τον τρόπο η προσπάθειά σου μπορεί να γίνει λαϊκή, διότι αντιπροσωπεύει κοινά ιδανικά, τα οποία όταν είναι γνωστά στο λαό, μπορεί να τα προστατέψει αν δει ότι κάποιος κοινός εχθρός θέλει να τα καταπατήσει. Έτσι, αν το έργο σου θέλεις να έχει έναν πραγματικό πολιτικό αντίχτυπο, πρέπει να θεμελιώνεται πάνω στην γνώση και όχι να περιμένεις να αποκτήσεις την εξουσία για να την εφαρμόσεις, διότι εκείνη τη στιγμή αυτό που δεν σκέφτηκες είναι ότι μερικοί από τους δικούς σου θα ξεχάσουν τα ιδανικά τους και θα προσπαθήσουν να αποσπάσουν απλώς μια θέση εξουσίας, λες και τελικά να ήταν αυτός ο μοναδικός τους στόχος. Κάνε λοιπόν πρώτα το αρχικό σου έργο κι αν μπορείς να το υποστηρίξεις και με μια πολιτική δράση, κάνε το, αλλά μετά, για να μην αλλοιωθείς λόγω του εκφυλισμού του, διότι η τακτική προηγήθηκε της απαραίτητης στρατηγικής.

Ακόμα πιο κοντά από τη θάλασσα

Σόνια : Θέλω να μου τα πεις όλα.

Κάτια : Να μην κρύψω τίποτα;

Σόνια : Ακόμα και τις κινήσεις θέλω να ακούσω...

Κάτια : Πέντε κινήσεις για μια σιωπή.

Σόνια : Τι είναι;

Κάτια : Ο τίτλος ενός έργου.

Σόνια : Που τον άκουσες;

Κάτια : Κοντά στη θάλασσα.

Σόνια : Θέλω να είμαι ακόμα πιο κοντά από τη θάλασσα.

Κάτια : Εκεί που πεθαίνει ο ωκεανός;

Σόνια : Εκεί που ανάβει η φωτιά.

Κάτια : Εκεί πήγαμε.

Σόνια : Τη νύχτα;

Κάτια : Με τα αστέρια στο στόμα.

Σόνια : Τι έλεγε ο ωκεανός;

Κάτια : Μοίραζε τη μοναξιά, για να γίνει ανθρωπιά.

Σόνια : Ήθελα να έρθω και εγώ.

Κάτια : Εκεί ήσουν κι εσύ.

Σόνια : Μα πώς είναι δυνατόν;

Κάτια : Ακούμπησε το κεφάλι σου.

Σόνια : Έχεις δίκιο. Ακούω ακόμα τη σιωπή του.

Κάτια : Κι εγώ. Σιωπή.

Σόνια : Τώρα ξέρουμε ότι υπάρχουν και άνθρωποι.

Κάτια : Κοντά στη θάλασσα...

Σόνια : Μόνο;

Κάτια : Όχι. Υπάρχουν και κοντά στα τέρατα.

Σόνια : Εκείνα που πεθαίνουν για να ζήσουμε;

Κάτια : Εκείνα που παλεύουν με τα κτήνη.

Σόνια : Τι άλλο έγινε;

Κάτια : Η θάλασσα απελευθερώθηκε.

Σόνια : Με τα όνειρά σας.

Κάτια : Με το όραμά του.

Σόνια : Δεν είναι απαγορευμένη πια.

Κάτια : Αυτή την απόφαση πήραμε.

Σόνια : Πότε; Ποιοι; Για πόσο;

Κάτια : Στο τέλος της ημέρας. Οι καταδικασμένοι εν ζωή. Όσο πεθαίνουμε.

Σόνια : Θέλω να πεθάνω κι εγώ μαζί σας.

Κάτια : Μα εσύ δεν έζησες ακόμα.

Σόνια : Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορώ να πεθάνω.
Κάτια : Τότε πρέπει να πάμε ακόμα πιο κοντά από τη θάλασσα.

Μια μέρα, η νύχτα

Μια μέρα, η νύχτα έγινε λευκή για να διαβάσεις το νέο κείμενο που κανείς δεν είχε δει από κοντά. Το χειρόγραφο ήταν σε άλλη γλώσσα αλλά αυτό δεν αποτελούσε εμπόδιο για σένα και εισχώρησες στο βάθος του κειμένου δίχως να διστάσεις. Μόνο με την τόλμη του επαναστάτη μπορούσες ν' αντέξεις την ομορφιά που θα έσωζε τον κόσμο, αφού είχες παλέψει για την αλήθεια. Και τώρα μετά την εφημερίδα ο χρόνος, κοίταζες προσεχτικά κάθε λεπτομέρεια για να δεις τις σκέψεις του δασκάλου πριν τον στείλουν στην εξορία. Διότι οι Δημιουργοί δεν είχαν γεννηθεί όλοι εκείνη την εποχή. Κι ενώ σου έλεγαν ότι δεν υπήρχε τίποτα το ιδιαίτερο κι ήταν ένα κλασικό κείμενο, παρατήρησες ότι υπήρχαν ήδη μερικά στοιχεία τα οποία ήταν αναγνωρίσιμα από κάποιον που ήξερε ήδη το μέλλον. Ο συγγραφέας είχε αφήσει στίγματα για το μέλλον, ενώ ήξερε ότι κανείς μέσα στο παρόν του δεν θα καταλάβαινε το κρυφό του μήνυμα. Εκείνη τη νύχτα λοιπόν, όταν άλλαξε η μέρα, άλλαξες κι εσύ οριστικά. Γιατί τότε έμαθες ποια ήταν η πηγή της επανάστασης λόγω του κειμένου. Έτσι μπόρεσες να κάνεις και την επόμενη κίνηση κι άναψες το τζάκι για να διαβάσεις όλο το υπόλοιπο έργο μέσα σε μια νύχτα, για να ζήσεις πια ελεύθερος από κάθε δεσμό που δεν είχε πια νόημα για την εξέλιξη της σκέψης σου μετά το πέρασμα του ορίζοντα. Αλλά ποιος άλλος μπορούσε να καταλάβει την αλλαγή σου εκτός από τον δάσκαλο που περίμενε την αναφορά του μελλοντικού μαθητή;

Νίκος Λυγερός: Η αλήθεια της σιωπής

- Η σιωπή τι μπορεί να πει;

- Μόνο την αλήθεια.

- Και γιατί;

- Διότι είναι μοναδική.

- Και δεν μπορεί να πει τίποτα άλλο.

- Απλώς αντέχει.

- Πού;

- Μέσα στο χρόνο.

- Για ποιο λόγο;

- Για να ξεπεράσει το θόρυβο της κοινωνίας.

- Για ποιον όμως;

- Πάντα για την ανθρωπότητα.

- Δεν είναι παράξενο.

- Είναι, αλλά όχι παράλογο.

- Πώς το ξέρεις;

- Η παρεξήγηση προέρχεται από τις λέξεις.

- Ενώ η σιωπή επιτρέπει και τη συνεννόηση.

- Περίεργο...

- Περί έργου...

- Έργο;

- Το έργο του Χρόνου και της Ανθρωπότητας.

- Διασχίζει τη σιωπή.

- Διότι μπορεί να το αντέξει.

- Εσύ όμως;

- Θα κάνουμε το ίδιο.

Νοημοσύνη, χαρακτηριστικά προικισμένων παιδίων-μαθητών και προβλήματα στη διάγνωση

Η θεωρία της πολλαπλής νοηµοσύνης του H.Gardner

Ένα από τα κληροδοτήµατα του Gardner είναι το πολύ γνωστό απόφθεγµα: «Μη ρωτάς πόσο έξυπνο είναι ένα παιδί, αλλά µε ποιο τρόπο είναι έξυπνο».

Κατά τη διάρκεια των δυο τελευταίων δεκαετιών, η θεωρία της πολλαπλής νοηµοσύνης έχει χρησιµοποιηθεί για να προωθήσει πολλές αλλαγές σε πρόγραµµα και διδασκαλία στα σχολικά συστήµατα της Βορείου Αµερικής. Στα γραπτά του ο Gardner υποστήριξε ότι οι παραδοσιακές µετρήσεις για την αναγνώριση χαρισµατικών µαθητών στηρίζονται πολύ έντονα σε IQ τεστ προσανατολισµένα στις γλωσσικές και λογικο-µαθηµατικές ικανότητες. Με τη διατύπωση της θεωρίας της πολλαπλής νοηµοσύνης, στην Αµερική κυρίως, τα σχολεία καταφεύγουν όλο και περισσότερο στη θεωρία αυτή, ως µία εναλλακτική µέθοδο για την αναγνώριση των χαρισµατικών παιδιών. Παρόλα αυτά, εξακολουθεί να παραµένει πρόβληµα αυτής της προσέγγισης η ανάπτυξη µεθόδων που να µπορούν να µετρήσουν αξιόπιστα και έγκυρα καθένα από τα είδη νοηµοσύνης που αυτή πρεσβεύει .

Βέβαια, καµία συζήτηση για τις θεωρίες πολλαπλής νοηµοσύνης δεν είναι ολοκληρωµένη χωρίς την αναφορά στη γενική ιδέα του Daniel Goleman για τη συναισθηµατική νοηµοσύνη. Στο βιβλίο του συνοψίζει την εντυπωσιακή ανακάλυψη στην κατανόηση της ισχυρής επιρροής που έχουν τα συναισθήµατα στην ανάπτυξη και τη µάθηση. Τα συναισθήµατα αλληλεπιδρούν µε σκοπό να καθορίσουν το πώς βλέπουµε τον κόσµο, καθώς µεγαλώνουµε και να προωθήσουν ή να καθυστερήσουν τη µάθηση. Σύµφωνα µε το Goleman, ένας άνθρωπος που µπορεί να χρησιµοποιεί τα συναισθήµατά του µε αποτελεσµατικό τρόπο έχει περισσότερες πιθανότητες να γίνει ένας πετυχηµένος και παραγωγικός πολίτης.

Το 1983, στο βιβλίο "Τα πλαίσια του νου", o Gardner διατύπωσε τη θεωρία της πολλαπλής νοηµοσύνης. Θέτει υπό αµφισβήτηση την έννοια της νοηµοσύνης ως µιας σταθερής παραµέτρου που µπορεί να µετρηθεί µε κάποιο τεστ και εντάσσει τη θεωρία του στις πολυπαραγοντικές θεωρίες. Σύµφωνα µε αυτήν, η νοηµοσύνη είναι ένα κράµα από νοητικές ικανότητες που είναι διακριτές και ανεξάρτητες, αλλά δρουν αλληλοσυµπληρωµατικά και έτσι µόνο καθιστούν το άτοµο ικανό να επιλύει προβλήµατα και να κατασκευάζει προϊόντα. Οι ικανότητες λοιπόν που συµπράττουν στη λειτουργία της νοηµοσύνης είναι πολλές και διακριτές. Όσες µάλιστα πληρούν συγκεκριµένα κριτήρια αποτελούν, κατά τον Gardner, ειδικό τύπο νοηµοσύνης.

Τα κριτήρια αυτά είναι: α) Ύπαρξη αντίστοιχου εγκεφαλικού κέντρου, β) Ύπαρξη ατόµων µε επί µέρους ικανότητες εξαιρετικά ανεπτυγµένες, γ) Ύπαρξη σαφούς πορείας ανάπτυξης της νοητικής ικανότητας και δηµιουργία συγκεκριµένων, προσδιορίσιµων προϊόντων δηµιουργηµάτων, δ) Ύπαρξη εξελικτικής ιστορίας στο ανθρώπινο είδος, ε) Ερευνητική στήριξη από ψυχοµετρικές έρευνες, στ) Ερευνητική στήριξη από την Πειραµατική Ψυχολογία, ζ) Ύπαρξη συνόλου επί µέρους γνωστικών λειτουργιών, η) ∆υνατότητα αποκωδικοποίησης σε ένα συµβολικό σύστηµα.

Με βάση τα παραπάνω κριτήρια ο Gardner έχει µέχρι τώρα αναγνωρίσει οκτώ τύπους νοηµοσύνης:

Α) Γλωσσική νοηµοσύνη

Αφορά στην ικανότητα του ατόµου να χειρίζεται αποτελεσµατικά την επικοινωνία του µε τους άλλους, καθώς και τον προφορικό και το γραπτό λόγο, ώστε να πετύχει ορισµένους σκοπούς, όπως να πληροφορήσει, να καθοδηγήσει, να εξηγήσει, να πείσει και να συγκινήσει. Τα άτοµα µε αυτό το είδος νοηµοσύνης αρέσκονται στο να διαβάζουν, να γράφουν και να διηγούνται ιστορίες. Αντίστοιχα οι µαθητές αυτοί ξεχωρίζουν στο µάθηµα της λογοτεχνίας και της γραπτής έκφρασης εν γένει. Αρέσκονται στις αφηγήσεις, στην αποµνηµόνευση διαφόρων δοµών και µορφών λόγου, στους γλωσσοδέτες και στα λογοπαίγνια. Είναι πολύ πιθανό να χρησιµοποιούν πλούσιο λεξιλόγιο, να έχουν ευκολία στη δηµιουργία ρίµας, να έχουν ικανότητα δηµιουργίας συναρπαστικών ιστοριών και συναρπαστικού τρόπου διήγησης, να χαρακτηρίζονται από κλίση στα γλωσσικά παιχνίδια και στη γλωσσοµάθεια. Σε αυτά τα άτοµα ταιριάζουν διδακτικές δραστηριότητες που εµπεριέχουν λέξεις, όπως είναι οι αφηγήσεις, οι συζητήσεις, οι διαλεκτικές αντιπαραθέσεις. Αντιστοιχούν µαθησιακές δραστηριότητες που περιλαµβάνουν µελέτη κειµένων, σύνθεση γραπτών εργασιών, αφηγήσεις, µονολογικές παρουσιάσεις, συνόψεις, εκθέσεις, απαγγελίες, έµµετρες αποδόσεις κ.λπ. Είναι ο τύπος νοηµοσύνης που χαρακτηρίζει λογοτέχνες, δηµοσιογράφους, πολιτικούς, κ.ά.

Β) Λογικοµαθηµατική νοηµοσύνη

Αφορά στην ικανότητα του ατόµου για λογική και συστηµατική σκέψη. Είναι η ικανότητα κατανόησης και χρήσης αφηρηµένων σχέσεων για την περιγραφή, εξήγηση και αποτίµηση γεγονότων και προβληµάτων. Έκφραση της λογικοµαθηµατικής νοηµοσύνης αποτελούν οι θεωρητικές και οι θετικές επιστήµες και στο καθηµερινό επίπεδο η άνεση του ατόµου να επιλύει αποτελεσµατικά διάφορα προβλήµατα. Τα άτοµα µε αυτό το είδος νοηµοσύνης αρέσκονται στο να πειραµατίζονται, να διατυπώνουν υποθέσεις και να προσπαθούν να τις επαληθεύσουν, να δουλεύουν µε αριθµούς και να κάνουν ερωτήσεις. Οι µαθητές αυτοί ξεχωρίζουν στα µαθήµατα των φυσικοµαθηµατικών, διακρίνονται για την αναλυτική σκέψη τους και τον τεκµηριωµένο λόγο, την κατανόηση συµβολικών µεγεθών και του συµβολικού τρόπου απόδοσής τους. Αρέσκονται στη λογική τεκµηρίωση των πραγµάτων. Προτιµούν παιχνίδια όπως το σκάκι, έχουν την τάση να διατυπώνουν µε εξισώσεις και µαθηµατικούς τύπους φαινόµενα που βλέπουν γύρω τους, ζητούν πάντα από τους συνοµιλητές τους να αποδείξουν αυτό που υποστηρίζουν, αναζητούν πάντα ορθολογικές ιδέες και διαδικασίες.

Σε αυτά τα άτοµα ταιριάζουν διδακτικές δραστηριότητες που εµπεριέχουν διαδικασίες επαγωγικών, απαγωγικών και αναλυτικών συλλογισµών. Αντιστοιχούν µαθησιακές δραστηριότητες που περιλαµβάνουν ποσοτικοποιήσεις, µαθηµατικούς υπολογισµούς αξίας, µεγέθους, βάρους, απόστασης, χρόνου, κατηγοριοποιήσεις, γενικεύσεις, υποθέσεις, αιτιολογήσεις, συµπερασµούς.
Είναι ο τύπος νοηµοσύνης που χαρακτηρίζει επιστήµονες, προγραµµατιστές ηλεκτρονικών υπολογιστών, µαθηµατικούς, ντετέκτιβ κ.ά.

Γ) Χωρική νοηµοσύνη

Αφορά στην ικανότητα του ατόµου να προσλαµβάνει χωρικές, σχηµατικές και χρωµατικές πληροφορίες µε ακρίβεια και να δηµιουργεί µε αυτές νοητικές εικόνες τις οποίες µετέπειτα µπορεί να τις εκφράζει µε αρχιτεκτονικές κατασκευές και εικαστικές συνθέσεις. Είναι πιο ανεπτυγµένη σε όσους έχουν καλή οπτική µνήµη και ικανότητα να θυµούνται τις διαστάσεις και τα σχήµατα των αντικειµένων. Η σπουδαιότητα της χωρικής νοηµοσύνης είναι µεγαλύτερη από ό,τι της αναγνωρίζεται συνήθως, καθώς αποτελεί µαζί µε τη γλωσσική τις δύο κύριες πηγές πληροφόρησης.

Τα άτοµα µε αυτό το είδος νοηµοσύνης αρέσκονται στο να ζωγραφίζουν, να κατασκευάζουν, να σχεδιάζουν, να δηµιουργούν νέα πράγµατα, να ονειροπολούν, να κοιτάζουν φωτογραφίες, να παρακολουθούν ταινίες. Είναι επίσης επιδέξια στο να λύνουν λαβυρίνθους και puzzles, να διαβάζουν χάρτες και γραφικές παραστάσεις. Οι µαθητές µε αυτή τη νοηµοσύνη είναι οπτικοί τύποι και ξεχωρίζουν στις εικαστικές τέχνες. Μαθαίνουν καλύτερα όταν εµπλέκεται η φαντασία τους και όταν δουλεύουν µε χρώµατα και εικόνες. Σε αυτά τα άτοµα ταιριάζουν διδακτικές δραστηριότητες που χρησιµοποιούν έντονα εποπτικές προσεγγίσεις, εννοιολογικούς χάρτες και κάθε άλλη µορφή γραφικών αναπαραστάσεων, τρισδιάστατα µοντέλα, µεταφορικές εικόνες, κ.ά. Αντιστοιχούν µαθησιακές δραστηριότητες που περιλαµβάνόυν µοντελοποιήσεις, εικαστικές αποδόσεις κ.ά. Είναι ο τύπος νοηµοσύνης που χαρακτηρίζει αρχιτέκτονες, διακοσµητές, καλλιτέχνες, µηχανικούς, εφευρέτες, κυνηγούς, οδηγούς, πιλότους, χειρουργούς, κ.λ.π.

∆) Κιναισθητική νοηµοσύνη

Αφορά στην ικανότητα του ατόµου να χρησιµοποιεί το σώµα ή µέλη του προκειµένου να εκφράσει ιδέες, πληροφορίες και συναισθήµατα ή να κατασκευάσει χρηστικά αντικείµενα, ή να λύσει προβλήµατα. Πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι η κιναισθητική νοηµοσύνη δε συµβάλλει µόνο στην αξιοποίηση της κατεχόµενης γνώσης, αλλά αποτελεί και άριστο µέσο νοητικής ανάπτυξης και µάθησης. Οργανισµοί που δεν κινούνται δεν αναπτύσσουν εγκέφαλο. Η εξάσκηση είναι πρωταρχικό στοιχείο της κιναισθητικής νοηµοσύνης και γίνεται όχι µόνο όταν επαναλαµβάνουµε µια κίνηση, αλλά και όταν παρακολουθούµε κάποιον άλλο να την κάνει. Τα άτοµα µε αυτό το είδος νοηµοσύνης αρέσκονται στο να κινούνται, να αγγίζουν, γενικά να χρησιµοποιούν τη γλώσσα του σώµατος. Οι µαθητές ξεχωρίζουν στις κατασκευές, εµπλέκονται σε αθλητικές δραστηριότητες και χορευτικοθεατρικές παραστάσεις, συνοδεύουν το λόγο τους µε παραστατικές κινήσεις και αρέσκονται σε επικίνδυνα παιχνίδια κίνησης. Σε αυτά τα άτοµα ταιριάζουν διδακτικές δραστηριότητες που περιλαµβάνουν δραµατοποιήσεις, κατασκευές, συναρµολογήσεις, πρακτική αξιοποίηση υλικών, γενικότερα αισθησιοκινητικές δραστηριότητες. Αντιστοιχούν ιδίου τύπου µαθησιακές δραστηριότητες.
Είναι ο τύπος νοηµοσύνης που χαρακτηρίζει χορευτές, αθλητές, µίµους, τεχνίτες, ηθοποιούς, χειρουργούς κ.ά.

Ε) Μουσική νοηµοσύνη

Αφορά στην ικανότητα του ατόµου να συλλαµβάνει, διακρίνει και µετασχηµατίζει µουσικά σχήµατα και εκφράζεται µε συνθέσεις ή αποδόσεις µουσικών έργων. Είναι ο τύπος νοηµοσύνης που αναπτύσσεται από πολύ νωρίς. Τα άτοµα µε αυτό το είδος νοηµοσύνης αρέσκονται στο να τραγουδούν, να ακούνε µουσική, να παίζουν κάποιο όργανο. Οι µαθητές συµµετέχουν σε χορωδιακές εκδηλώσεις, σιγοτραγουδούν, σφυρίζουν, κτυπούν ρυθµικά χέρια ή πόδια στο θρανίο, θυµούνται µελωδίες, αναγνωρίζουν από τις πρώτες νότες συνθέτη και ερµηνευτή, µελετούν µε συνοδεία µουσικής, µεταφράζουν τους ήχους που ακούνε σε µουσική αίσθηση, θυµούνται περασµένες καταστάσεις και τις συνδέουν µε ήχους, παρατηρούν τον τόνο κα το ρυθµό της φωνής στην οµιλία των άλλων, χρησιµοποιούν συχνά µεταφορικές εκφράσεις από τον κόσµο της µουσικής.

Σε αυτά τα άτοµα ταιριάζουν διδακτικές δραστηριότητες που επιχειρούν τη διάχυση της µουσικής, και µάλιστα σε όλα τα µαθήµατα. Αντίστοιχες µαθησιακές δραστηριότητες είναι οι ηχητικές επενδύσεις, οι µουσικές αποδόσεις εννοιών ή και καταστάσεων, καθώς και οι ρυθµικές εκφράσεις. Είναι ο τύπος νοηµοσύνης που χαρακτηρίζει συνθέτες, µουσικούς, αλλά και τους λάτρεις της µουσικής και όσους απολαµβάνουν το ρυθµό και τη µουσικότητα της γλώσσας.

ΣΤ) Ενδοπροσωπική νοηµοσύνη

Αφορά στην ικανότητα του ατόµου να συνειδητοποιεί, διακρίνει, ονοµατίζει, ελέγχει τα συναισθήµατά του, να οικοδοµεί ακριβή εικόνα για τον εαυτό του και να ασκεί µεταγνωστικό έλεγχο στις νοητικές λειτουργίες του. Είναι η ικανότητα του «γνώθι σ’αυτόν».

Τα άτοµα µε αυτό το είδος νοηµοσύνης καταλαβαίνουν καλύτερα τον εαυτό τους, τις επιθυµίες, τους φόβους, τις διαθέσεις τους και χρησιµοποιούν αυτές τις πληροφορίες για να ρυθµίζουν τη ζωή τους. Η ικανότητα να αποφασίζει κάποιος ποιος θέλει να είναι, ποιο επάγγελµα να διαλέξει, ποιον να παντρευτεί, είναι σηµαντικότατη για τη ζωή. Τα άτοµα αυτά µαθαίνουν καλύτερα µε το να δουλεύουν µόνα τους, στο δικό τους χώρο, έχουν αυτοπειθαρχία και µπορούν να εργασθούν χωρίς τη συνεχή στήριξη κάποιου άλλου προσώπου. Γνωρίζουν τα όριά τους, φέρονται καλά στον εαυτό τους, χωρίς να τον επικρίνουν ή να τον µειώνουν χωρίς λόγο, κάνουν το καλύτερο ακόµα και όταν δεν τους ελέγχει κανείς. Οι µαθητές αυτοί έχουν τη δυνατότητα να κατανοήσουν τον εαυτό τους και µπορούν να ολοκληρώσουν ατοµικά έργα χωρίς να έχουν ανάγκη από τη συνεχή στήριξη και παρότρυνση του δασκάλου ή της µαθητικής οµάδας. Γνωρίζουν πότε να χαλαρώνουν, µπορούν και ρυθµίζουν έντονες αρνητικές καταστάσεις του θυµικού όπως το άγχος, η θλίψη ή η οξυθυµία.Σε αυτά τα άτοµα ταιριάζουν διδακτικές δραστηριότητες µε τη µορφή προγραµµάτων εξατοµικευµένης διδασκαλίας, καθώς και διδακτικές παρεµβάσεις που επιχειρούν να ενισχύσουν το αυτο-συναίσθηµα, την αυτο-ρυθµιζόµενη µάθηση και τον αυτο-έλεγχο.Είναι ο τύπος της νοηµοσύνης που χαρακτηρίζει ψυχοθεραπευτές, φιλοσόφους, αλλά και αυτοδηµιούργητους ανθρώπους.

Ζ) ∆ιαπροσωπική νοηµοσύνη

Αφορά στην ικανότητα του ατόµου να αντιλαµβάνεται τα συναισθήµατα, τις προθέσεις, τις διαθέσεις και τις επιθυµίες τρίτων, να κατανοεί την οπτική θεώρησης των πραγµάτων που υιοθετούν άλλοι, να επικοινωνεί και να συνεργάζεται µαζί τους, χωρίς συνεχείς τριβές. Όποιος έχει την ικανότητα της ενσυναίσθησης (empathy) είναι πιο ευαίσθητος στα ασαφή µηνύµατα που αποκαλύπτουν έµµεσα τις ανάγκες και τις επιθυµίες των άλλων. Η ενδοπροσωπική και η διαπροσωπική νοηµοσύνη µοιάζουν ως προς το περιεχόµενό τους, αλλά η πρώτη αφορά στο ίδιο το άτοµο, ενώ η δεύτερη στους άλλους. Συνδέονται άµεσα µεταξύ τους, γιατί µόνο γνωρίζοντας τον εαυτό µας και τα συναισθήµατά µας µπορούµε να κατανοήσουµε τον κόσµο που µας περιβάλλει. Τα άτοµα µε αυτό το είδος νοηµοσύνης αρέσκονται στο να έχουν πολλούς φίλους, να µιλούν σε ανθρώπους, να γίνονται µέλη σε διάφορες οµάδες ατόµων. Ηγούνται, οργανώνουν, διαλέγουν το σωστό άτοµο για τη σωστή θέση, επικοινωνούν, χειρίζονται και διευθετούν συγκρούσεις µεταξύ ατόµων, οι άλλοι απολαµβάνουν τη συνεργασία µαζί τους. Γενικά έχουν ικανοποιητική σχέση µε τους συντρόφους τους.

Οι µαθητές µε αυτό το είδος νοηµοσύνης προτιµούν τις οµαδικές εργασίες, είναι αποδεκτοί από τους συµµαθητές τους, πρωτοστατούν σε οµαδικές δραστηριότητες και µεσολαβούν για επίλυση διαπροσωπικών διαφορών. Σε αυτά τα άτοµα ταιριάζουν διδακτικές δραστηριότητες που σχετίζονται µε τις αρχές της αλληλοδιδακτικής και της οµαδοσυνεργατικής διδασκαλίας. Αντιστοιχούν µαθησιακές δραστηριότητες που περιλαµβάνουν συλλογικές διαδικασίες, οµαδικές εργασίες, διαχείριση κρίσεων. Είναι ο τύπος νοηµοσύνης που ταιριάζει σε πολιτικούς, εκπαιδευτικούς, διευθύνοντες, ψυχοθεραπευτές κ.ά.

Η) Νατουραλιστική νοηµοσύνη

Αφορά στην ικανότητα του ατόµου να αντιλαµβάνεται το γεωφυσικό χώρο, να κάνει διακρίσεις στη χλωρίδα και πανίδα, αλλά και να διακρίνει κοινά στοιχεία και κυρίαρχα µοτίβα, όπως αντικείµενα και διαδικασίες, που αφορούν κοινωνικοπολιτιστικές δραστηριότητες, όπως είναι ο τρόπος οµιλίας, το στιλ της ένδυσης και µε βάση αυτά να αναγνωρίζει και να κατατάσσει πρόσωπα στις οµάδες από τις οποίες προέρχονται. Τα άτοµα µε αυτό το είδος νοηµοσύνης αρέσκονται στο να αναγνωρίζουν και να κατηγοριοποιούν αντικείµενα, παρόλο που ο προσδιορισµός και η κατηγοριοποίηση αυτή δεν αναφέρεται πάντοτε στο φυσικό περιβάλλον. Οι µαθητές διακρίνονται στις πάσης φύσεως ταξινοµικές δραστηριότητες και συχνά ασχολούνται µε συλλογές, είναι ιδιαίτερα παρατηρητικοί στις σχολικές εκδροµές, από τις οποίες συχνά επιστρέφουν µε δείγµατα πετρωµάτων, καρπών, λουλουδιών. Σε αυτά τα άτοµα ταιριάζουν διδακτικές δραστηριότητες που ενθαρρύνουν τη συστηµατική παρατήρηση, τις συλλογές, τις ταξινοµήσεις και την αναζήτηση τρόπων αξιοποίησης των χαρακτηριστικών που έχουν τα επιµέρους φυσικά υλικά. Είναι ο τύπος νοηµοσύνης που είναι ιδιαίτερα ανεπτυγµένη στους βιολόγους, βοτανολόγους, γεωργούς, κυνηγούς, εµπόρους πολύτιµων λίθων κ.λ.π. Ο Gardner υποστηρίζει ότι είναι πολύ πιθανόν να διακριθούν και άλλα είδη νοηµοσύνης. Ήδη δύο νέοι τύποι νοηµοσύνης, η υπαρξιακή και η πνευµατική, βρίσκονται υπό µελέτη.

Δέκα χαρακτηριστικά και συµπεριφορές που µπορεί να εµποδίσουν τη διάγνωση της χαρισµατικότητας ενός παιδιού

• Βαριούνται πολύ εύκολα τη ρουτίνα της τάξης. Μερικοί µπορεί να το εκφράσουν µεγαλόφωνα. Κάποιοι άλλοι µπορεί να κλειστούν στον εαυτό τους και να µη µιλούν.

• Μπορεί να εργάζονται εντατικά σε ένα µάθηµα και να παραµελούν τις εργασίες και τη µελέτη σε κάποια άλλα.

• Μπορεί να χρησιµοποιήσουν το ανεπτυγµένο τους λεξιλόγιο για να "κοροϊδέψουν" αυτούς που δεν έχουν αναπτυχθεί τόσο πολύ λεκτικά.

• Μπορεί να παθιαστούν τόσο πολύ µε τη συζήτηση ενός θέµατος που τους ενδιαφέρει, ώστε να µονοπωλήσουν τη συζήτηση ή να αρχίσουν το "κήρυγµα" ακόµα και στο δάσκαλο.

• Μπορεί να ενθουσιαστούν µε ένα συγκεκριµένο θέµα, αλλά όταν ικανοποιηθεί το αρχικό τους ενδιαφέρον αρνούνται να κάνουν την επιπλέον δουλειά που σχετίζεται µε το θέµα. Ο βαθµός προσκόλλησής τους στα µαθήµατα είναι µικρός.

• Μπορεί να αρνούνται ή να δυσανασχετούν όταν πρέπει να συνεργαστούν µε άλλους που δεν έχουν τόσο ανεπτυγµένες ικανότητες και µπορεί να εκφράσουν τη διαφωνία τους µε λέξεις ή µε ενδείξεις.

• Μπορεί να κατέχουν πολλές γνώσεις γύρω από πολλά θέµατα και ενδέχεται να διορθώνουν τους ενηλίκους (και τους συνοµηλίκους τους) θεωρώντας ότι τους δίνουν λανθασµένες ή ηµιτελείς πληροφορίες.

• Μπορεί να χρησιµοποιήσουν την ανεπτυγµένη αίσθηση του χιούµορ και της πονηριάς τους για να εκφοβίσουν, να χρησιµοποιήσουν ή να ντροπιάσουν τους άλλους.

• Μπορεί να είναι σίγουροι και παθιασµένοι µε τις απόψεις τους σχετικά µε συγκεκριµένα πολιτικά, κοινωνικά ή ηθικά ζητήµατα και να εκφράζουν τις απόψεις τους ανοιχτά αποµακρύνοντας τους εαυτούς τους από τους συµµαθητές τους, που δε συµµερίζονται (ή δεν ενδιαφέρονται) για αυτά τα θέµατα.

• Μπορεί να προτιµούν να δουλεύουν αυτόνοµα και να αντιπαθούν κάθε ενήλικο που θέλει να τους "βάλει σε µια σειρά" ακολουθώντας µια διαδικασία µε την οποία διαφωνούν.

Ορισµένες από αυτές τις αρνητικές συµπεριφορές µπορεί να οφείλονται στο ότι τα χαρισµατικά και ταλαντούχα αυτά παιδιά έχουν συναισθηµατικές ή πνευµατικές ανάγκες που δεν καλύπτονται στο σπίτι ή το σχολείο. Παρότι η αλαζονική συµπεριφορά δεν πρέπει να γίνει ανεκτή και η ακαδηµαϊκή αδιαφορία δεν πρέπει να αγνοηθεί, είναι καλό οι εκπαιδευτικοί να γνωρίζουν ότι πηγή αυτών των προβληµάτων µπορεί να είναι η απογοήτευση και όχι κάποια συναισθηµατική διαταραχή.

Κατάλογος µαθησιακών και συµπεριφοριστικών χαρακτηριστικών των χαρισµατικών και ταλαντούχων παιδιών

Ως προς τη µάθηση:

• µαθαίνει γρήγορα, αντιλαµβάνεται εύκολα προχωρηµένα θέµατα

• δείχνει διορατικότητα και φαντασία για τις σχέσεις αιτίου-αποτελέσµατος

• επιµένει στην ολοκλήρωση καθηκόντων

• αντιλαµβάνεται το πρόβληµα εύκολα και παίρνει πρωτοβουλία

• µαθαίνει τις βασικές δεξιότητες γρήγορα και µε λίγη εξάσκηση

• δείχνει απροθυµία να εξασκήσει δεξιότητες που έχει ήδη κατακτήσει, θεωρώντας την εξάσκηση µάταιη

• ακολουθεί εύκολα σύνθετες οδηγίες

• δοµεί και χειρίζεται υψηλού επιπέδου αφηρηµένες έννοιες

• µπορεί να ασχοληθεί µε περισσότερες από µία ιδέες τη φορά

• διαθέτει ισχυρές δεξιότητες κριτικής ανάπτυξης και κάνει αυτοκριτική

• έχει εκπληκτική αντίληψη και έντονη διορατικότητα

• είναι παρατηρητής σε εγρήγορση, παρατηρεί τη λεπτοµέρεια και αντιλαµβάνεται γρήγορα τις οµοιότητες και διαφορές

• δείχνει φυσική και πνευµατική ανησυχία, είναι σπάνια παθητικός µαθητής, όταν του δοθεί ενθάρρυνση

• έχει αξιοθαύµαστες γενικές (ή ειδικές) γνώσεις σε µία ή περισσότερες περιοχές

• έχει εκτεταµένες γενικές γνώσεις (συχνά ξέρει περισσότερα από το δάσκαλο) και βρίσκει την τάξη επιφανειακή

• διερευνά ποικίλα και ειδικά ενδιαφέροντα, συχνά σε µεγάλο βάθος

• µαθαίνει και θυµάται πληροφορίες γρήγορα, φαίνεται ότι δε χρειάζεται επανάληψη και δεν αντέχει την επανάληψη

• µαθαίνει να διαβάζει γρήγορα, θυµάται αυτό που διαβάζει µε λεπτοµέρεια

• έχει προχωρηµένη κατανόηση και χρήση της γλώσσας, αλλά µερικές φορές διστάζει όταν η σωστή λέξη χρησιµοποιείται περιστασιακά

• δίνει πολύ µεγάλη σηµασία σε µια ιστορία ή ένα έργο και συνεχίζει την ιστορία

• δείχνει πλούσια φαντασία στην καθηµερινή γλώσσα και σε καταιγισµό ιδεών

• µπορεί να κάνει ασυνήθιστες (ακόµα και αµήχανες) ερωτήσεις ή να κάνει ασυνήθιστες παρατηρήσεις σε συζητήσεις µέσα στην τάξη

• κάνει προκλητικές, "ψαγµένες" ερωτήσεις που δεν µοιάζουν µε τις ερωτήσεις άλλων µαθητών της ίδιας ηλικίας

• έχει ιδιαίτερη περιέργεια και θέλει συνέχεια να ξέρει τους λόγους

• του αρέσουν τα πνευµατικά παιγνίδια, έχει φαντασία, είναι γρήγορος στις συνδέσεις εκ πρώτης όψεως µη οµοειδών πραγµάτων, εννοιών κ.λ.π.

• συχνά έχει ασυνήθιστες, παρά τυπικές σχέσεις

• µπορεί να παράγει πρωτότυπη και µε φαντασία εργασία, αν και στερείται σε τεχνική ακρίβεια (π.χ. προβληµατική οµιλία και γράψιµο)

• θέλει να αναλύει θέµατα σε µεγαλύτερο βάθος

• η πνευµατική του ταχύτητα είναι µεγαλύτερη από την ικανότητα του στο γράψιµο, για αυτό είναι συχνά απρόθυµος να γράφει σε µάκρος

• προτιµά να µιλάει παρά να γράφει και µιλάει µε ταχύτητα, και ευφράδεια

Ως προς τη συµπεριφορά

• θέτει πολύ υψηλούς προσωπικούς στόχους και µπορεί να είναι τελειοµανής

• κυνηγά την επιτυχία και διστάζει να επιχειρήσει κάτι στο οποίο µπορεί να αποτύχει

• έχει αίσθηση του χιούµορ και του αρέσουν τα λογοπαίγνια

• µπορεί να υστερεί σε σχέση µε τους συνοµηλίκους του σε δεξιότητες λεπτής και αδρής κινητικότητας, και ως εκ τούτου να αποθαρρύνεται

• µπορεί να έχει µια αρνητική αντίληψη για τον εαυτό του και να υποφέρει από µειωµέ-

νη κοινωνική αποδοχή από τους συνοµηλίκους του

• αφαιρείται και φαίνεται χαµένος σε άλλον κόσµο

• ακούει ένα µόνο µέρος της εξήγησης και φαίνεται να έχει µερικές φορές έλλειψη συγκέντρωσης, αλλά όταν τον ρωτούν, συνήθως γνωρίζει την απάντηση

• προτιµά συχνά τη συντροφιά των µεγαλύτερων µαθητών και των ενηλίκων

• όταν βρίσκει ενδιαφέρον, απορροφάται για µεγάλες περιόδους

• εµµένει στις δικές του πεποιθήσεις

• δείχνει ευαισθησία και αντιδρά έντονα σε θέµατα που του προκαλούν άγχος ή αδικία

• δείχνει ευαισθησία, κατανόηση και συµπάθεια στους άλλους και αναλαµβάνει ηγετικό ρόλο

• δείχνει ασυνήθιστο ενδιαφέρον σε προβλήµατα ενηλίκων, όπως σηµαντικά σύγχρονα θέµατα (εθνική ή παγκόσµια εξέλιξη, δικαιοσύνη, το σύµπαν κ.λ.π.)

Επειδή η τελειοµανία είναι ένα συνηθισµένο χαρακτηριστικό των χαρισµατικών και ταλαντούχων παιδιών, αναφέρουµε ιδιαίτερα µερικές παραµέτρους της συµπεριφοράς τους.

Πώς λειτουργεί ο τελειοµανής:

• κρίνει υπερβολικά αυστηρά τον εαυτό του

• σπάνια αναθέτει δουλειά σε άλλους

• δυσκολεύεται να πάρει αποφάσεις

• θέλει πάντα να έχει τον έλεγχο

• αγωνίζεται σθεναρά

• έρχεται αργοπορηµένος γιατί είχε να κάνει µία ακόµη δουλειά

• κάνει επανάληψη πάντα την τελευταία στιγµή

• παρασύρεται από τις λεπτοµέρειες

• ποτέ δεν είναι ικανοποιηµένος από τη δουλειά του

• κρατά συνεχώς απασχοληµένο τον εαυτό του µε κάτι

• ασκεί συχνά κριτική στους άλλους

• αρνείται να ακούσει κριτική για τον εαυτό του

• δίνει µεγαλύτερη βαρύτητα στα αρνητικά παρά στα θετικά σχόλια

• ελέγχει τη δουλειά των άλλων

• αποκαλεί τον εαυτό του "ηλίθιο" όταν δεν κάνει κάτι άψογα

• χρονοτριβεί

Τι σκέφτεται ο τελειοµανής:

• "Εάν δε µπορώ να το κάνω τέλεια, ποιο το νόηµα; "

• "Πρέπει να είµαι τέλειος σε ό,τι κάνω."

• "Πρέπει να είµαι πάντα µπροστά από τους άλλους."

• "Κάθε λεπτοµέρεια της δουλειάς πρέπει να είναι τέλεια."

• "Τα πράγµατα πρέπει να γίνονται σωστά από την πρώτη φορά."

• "Υπάρχει µόνο ένας σωστός τρόπος για να κάνω τα πράγµατα."

• "Είµαι ένας υπέροχος άνθρωπος όταν πετυχαίνω, είµαι απαίσιος όταν αποτυγχάνω."

• "Ποτέ δεν είµαι αρκετά καλός."

• "Είµαι βλάκας."

• "∆ε µπορώ να κάνω τίποτα σωστά."

• "Είµαι αντιπαθής."

• "∆εν πρέπει να κάνω λάθος εδώ, γιατί οι άνθρωποι θα νοµίσουν ότι δεν είµαι πολύ (έ-

ξυπνος, καλός, ικανός). "

• "Όταν κάνω µία γκάφα, κάτι δεν πάει καλά µε εµένα."

• "Οι άνθρωποι δεν πρέπει να µου ασκούν κριτική."

• "Τα πάντα πρέπει να είναι άσπρο ή µαύρο. Το γκρι είναι σηµάδι µπερδεµένης σκέψης."

Πώς νιώθει ο τελειοµανής:

• βαθιά ντροπιασµένος για τα λάθη που κάνει

• αηδιασµένος ή θυµωµένος µε τον εαυτό του όταν του ασκείται κριτική

• ανήσυχος όταν εκφράζει την άποψή του στους άλλους

• ανησυχεί εξαιρετικά για τις λεπτοµέρειες

• θυµωµένος εάν του διαταράξουν τη ρουτίνα

• νευρικός όταν τα πράγµατα τριγύρω του είναι ακατάστατα

• γεµάτος φόβο ή αγχωµένος τον περισσότερο καιρό

• βασανίζεται από εχθρότητα για τον εαυτό του

• φοβισµένος µήπως φανεί χαζός

• φοβισµένος µήπως φανεί ανάξιος

• φοβισµένος µήπως τον απορρίψουν

• ντροπιασµένος όταν νιώθει φόβο

• αποθαρρηµένος

• ένοχος µήπως απογοητεύσει τους άλλους

Πρώιµα χαρακτηριστικά και δεξιότητες χαρισµατικότητας

(τα χαρακτηριστικά αναφέρονται µε βάση την περιγραφή των γονιών για την ανάπτυξη των παιδιών τους τούς πρώτους 36 µήνες)

Χαρακτηριστικά

Χαρισµατικά παιδιά  - Μη χαρισµατικά παιδιά

µεγάλη ετοιµότητα 67% -42%

έντονη προσοχή 31% -- 3%

εξαιρετική µνήµη 67% -- 27%

ταχεία µάθηση 58% -- 13%

προχωρηµένο λεξιλόγιο 87% -- 34%

µεγάλη παρατηρητικότητα 64% -- 34%

µεγάλη περιέργεια 58% -- 40%

περισσότερους από έναν φανταστικούς συντρόφους στο παιχνίδι 50% -- 9%

ζωηρή φαντασία 46% -- 22%

πολύ µεγάλη δηµιουργικότητα 66% -- 8%

∆εξιότητες

Χαρισµατικά  - Μη χαρισµατικά

αναγνωρίζουν γράµµατα στην ηλικία των 2 56% -33%

αναγνωρίζουν την πρώτη λέξη στην ηλικία των 2 31% -- 15%

φωτογραφική ανάγνωση βιβλίων απλού επιπέδου στην ηλικία των 4 50% -- 22%

προφέρουν νέες λέξεις στην ηλικία των 4 42% --  13%

φτιάχνουν ένα παζλ στην ηλικία των 3 81% -- 49%

ενδιαφέρονται για το χρόνο στην ηλικία των 2 24% -- 5%

λένε την ώρα στην ηλικία των 5 61% -- 28%

µετράνε µέχρι το ∆έκα στην ηλικία των 3 52% -- 24%

αντιλαµβάνονται τα Μαθηµατικά σε µεγάλο βαθµό 40% -- 8%

Ενδιαφέροντα

Χαρισµατικά   - Μη χαρισµατικά

έντονο ενδιαφέρον για βιβλία 46% -10%

ενδιαφέρον για µαθηµατικά παιχνίδια 48% -- 16%

ενδιαφέρον για παζλ 91% -- 64%

ενδιαφέρον για κοµπιουτεράκια 36% -- 13%

ενδιαφέρον για υπολογιστές (και όχι µόνο videogames) 90% -- 47%

πολλά ταλέντα 16% -- 3%

πολλά ενδιαφέροντα 74% -- 50%

διάθεση να αφιερώνουν χρόνο στα ενδιαφέροντά τους 49% -- 19%

Χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και της κοινωνικότητας των χαρισµατικών και µη-χαρισµατικών παιδιών

Χαρισµατικά  - Μη χαρισµατικά

εκλεπτυσµένο χιούµορ 64% -- 40%

έντονη αντίδραση στη frustration µαταίωση 51% -- 24%

Τελειοµανής 56% -- 21%

επιλέγει µεγαλύτερους για παρέα 31% -- 12%

του αρέσει να παίζει µόνος του 37% -- 10%

τον ενδιαφέρει η ηθική και η δικαιοσύνη 36% -- 8%

είναι ώριµος για την ηλικία του 77% -- 37%

έντονα ανταγωνιστικός 23% -- 13%

µεγάλη ικανότητα για συντονισµό 36% -- 16%

Αν το παιδί εµφανίζει πολλά από αυτά τα χαρακτηριστικά, τις δεξιότητες και τα ενδιαφέροντα που αναφέραµε παραπάνω, πρέπει να γίνει πρώιµη διάγνωση της χαρισµατικότητας. Λόγω της προχωρηµένης πνευµατικής τους ανάπτυξης τα χαρισµατικά παιδιά πρέπει να ασχολούνται από νωρίς µε παιχνίδια και δραστηριότητες που προορίζονται για µεγαλύτερα παιδιά και να δουλεύουν σε περιβάλλοντα που θα αναδείξουν τη µοναδικότητά τους. Αυτά τα παιδιά πρέπει να επικοινωνούν µε συνοµηλίκους που τους µοιάζουν.

Η χαρισµατικότητα δεν πρέπει ούτε να κρύβεται, γιατί αυτό οδηγεί σε ατροφία των ικανοτήτων τους, ούτε να επιδεικνύεται γιατί οδηγεί σε κοινωνικο-συναισθηµατικά προβλήµατα. Η πρώιµη διάγνωση και η καλλιέργεια της χαρισµατικότητας αυξάνει τις πιθανότητες ικανοποίησης και ευτυχίας του παιδιού στη µετέπειτα ζωή του.

• Προικισμένο 'παιδί' και κοινωνία ... Συγγνώμη που υπάρχω ...

• Γνώρισε τη νοημοσύνη σου. Iq test χωροαντιληπτικής ικανότητας
• Δοκιμασία ευφυίας: Το European IQ Test
• Βρισκεται σε φορμα ο εγκεφαλος σας; Τεστ νοημοσύνης για μικρούς και μεγάλους
• Μετρήστε το δείκτη νοημοσύνης σας - Το Raven IQ Test
• Ασκήσεις ευφυΐας για την αύξηση της λογικής κρίσης - Τεστ 30 ερωτήσεων

Νίκος Λυγερός: Γενοκτονίες και Ανθρωπότητα

"...Χωρίς οικογένεια, χωρίς ελπίδα, αναζητούσαν τη ζωή μέσα στο

θάνατο, μα δεν έβρισκαν παρά το θάνατο μέσα στη Ζωή..."

"... για να μην μπορούν πια τα συστήματα της βαρβαρότητας να σε πείσουν σιωπηλά ότι τίποτα δεν υπήρξε ..."

"... Εδώ έχουμε μία κηδεία από 1,5 εκατομμύρια άτομα και δεν είναι άτομα που χάθηκαν, είναι άνθρωποι που γενοκτονήθηκαν. Πρέπει να χρησιμοποιούμε συστηματικά αυτή τη λέξη. Είναι μόνο αυτή η λέξη που έχει μια βαρύτητα. Όλες οι άλλες που χρησιμοποιούμε όπως σφαγιάστηκαν, εξοντώθηκαν, εξολοθρεύτηκαν, εκτοπίστηκαν είναι γελοίες..."

"... Πρέπει να δείξεις την βαρβαρότητα του δήμιου.

Αλλιώς το έγκλημα κατά της ανθρωπότητας δεν είναι παρά έγκλημα. ..."

"... Γιατί δεν με κοιτάζει κανείς; Ενώ κοιτάζουν όλοι τα πάντα. Μάλλον δεν ξέρουν για τη δική μου γενοκτονία... Σιωπή. Πώς Οα μπορούσα λοιπόν να τους αγγίξω ..."

"... Οι Αρμένιοι γενοκτονήθηκαν από τους Τούρκους.

Οι Εβραίοι ως γενοκτονημένοι των Ναζί.

Οι Πόντιοι δεν πέθαιναν στο κρύο, γενοκτονήθηκαν.

Οι Ουκρανοί δεν πέθαναν από πείνα, γενοκτονήθηκαν. ..."

"... Εφτά εκατομμύρια θύματα δεν επαρκούν για μία αναγνώριση;

Τι άλλο θέλουμε;

Αν δεν αναγνωρίζουμε κι εμείς τη γενοκτονία που έχουν υποστεί άλλοι λαοί, ποιος θα αναγνωρίσει τη δική μας;... ”

"... Η αναγνώριση δεν επαρκά για να καταπολεμηθεί η γενοκτονία της μνήμης. Η αναγνώριση είναι απλώς το πρώτο βήμα της διαδικασίας διόρθωσης..."

"...Ποιος ήξερε ότι θα γίνει κάτι ακριβώς το '15, το '18, το '22, το '23, το '55, το '64, το '74;

Το πρόβλημα, με αυτές τις ημερομηνίες είναι ότι υπάρχουν, θέλετε δεν θέλετε, θέλετε δεν θέλουν..."

"Είμαστε οι νεκροί που μιλούν. Είμαστε οι ζωντανοί που σκοπούν. Είμαστε αυτοί που δεν θα έπρεπε να είναι. Γεννηθήκαμε αθώοι και πεθαίνουμε αθώοι Διότι δεν μας πρόλαβαν..."

"To σύστημα μπορεί να βάλει τα θύματα να εποπτεύουν τα θύματα, να καρφώνουν τα θύματα, να παίζουν μουσική για να μην ακούγονται οι κραυγές των θυμάτων. Να ανταγωνίζονται γενικότερα με τα θύματα για την επιβίωσή τους, να τρώνε τα θύματα ..."

"... Κάθε αναγνώριση, κάβε ποινικοποίηση δεν είναι μόνο μία νίκη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δείχνει και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια κάθε κράτους που αναγνωρίζει μία γενοκτονία και ποινικοποιεί τη μη αναγνώριση."

"... Αν τα άτομα δεν ήταν η δύναμη του συστήματος, Αν τα κτήνη δεν ήταν τα εργαλεία του συστήματος, ποιος Θα έβρισκε χρήσιμα τα τέρατα;..."

"... Ο Κεμάλ είναι ένας γενοκτόνος. Κεμάλ, ο γενοκτόνος. Αυτό είναι το όνομά του και κανένα άλλο και όσο δεν το αποδέχεται η Τουρκία τόσο συμμετέχει στη γενοκτονία της μνήμης. Τα Θεμέλια του κεμαλικού κράτους είναι τα κόκαλα τωv Αρμενίων και με το αίμα τους έδεσε το τούρκικο ατσάλι..."

"... Μαζί μου δημιούργησε ένα έργο για τους άλλους, για την ανθρωπότητα. Μαζί βοηθάμε την πληγωμένη ανθρωπότητα. Σιωπή. Ευχαριστώ που μας σκέφτηκες..."

Οι άνθρωποι είναι έτοιμοι να ασπαστούν μια γνώμη μόλις πειστούν πως είναι κοινώς αποδεκτή

Μπορείτε επίσης να χρησιμοποιήσετε σαν θέσφατο μια κοινή προκατάληψη, διότι οι περισσότεροι άνθρωποι συντάσσονται με τη θέση του Αριστοτέλη ότι μπορούμε να ισχυριστούμε ως σωστό αυτό που πιστεύουν οι πολλοί.

Η τέχνη του να έχεις πάντα δίκιο - Arthur Schopenhauer

Δεν υπάρχει γνώμη, όσο παράλογη κι αν είναι που οι άνθρωποι να μην είναι έτοιμοι να την ασπαστούν μόλις πειστούν πως είναι κοινώς αποδεκτή. Το παράδειγμα των άλλων επηρεάζει τόσο τη σκέψη τους όσο και τις πράξεις τους. Είναι σαν πρόβατα που ακολουθούν τον αρχηγό του κοπαδιού όπου τους οδηγήσει. Θα προτιμούσαν να τον ακολουθήσουν στο θάνατο παρά να σκεφτούν από μόνοι τους.

Είναι πολύ περίεργο που η γενική απήχηση μιας γνώμης έχει για τους ανθρώπους τόση βαρύτητα. Η ίδια τους η εμπειρία είναι σε θέση να τους διδάξει πως η αποδοχή μια γνώμης γίνεται ακριτα και είναι αποτέλεσμα μίμησης. Παρόλα αυτά οι ίδιοι δεν το αντιλαμβάνονται ποτέ, καθώς δεν κατέχουν αυτογνωσία . μόνο οι εκλεκτοί σύμφωνα με τον Πλάτωνα : ‘ τις πολλοίς πολλά δοκεί» , που σημαίνει πως ο κόσμος μπορεί να σκέφτεται αμέτρητες ανοησίες, και δεν είναι δυνατό ν ασχοληθούμε με όλες.

Για να μιλήσουμε με σοβαρότητα η γενική απήχηση μιας γνώμης δεν αποτελεί απόδειξη. Στην πραγματικότητα, δεν καθιστά καν πιθανή την ορθότητά της.

Όσοι ισχυρίζονται το αντίθετο πρέπει να λάβουν υπόψη τους τα παρακάτω:

1. Σε βάθος χρόνου μια κοινώς αποδεκτή γνώμη χάνει την ισχύ της, διαφορετικά θα έπρεπε να αποκαταστήσουμε όλες τις παλαιότερες λανθασμένες απόψεις που κάποτε θεωρούνταν ως κοινά αποδεκτές αλήθειες. Για παράδειγμα θα έπρεπε να επαναφέρουμε το σύστημα του Πτολεμαίου ή να καθιερωθεί ξανά ο καθολικισμός στις προτεσταντικές χώρες.
2. Το ίδιο αποτέλεσμα έχει και η φυσική απόσταση, αλλιώς μια συναφής κοινώς αποδεκτή γνώμη των υποστηρικτών του βουδισμού, του χριστιανισμού και του Ισλάμ, θα τους έφερνε σε δύσκολη θέση.

Αν εξετάσουμε το θέμα διεξοδικά , θα δούμε πως αυτό που αποκαλούμε κοινώς αποδεκτή γνώμη δεν είναι παρά η γνώμη 2 ή 3 ατόμων. Αν μπορούσαμε να παρακολουθήσουμε την πραγματική διαδικασία γέννησης μιας γνώμης, δεν θα είχαμε γι αυτό την παραμικρή αμφιβολία.

Θα ανακαλύπταμε ότι δεν είναι παρά 2 ή 3 άνθρωποι που δέχτηκαν, προώθησαν και υποστήριξαν την άποψη την 1η φορά, κι ότι οι υπόλοιποι πίστεψαν αφελώς πως οι 2-3 αυτοί άνθρωποι την είχαν εξετάσει εξονυχιστικά προτού τη διαδώσουν. Ύστερα αποδέχτηκαν τη γνώμη αυτοί μερικοί επιπλέον, οι οποίοι ήταν πεπεισμένοι εξαρχής πως οι άνθρωποι που την διέδωσαν είχαν την απαραίτητη κατάρτιση. Στη συνέχεια σ αυτούς βασίστηκαν πολλοί άλλοι , που από οκνηρία προτίμησαν να πιστέψουν κάτι χωρίς δεύτερη σκέψη παρά να κοπιάσουν εξετάζοντας οι ίδιοι το ζήτημα. Έτσι ο αριθμός των νωθρών και εύπιστων υποστηρικτών μεγάλωσε μέρα με τη μέρα. Μόλις η συγκεκριμένη άποψη κέρδισε ευρεία υποστήριξη , οι υπόλοιποι που αποφάσισαν να την ενστερνιστούν απέδωσαν τη μεγάλη της απήχηση στην ορθότητά της . Τότε όσοι είχαν απομείνει αναγκάστηκαν να αποδεχτούν ότι ήταν πλέον κοινώς αποδεκτό, προκειμένου να μην θεωρηθούν ταραξίες που απαρνιούνται τις γενικώς παραδεδεγμένες απόψεις, ή θρασείς , που θεωρούν ότι είναι πιο έξυπνοι απ όλους τους άλλους.

Όταν μια γνώμη φτάνει σ αυτό το βαθμό αποδοχής η συγκατάνευση αποτελεί πλέον καθήκον. Από το σημείο αυτό και στο εξής οι λίγοι που είναι ικανοί να κρίνουν θα σιωπήσουν. Μιλούν μόνο όσοι είναι παντελώς ανίκανοι να σχηματίσουν οποιαδήποτε γνώμη ή κρίση , αφού παπαγαλίζουν απλώς τις απόψεις των άλλων. Ωστόσο υπερασπίζονται τις συγκεκριμένες απόψεις με υπερβάλλοντα ζήλο και μισαλλοδοξία, καθώς αυτό που απεχθάνονται στους ανθρώπους με διαφορετικό τρόπο από το δικό τους δεν είναι τόσο οι διαφορετικές τους κρίσεις, όσο η τόλμη να θέλουν να σχηματίσουν τη δική τους άποψη. Εν ολίγοις , ελάχιστοι είναι ικανοί να σκεφτούν, όλοι όμως θέλουν να έχουν άποψη. Συνεπώς δεν απομένει παρά να ενστερνιστούν έτοιμες απόψεις άλλων αντί να σχηματίσουν τις δικές τους.

Εφόσον αυτό συμβαίνει, τι αξία έχει μια γνώμη, ακόμη κι αν έχει εκατοντάδες χιλιάδες υποστηρικτές; Δεν είναι περισσότερο τεκμηριωμένη από ένα ιστορικό γεγονός καταγεγραμμένο από 100 ιστορικούς, οι οποίοι αποδεικνύεται πως έχουν αντιγράψει ο ένας από τον άλλο, η άποψη στο τέλος μπορεί ν αποδοθεί σ ένα και μόνο άτομο. Άλλα θα πω εγώ, άλλα εσύ κι άλλα κάποιος άλλος. Δεν πρόκειται για τίποτα περισσότερο από μια σειρά ισχυρισμών.

Νίκος Λυγερός: Η έννοια της γνώσης στις επιστήμες

Μία από τις κυριότερες βάσεις των επιστημών είναι η έννοια της γνώσης. Πιο γενικά, οι γνώσεις αποτελούν το πρώτο πρίσμα της επιστήμης με το οποίο ασχολείται η μελέτη που θα οδηγήσει στην ερμηνεία τους. Μ’ αυτόν τον τρόπο, βλέπουμε ότι υπάρχει μία αναλογία με το στόχο στον τομέα της στρατηγικής. Και οι γνώσεις και οι στόχοι, τουλάχιστον παραδοσιακά, είναι οι αρχές μιας θεωρίας και κατά κάποιο τρόπο δεν ανήκουν σ’ αυτήν. Η εξέλιξη της θεωρίας είναι μεταγενέστερη και δεν μετατρέπει την αρχική γνώση, αν και η ερμηνεία της είναι όντως διαφορετική. Αυτή η ιδέα είναι όμως αληθινή;

Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να επισημάνουμε ότι κατανοούμε μόνο ό,τι μπορούμε και προπαντός βλέπουμε μόνο ό,τι κατανοούμε. Το ίδιο αντικείμενο μπορεί όχι μόνο να ερμηνευτεί διαφορετικά, αλλά είναι όντως διαφορετικό όταν το κοιτάζουν διαφορετικά άτομα: η γνώση του αντικειμένου εξαρτάται από το επίπεδο του ερευνητή. Κοιτάζοντας την ίδια φόρμουλα, δεν βλέπουμε τα ίδια πράγματα. Και μ’ αυτή την έννοια, αντιλαμβανόμαστε τη μη αντικειμενικότητα της γνώσης. Και υπάρχει συσχετισμός με τον όρο θεωρία. Το τι θεωρώ είναι αυτό που ερμηνεύω. Άρα, η γνώση είναι ένα πολύπλοκο κατασκευαστικό σύμπλεγμα ερμηνειών. Διότι υπάρχει μια συστηματική οργάνωση του συνόλου. Και σ’ αυτό το σύνολο ανήκει και η αντίληψή μας διότι διαμορφώνεται κι αυτή με την εξέλιξη των γνώσεων. Αν αρχικά η γνώση μας είναι αλγοριθμική, στο τέλος της διαδικασίας μπορεί να γίνει ολική ή ακόμα και ολιστική, αν καταλάβουμε την ουσία της δομής που μελετούμε.

Η έννοια της γνώσης δεν είναι χρονικά αμετάβλητη, είναι απόλυτα σχετική. Το ίδιο φαινόμενο δεν αποτελεί μία και μόνο γνώση, μα ένα σώμα γνώσεων. Η αρχική έννοια της γνώσης, η παραδοσιακή, είναι μόνο ένα μέρος αυτού του σώματος. Ενώ η δομή του είναι πιο βαθιά κρυμμένη.

Μία από τις πιο κοινές και απλές γνώσεις είναι το φως. Όλος ο κόσμος το γνωρίζει. Ποιος όμως το καταλαβαίνει; Ξέρουμε όλοι την ιστορική εξέλιξη της έννοιάς του από την αρχαιότητα έως την κβαντική θεωρία και τη θεωρία της σχετικότητας. Και μπορούμε όλοι να φανταστούμε ότι στο μέλλον με τη μεγάλη ενοποίηση των δυνάμεων, η έννοια του φωτός θα εξελιχθεί. Το φως παραμένει το ίδιο, όχι όμως η σχετική μας γνώση. Το ίδιο προκύπτει και με την έννοια της μάζας και πιο γενικά της βαρύτητας. Κάθε νέα θεωρία διαμορφώνει το βλέμμα μας μ’ έναν επαναστατικό τρόπο. Διότι η εξέλιξη της επιστήμης συμπίπτει με την αναθεώρηση των γνώσεων.

Η έννοια της γνώσης δείχνει, λοιπόν, ότι η τελευταία δεν αποτελεί κάτι το απόλυτο. Είναι μόνο μια θεωρητική υπόθεση που δεν έχει άμεση σχέση με την αντικειμενικότητα αλλά με την πληροφορία. Η ίδια η πληροφορία είναι το αποτέλεσμα της νοητικής μας ικανότητας, έχει μια γνωστική βάση. Διότι προέρχεται από τα συμπεράσματα που βγάζουμε. Μ’ αυτή την έννοια, βλέπουμε ότι η πληροφορία είναι μόνο μια ένδειξη και οι προεκτάσεις της είναι όλα τα συμπεράσματά μας.

Όμως, όπως το είπε ο Einstein, δεν υπάρχει μέθοδος που οδηγεί από το πείραμα στη θεωρία. Κι εδώ συνειδητοποιούμε τη συμβολή της δημιουργικότητας που είναι η μόνη ικανή να ερευνήσει το μέλλον της έννοιας της γνώσης. Τελικά, πρέπει ν’ αναγνωρίσουμε την απλοϊκότητα της αρχικής έννοιας της γνώσης στις επιστήμες και να δεχτούμε τη συμβολή στην ορολογία της όχι μόνο της νοητικής μας ικανότητας, μα και της δημιουργικότητας της σκέψης μας. Ανήκουμε στον κόσμο κι ο κόσμος ανήκει στη σκέψη μας. Οι γνώσεις μας είναι το γνωστικό μας βλέμμα του κόσμου.